• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    33°C 31.6°C / 34.8°C
    4 BF
    32%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 30.2°C / 34.1°C
    3 BF
    50%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    35°C 34.0°C / 37.6°C
    3 BF
    35%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 33.9°C / 33.9°C
    3 BF
    29%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 30.9°C / 32.4°C
    3 BF
    45%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 29.6°C / 36.8°C
    0 BF
    53%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    31°C 28.4°C / 33.1°C
    2 BF
    59%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    36°C 35.7°C / 35.7°C
    2 BF
    25%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 27.8°C / 31.0°C
    5 BF
    52%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.9°C / 31.8°C
    5 BF
    39%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.8°C / 28.4°C
    5 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    30°C 30.1°C / 30.1°C
    3 BF
    67%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    0 BF
    58%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    33°C 33.4°C / 33.4°C
    1 BF
    25%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 31.5°C / 34.9°C
    2 BF
    35%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 29.3°C / 29.8°C
    4 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    34°C 32.5°C / 35.0°C
    3 BF
    20%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 29.4°C / 30.3°C
    2 BF
    65%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    30°C 30.3°C / 32.8°C
    3 BF
    61%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    32°C 32.4°C / 32.4°C
    1 BF
    46%
BORIS KUSTODIEV, TRETYAKOV GALLERY
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Για την «αυτοδιάθεση των εθνών»…

  • A-
  • A+
Η προτεραιότητα της πολιτικής, στην προετοιμασία και την πραγματοποίηση της επανάστασης, υπονοείται στην κριτική που ασκεί ο Λένιν στη θεωρία του «παγκόσμιου καπιταλισμού».

Πρόσφατα ήλθε στο διεθνές πολιτικό προσκήνιο μια νέα «τρόικα». Δύο μέρες πριν από τη ρωσική στρατιωτική εισβολή στην Ουκρανία ο Πούτιν εμφανίστηκε να χειροδικεί με τον Λένιν και τον Στάλιν για να αποδώσει σ’ αυτούς ως «κατασκεύασμά» τους το κράτος των «Μικρορώσων»… Μια τέτοια παρώθηση με οδηγεί στη Βαρκελώνη, όπου η Vanessa Redgrave (προεξάρχουσα στο «Symposium» ’90) οργάνωσε το συνέδριο: «The Role of the October Revolution in Comprehending Contemporary Reality» (3.-6.11.1992). Από την εισήγησή μου: «Oktoberrevolution und nationale Befreiungsbewegung» (βλ. Sozialpolitische Theorie und Geschichtsschreibung, Jannina 1993, 53-61) αντλώ ό,τι ακολουθεί (χωρίς να παραβλέψω το βιβλίο μου: Κόμβοι στη συζήτηση για το έθνος, Αθήνα 2006, 56-58, 66-71):

Ο τρόπος κατανόησης της Οκτωβριανής Επανάστασης, τόσο ως προς τις συνθήκες έκρηξης όσο και ως προς την έκβασή της, συνιστά τη sine qua non προϋπόθεση για την προσέγγιση του προβλήματος της αυτοδιάθεσης των λαών. Η προτεραιότητα της πολιτικής, στην προετοιμασία (μέσω των «επαγγελματιών επαναστατών») και την πραγματοποίηση της επανάστασης, υπονοείται στην κριτική που ασκεί ο Λένιν στη θεωρία του «παγκόσμιου καπιταλισμού» και ιδίως στα συμπεράσματα που εξάγονται για να χρησιμοποιηθούν στην τρέχουσα πολιτική πρακτική.

Αν απαιτείται το «σπάσιμο του πιο αδύνατου κρίκου της καπιταλιστικής αλυσίδας», η αδυναμία του εντοπίζεται στην «πανεθνική κρίση» που χαρακτηρίζει τη Ρωσία. Οταν δηλαδή είναι αναγκαίο (εκτός από τη διεκδίκηση της «αλλαγής» από τις κατώτερες κοινωνικές τάξεις) και η ίδια η άρχουσα τάξη «να μην μπορεί να ζει και να κυβερνά όπως πριν».

Στην επανάσταση του Φεβρουαρίου είχε προκύψει μια «πρωτότυπη ιστορική κατάσταση» που έκανε δυνατή τη «συνένωση των πιο ετερογενών ταξικών συμφερόντων», ενώ στην επανάσταση του Οκτωβρίου είχε γίνει αντιληπτό πόσο εύκολο ήταν -σύμφωνα με την εκτίμηση του Λένιν- να ξεκινήσει η επανάσταση «σε μια χώρα πολύ καθυστερημένη», «τόσο ευχερώς όσο ένα παιδικό παιχνίδι».

Οι επισημάνσεις αυτές αφορούσαν το κράτος ως συμπύκνωση των σχέσεων εξουσίας που στο πλαίσιο της «καπιταλιστικής αλυσίδας» εμφανίζεται ως ο συγκεκριμένος κρίκος της με διαφορετική ισχύ, η οποία αποκτά τα όριά της στους κόλπους του εθνικού κράτους. Απ’ αυτή την άποψη η αυτοδιάθεση των εθνών, ως δικαίωμα και για τον πλήρη αποχωρισμό τους, εγγράφεται στην πολιτική που υπονομεύει τη συνάρθρωση των ιμπεριαλιστικών κρατών και πρώτιστα εξασφαλίζει την εθνική-κρατική υπόσταση για την ευόδωση της κοινωνικής επανάστασης.

Αν, στη συνέχεια, η οικοδόμηση του σοσιαλισμού είχε περιοριστεί ασφυκτικά σε μία μόνο χώρα, η αυτοδιάθεση των εθνών θα υπαχθεί στην υπεράσπιση του «πρώτου σοσιαλιστικού κράτους». Δηλαδή, του μόνου ακόμη κρίκου της «καπιταλιστικής αλυσίδας» που έχει αυτονομηθεί και έτσι δεν υπόκειται στη «γενική κρίση» του «παγκόσμιου καπιταλισμού».

Στην αρχή της επίγνωσης αυτής ο Λένιν θα σημειώσει αποκαλυπτικά: «Εκείνο που μας ενδιαφέρει, δεν είναι καθόλου η αναπόφευκτη νίκη του σοσιαλισμού», αλλά η «τακτική που οφείλουμε να ακολουθήσουμε εμείς, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ρωσίας», για να «εμποδίσουμε τα αντεπαναστατικά κράτη να μας συντρίψουν». Για να εξασφαλίσουμε, προσέθετε, την ύπαρξή μας «ώς την προσεχή στρατιωτική σύγκρουση ανάμεσα στην αντεπαναστατική ιμπεριαλιστική Δύση και την επαναστατική και εθνικιστική Ανατολή, ανάμεσα στα πιο πολιτισμένα κράτη του κόσμου και στις καθυστερημένες χώρες της Ανατολής, που αποτελούν ωστόσο την πλειοψηφία, πρέπει αυτή η πλειοψηφία να έχει την άνεση να εκπολιτιστεί».

Και όταν δεν έχει θέση ο Λένιν, έστω στην αρχική οικοδόμηση της Σοβιετικής Ενωσης και της Γ’ Διεθνούς (ό,τι θα μπορούσε να παραπέμπει σ’ αυτά τα θέματα καλύπτεται από τον Στάλιν), προκρίνω να μην αιωρείται κάποιο κενό σκόνης. Ειδικότερα, οι «Θέσεις» του Λένιν στο β’ συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς (19.7. ώς 7.8.1920) θα μπορούσαν να τύχουν μιας διαφορετικής αντιμετώπισης, και για τις μείζονες προτάσεις και για τη διαπίστωση ότι οι «εργαζόμενες μάζες των καταπιεσμένων χωρών» τρέφουν «δυσπιστία» και προς το «προλεταριάτο» των «εθνών που καταπιέζουν» (1920: 167). Δεν μπορώ, τέλος, να παραβλέψω ό,τι ο Λένιν (1905: 37), ήδη κατά την πρώτη ρωσική επανάσταση, διαπίστωνε: το «μέρος» δεν υποφέρει από το «όλο», αλλά από την ανεπαρκή διάχυση του τελευταίου στα επιμέρους τμήματά του.

Η θεώρηση του έθνους από τον Στάλιν εντάχθηκε βέβαια στην κωδικοποίηση των θέσεων του «μαρξισμού-λενινισμού», όταν από την ηγεσία της ΕΣΣΔ και της Κομμουνιστικής Διεθνούς ο «σταλινισμός» αντιμετωπίζεται ως ο «μαρξισμός-λενινισμός της εποχής του σοσιαλισμού». Η «επιστήμη» της κοινωνικής μεταβολής προσγράφεται, ειδικότερα, στο οπλοστάσιο ενός ειδικού κομματικού μηχανισμού που επιτυγχάνει την αποκρυπτογράφηση των «νόμων» της Ιστορίας και καθοδηγεί εκείνες τις κοινωνικές δυνάμεις που έχουν ιστορικό προορισμό την εγκαθίδρυση της αταξικής κοινωνίας.

Με τη σύνθεση Διαλεκτικός και ιστορικός υλισμός (1938: 3,7,18) διευκρινίζεται η γενική θεωρία του «μαρξιστικού-λενινιστικού κόμματος». Επιπλέον προσδιορίζεται η «εφαρμογή» της στα «φαινόμενα της κοινωνικής ζωής», ώστε να συγκροτηθεί ως επιστήμη το «ίδιο ακριβής, όπως η βιολογία, ικανή να χρησιμοποιεί τους νόμους της εξέλιξης της κοινωνίας για πρακτικές εφαρμογές».

Οσο για τις παλινωδίες του κατά την περίοδο που κατείχε τις τύχες της ΕΣΣΔ και τη διαφοροποίηση των «ιστορικών εθνών» (όπως κατέστη ως «Αυτόνομη Δημοκρατία» η Ουκρανία μετά την πτώση του τσαρικού καθεστώτος) από τις «εθνότητες» ίσως χρειαστεί να επανέλθω, χωρίς να αποσιωπήσω τη βίαιη κολεκτιβοποίηση και τον λιμό των ετών 1933/1934.

*Oμότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα»
H υπό συγκρότηση ελληνική κρατική εξουσία, μέσα από ένα περίγραμμα άκρως συντηρητικής «προστασίας», δεν επέτρεπε τη συνέχιση της δραστηριότητας ενός σφριγηλού ρεύματος διαφωτιστών.
«Να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η εκτέλεση, οι μπολσεβίκοι και οι μύθοι για τη μοίρα των Ρομανόφ
Με αφορμή την επέτειο των 101 χρόνων της Οκτωβριανής Επανάστασης τούτες τις μέρες, θα εξετάσουμε μια νέα έκθεση στο περίφημο Μουσείο των Επιστημών του Λονδίνου που διερευνά την εκπληκτική ζωή αλλά και τον...
Η εκτέλεση, οι μπολσεβίκοι και οι μύθοι για τη μοίρα των Ρομανόφ
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Από της γραφειοκρατίας τη βρόμα κλείσανε όλοι οι πόροι»
Τα σήμαντρα των στίχων του Μαγιακόφσκι είχαν ηχήσει από νωρίς. Ποιος άλλος θα συμπύκνωνε σε δυο μόνο στίχους μία από τις κύριες αιτίες που οδήγησαν στη ματαίωση των επαγγελιών της Οκτωβριανής Επανάστασης και...
«Από της γραφειοκρατίας τη βρόμα κλείσανε όλοι οι πόροι»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πολιτικές επιπτώσεις και διδάγματα για το σήμερα
Τα 100 χρόνια της Οχτωβριανής Επανάστασης βρίσκουν τον κόσμο στη μέση μιας μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης που μετρά ήδη δέκα χρόνια ζωής. Η επανάσταση παρήγαγε καινοτόμες ιδέες, όμως παγιδεύτηκε και σε...
Πολιτικές επιπτώσεις και διδάγματα για το σήμερα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Οκτωβριανή Επανάσταση και οι καλλιτέχνες
Οπως οι φασίστες και οι ναζιστές, έτσι και οι κομμουνιστές εμπνέονταν από μια εκλαϊκευμένη εικόνα των νιτσεϊκών ιδεών, που δεν αναζητά τη λεπτομερειακή τους πιστότητα και παραγνωρίζει την προέλευσή τους. Ο...
Η Οκτωβριανή Επανάσταση και οι καλλιτέχνες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας