• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.2°C / 29.6°C
    4 BF
    53%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 26.5°C / 31.9°C
    3 BF
    41%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.7°C / 29.4°C
    2 BF
    39%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    1 BF
    64%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 30.2°C
    4 BF
    32%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 26.0°C / 27.6°C
    1 BF
    47%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 22.4°C / 24.0°C
    2 BF
    40%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    29°C 29.1°C / 29.1°C
    2 BF
    30%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.2°C / 29.1°C
    4 BF
    62%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 27.3°C
    1 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.8°C / 26.1°C
    3 BF
    80%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.8°C / 27.7°C
    3 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.9°C / 28.9°C
    1 BF
    39%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 25.7°C / 28.9°C
    0 BF
    37%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    29°C 26.7°C / 30.5°C
    2 BF
    34%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.8°C / 27.1°C
    3 BF
    76%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 26.7°C / 29.0°C
    3 BF
    34%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    29°C 26.3°C / 28.8°C
    2 BF
    35%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    28°C 26.7°C / 29.5°C
    2 BF
    53%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.5°C / 25.5°C
    1 BF
    31%
AP Photo/Sergei Grits
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

O Ουκρανός πρόσφυγας

  • A-
  • A+
Η αντιμετώπιση του Ουκρανού πρόσφυγα μας υπενθύμισε πως η «φιλοξενία» μας –με τον τρόπο που την προσεγγίζει ο Ζακ Ντεριντά– προσφέρεται επιλεκτικά ακόμα και σε ανθρώπους που έχουν τις ίδιες ανάγκες.

Τι είναι ο Ξένος για (εμάς) τους Αλλους; Η έννοια του ξένου είναι κυρίαρχη στον ψυχαναλυτικό λόγο, καθώς απευθύνεται στο ενδοψυχικό «ανοίκειο» και πανταχού παρούσα στον πολιτικό λόγο – σχεδόν πάντα αμφίσημα και σε συνάρτηση με τα συμφραζόμενα.

Οπως τώρα. Ενας ξένος μπορεί να είναι επισκέπτης ή πρόσφυγας και μπορεί να παραπέμπει ή να υπαινίσσεται τη φιλοξενία ή την απειλή. Η αντιμετώπιση του Ουκρανού πρόσφυγα μας υπενθύμισε πως η «φιλοξενία» μας –με τον τρόπο που την προσεγγίζει ο Ζακ Ντεριντά– προσφέρεται επιλεκτικά ακόμα και σε ανθρώπους που έχουν τις ίδιες ανάγκες και την ίδια πορεία.

Ολοι οι πρόσφυγές μας ωστόσο, από όπου και αν προέρχονται, έχουν διακινδυνεύσει τη ζωή τους, έχουν αναγκαστεί να κρυφτούν σε καταφύγια για να αποφύγουν τους βομβαρδισμούς, έχουν χάσει τα σπίτια και τους ανθρώπους τους, έχουν περπατήσει για ώρες κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες, έχουν στοιβαχτεί σε υπερπλήρη λεωφορεία, έχουν χωριστεί από τις οικογένειές τους στα σύνορα.

Τι μας κάνει λοιπόν να υποδεχόμαστε με εντελώς διαφορετικό τρόπο τους ξένους μας; Για να αντέξουμε να τους «φιλοξενήσουμε» θα πρέπει να έχουν το ίδιο χρώμα δέρματος και να προσεύχονται με τον ίδιο τρόπο με εμάς;

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αντιμετωπίσει τους ξένους των τελευταίων ετών και δεκαετιών κυρίως με εχθρότητα. Δεν συμβαίνει το ίδιο με τον Ουκρανό πρόσφυγα. Πολιτικοί και μίντια αναφέρονται στους Ουκρανούς πρόσφυγες ως «Ευρωπαίους, ευημερούντες και μορφωμένους ανθρώπους» σε αντίθεση με «τα προσφυγικά κύματα ή τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική».

Ο H. A. Hellyier, από το Ιδρυμα Carnegie για τη Διεθνή Ειρήνη, σχολίασε την ανισότητα στη μεταχείριση των προσφύγων αρνητικά, επισημαίνοντας πως «για μια ήπειρο που προσπαθεί να υπερηφανεύεται για την ανωτερότητα του πλουραλισμού έναντι του φανατισμού, μετά τις φρικτές εμπειρίες του Ολοκαυτώματος, της γενοκτονίας της Βοσνίας και των αγώνων για τα πολιτικά δικαιώματα σε όλη την ήπειρο και γενικότερα στη Δύση είναι μια θλιβερή υπενθύμιση ότι πάρα πολλοί από εμάς συνεχίζουμε να είμαστε εξαιρετικά φυλετικοί και ρατσιστές».

Για να κατανοήσουμε το μέγεθος της διαφοράς στον τρόπο διαχείρισης των προσφύγων, μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, τρία εκατομμύρια πρόσφυγες έχουν γίνει αποδέκτες ενός άνευ όρων ασύλου και προστασίας σε γειτονικές χώρες σε όλη την Ευρωπαϊκή Ενωση μέσα σε είκοσι ημέρες, ενώ είχαν χρειαστεί έξι μήνες για να εγκαταλείψουν τη Συρία περίπου ένα εκατομμύριο πρόσφυγες το 2013, σχεδόν δύο χρόνια αφότου είχε ξεκινήσει ο εμφύλιος πόλεμος στην περιοχή…

Η γενεαλογία της απέχθειας προς τον ξένο έχει τις ρίζες της στον τρόπο που συγκροτείται το υποκείμενο στις πατριαρχικές κοινωνίες. Ο Ζακ Ντεριντά, σε μια συνέντευξή του στην εφημερίδα «Le Monde» τον Δεκέμβριου του 1997, είχε αναφέρει εμφατικά ότι «δεν υπάρχει ούτε πολιτισμός ούτε κοινωνικός δεσμός χωρίς μια αρχή φιλοξενίας».

Οπως πλήθος ιστοριών και πληροφοριών μαρτυρούν, η φιλοξενία έχει αποτελέσει, διά μέσου των αιώνων, σημαντική παράμετρο του ανθρώπινου βίου, απλώνοντας την επιρροή της σχεδόν σε κάθε γωνιά του πλανήτη, έτσι που συχνά η έλλειψή της εκλαμβάνεται ως απώλεια μιας (όχι αναγκαστικά μόνο ανθρώπινης) αρετής, που μπορεί εύκολα να μας μετατρέψει σε «απάνθρωπα τέρατα».

Ο Ζ. Φρόιντ, όταν είχε ασχοληθεί με την έννοια του ξένου στο κείμενο για το «Ανοίκειο» το 1919, είχε καταλήξει πως το ανοίκειο φαίνεται τρομακτικό εφόσον «δεν είναι ήδη γνωστό ή γνώριμο». Πρόκειται για την αμφιθυμία του ανθρώπου σε αυτό που «δεν είμαι εγώ», μια αμφιθυμία που απευθύνουμε επιθετικά στον ξένο που πλησιάζει και δεν μας μοιάζει.

Πώς βιώνουν οι ξένοι μας τη φιλοξενία ή την έλλειψη της; Η Χάνα Αρεντ, αναφερόμενη στην κατάσταση του εβραίου πρόσφυγα, έγραφε το 1943: «Δεν ξέρω ποιες αναμνήσεις και ποιες σκέψεις κατοικούν κάθε βράδυ στα όνειρά μας. [...] Μερικές φορές όμως φαντάζομαι ότι τουλάχιστον τα βράδια σκεφτόμαστε το θάνατό μας ή ότι θυμόμαστε τα ποιήματα που κάποτε αγαπήσαμε».

Μισό αιώνα μετά και αφού ένα νέο κύμα προσφύγων έχει μόλις αρχίσει να διασχίζει τα ευρωπαϊκά σύνορα, στο βιβλίο «Εμείς οι πρόσφυγες», ο Τζιόρτζιο Αγκάμπεν σχολιάζει το κείμενο της Αρεντ διαπιστώνοντας ταυτόχρονα «τα κενά της σύγχρονης ρητορείας περί δικαιωμάτων του ανθρώπου».

Αν η «απώλεια» είναι η λέξη-κλειδί της ψυχολογικής κατάστασης που βιώνει ο κάθε πρόσφυγας, είτε πρόκειται για απώλεια του οικείου τρόπου απόλαυσης είτε της πατρίδας και των αγαπημένων του προσώπων, τότε η ανεύρεση νέων σημαινόντων πάνω στα οποία θα μπορέσει να εγγράψει την επιθυμία τους είναι, ίσως, ο μόνος τρόπος για να συνεχίσει να έχει επιθυμία για ζωή.

Οταν δεν δημιουργούμε έναν φιλόξενο χώρο για τους ξένους μας και δεν τους επιτρέπουμε να αναπαραστήσουν τις ρήξεις των σταθερών πλαισίων, δεν τους βοηθάμε να επανεφεύρουν τον εαυτό τους και να επιθυμήσουν ξανά.

Οφείλουμε, συνεπώς, να επανεξετάσουμε την έννοια του ξένου… να αναμετρηθούμε ψυχικά μαζί του με τρόπο υπερβατικό, να τον δεχτούμε και να τον αποδεχτούμε, να υιοθετήσουμε πολιτικές που έχουν έναν φιλόξενο χώρο και για εκείνους που δεν μας μοιάζουν.

Τόσο λόγω αλληλεγγύης προς τους άλλους αλλά και προς τον ίδιο μας τον εαυτό. Διότι η υποκειμενικότητά μας εδραιώνεται μόνο όταν έρθουμε αντιμέτωποι με τον ανοίκειο εαυτό μας. Και αυτό συμβαίνει συνήθως μέσα από τον ανοίκειο Αλλο, δανείζοντας ένα κομμάτι του Εγώ μας στον άλλο ξένο.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα φεμινιστικό μανιφέστο
Τα αφηγήματα πολέμου απεικονίζουν συχνά τις γυναίκες σαν θύματα ωστόσο οι γυναίκες παίζουν επίσης κεντρικό ρόλο στα αντιστασιακά κινήματα.
Ενα φεμινιστικό μανιφέστο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γινόμαστε όλα αυτά που πιστεύουμε
Αν οι πεποιθήσεις μας ευθυγραμμίζονται με την ηθική στάση που έχουμε απέναντι σε κάποια ζητήματα, τότε μάλλον δεν επιλέγουμε αυτό που πιστεύουμε.
Γινόμαστε όλα αυτά που πιστεύουμε
ΝΗΣΙΔΕΣ
Επιλεκτική μνήμη
Εικόνες σαν αυτές που βλέπουμε σήμερα στην Ουκρανία βίωσε και ο ελληνικός πληθυσμός στη Σμύρνη κατά τη διάρκεια στη Μικρασιατική καταστροφή.
Επιλεκτική μνήμη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ευχή ή ανάγκη;
Η Μαρία Χουρδάρη βρέθηκε στα σύνορα Πολωνίας - Ουκρανίας και κατέγραψε εικόνες, λέξεις, ευχές και ανάγκες...
Ευχή ή ανάγκη;
ΕΥΡΩΠΗ
Αντιστροφή του κλίματος για τους Ουκρανούς πρόσφυγες
Η περίοδος... χάριτος με τα δακρύβρεχτα μηνύματα υποδοχής και φιλοξενίας από (σχεδόν) όλη την Ευρώπη πέρασε και οι ξεριζωμένοι του πολέμου στην Ουκρανία βλέπουν τώρα το πραγματικό πρόσωπο των χωρών που τους...
Αντιστροφή του κλίματος για τους Ουκρανούς πρόσφυγες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας