• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    29°C 26.4°C / 29.8°C
    3 BF
    42%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 26.6°C / 30.0°C
    4 BF
    49%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.0°C / 29.8°C
    2 BF
    53%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    1 BF
    48%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    0 BF
    65%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.8°C / 29.0°C
    2 BF
    56%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.4°C / 25.4°C
    1 BF
    41%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.8°C / 26.8°C
    1 BF
    58%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 24.9°C / 28.2°C
    4 BF
    62%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.1°C / 25.9°C
    3 BF
    65%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.8°C / 26.4°C
    5 BF
    53%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.7°C / 25.1°C
    0 BF
    53%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    0 BF
    78%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 27.3°C / 28.9°C
    2 BF
    37%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.5°C / 27.8°C
    2 BF
    53%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 27.8°C
    2 BF
    82%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 27.3°C / 30.0°C
    2 BF
    35%
  • Καβάλα
    Θύελλα
    22°C 22.1°C / 23.3°C
    3 BF
    84%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.7°C / 29.7°C
    3 BF
    74%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.0°C / 22.0°C
    2 BF
    62%

Οι φανατισμένοι χρειάζονται πάντα έναν εχθρό και ταυτίζουν τον εαυτό τους με το έμβλημα που «λατρεύουν» μισώντας όλα τα υπόλοιπα

ACTIONIMAGES/ΜΑΡΚΟΣ ΧΟΥΖΟΥΡΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Κοινωνία μίσους

  • A-
  • A+
Οι θεωρητικοί των κοινωνικών επιστημών γνωρίζουν καλά πως οι καταστροφικές τάσεις των ατόμων συμπίπτουν συχνά με την τάση της κοινωνίας να κλείνεται στον εαυτό της, να σκληραίνει τις αξίες, τις πεποιθήσεις και τις νόρμες της.

Το μίσος -έγραφε ο ψυχαναλυτής Paul-Laurent Assoun- είναι ένας Ιανός, το ένα του μέτωπο κοιτάζει προς το ατομικό και το άλλο προς το συλλογικό. Η εν ψυχρώ δολοφονία του 19χρονου φιλάθλου του Αρη στη Θεσσαλονίκη επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα του οπαδισμού, του φανατισμού και του μίσους. Ο Αλκης Καμπανός έπεσε νεκρός μετά την απάντησή του στην ερώτηση «Τι ομάδα είσαι;». Γιατί τόσο μίσος στη Θεσσαλονίκη του 2022;

Η κοινωνική ρίζα του μίσους -έγραφε ο Κορνήλιος Καστοριάδης- αντιστοιχεί στο κλείσιμο της κοινωνίας, των θεσμών και των φαντασιακών σημασιών που τη στηρίζουν. Τα παιδιά στη Θεσσαλονίκη φοβούνται πλέον -λένε- να πουν τι ομάδα είναι. Ο Αλκης έγινε τατουάζ σε εφηβικά χέρια. Ο Αλκης έγινε δρόμος. Και η κυβέρνηση εξαγγέλλει απλά και μόνο ανάληψη δράσης για την εξάλειψη της οπαδικής βίας σαν να μην αντιλαμβάνεται πως η οπαδική βία είναι το σύμπτωμα.

Οι θεωρητικοί των κοινωνικών επιστημών γνωρίζουν καλά πως οι καταστροφικές τάσεις των ατόμων συμπίπτουν συχνά με την τάση της κοινωνίας να κλείνεται στον εαυτό της, να σκληραίνει τις αξίες, τις πεποιθήσεις και τις νόρμες της. Βάσει της ψυχαναλυτικής θεωρίας, τα ταυτισιακά ορόσημα του ατόμου διαμορφώνονται από ομόκεντρους κύκλους –οικογένεια, τόπος, ηλικιακή ομάδα, τάξη, έθνος, φυλή– και από αντίστοιχες φαντασιακές σημασίες που το ταυτίζουν ενώ ταυτόχρονα το περικλείουν. Στις κλειστές κοινωνίες ή στις κοινωνίες σε σήψη ιδανικών, η ταύτιση με τις ηγεμονικές κοινωνικές φαντασιακές σημασίες είναι ισχυρή και απενοχοποιητική, με αποτέλεσμα να καταργούνται ατομικές αναστολές και να απελευθερώνεται μια χωρίς όριο καταστροφικότητα, όπως έχει επισημάνει ο ψυχαναλυτής Γεράσιμος Στεφανάτος.

Δημιουργείται χώρος συνεπώς για φανατισμένους, που χωρίζουν τον κόσμο σε δύο στρατόπεδα και δεν επιτρέπουν την ύπαρξη διαφορετικών απόψεων και ιδεών. Οι φανατισμένοι χρειάζονται πάντα έναν εχθρό και ταυτίζουν τον εαυτό τους με το τοτεμικό έμβλημα που «λατρεύουν» μισώντας όλα τα υπόλοιπα. Για παράδειγμα, ο θρησκευτικά φανατισμένος πιστεύει πως είναι η Εκκλησία, ο εθνικιστής πιστεύει πως είναι το έθνος, ο αθλητικά φανατισμένος πως είναι η ομάδα. Αυτή η ταύτιση μπορεί να δώσει έρεισμα ακόμα και στον «φόνο του εχθρού» σε μια κοινωνία κλεισίματος και σήψης, μια κοινωνία που δεν ξεπέρασε το σοκ εισβολής της νεωτερικότητας και της διάλυσης των δικών της ταυτισιακών οροσήμων, ενώ παράλληλα είχαν καταρρεύσει όλα τα σχήματα συλλογικότητας που θα επέτρεπαν εναλλακτικές ταυτίσεις.

Αυτό μοιάζει να συνέβη στη Θεσσαλονίκη όπου υπάρχουν ολόκληρα οπλοστάσια στους συνδέσμους οπαδών. Ο θάνατος του Αλκιβιάδη Καμπανού είναι ο τρίτος που σημειώνεται στη Θεσσαλονίκη από το 2017, μετά τον θάνατο του Κύπριου Νάσου Κωνσταντίνου και του Βούλγαρου Τόσκο Μποζατζίσκι.

Ισως γι’ αυτό ο Πατέρας Χρήστος, γνωστός και ως «Παπα-ΠΑΟΚ», έσπευσε να ζητήσει συγγνώμη από τον Αλκη λέγοντας «όλοι μας σε σκοτώσαμε». Οσο για τους φερόμενους ως δράστες; Φέρεται να ανήκουν σε μια νεοναζιστική-φασιστική «φράξια» που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια σε ένα μέρος των οπαδών του «δικεφάλου του Βορρά». Ο 23χρονος που φέρεται να μαχαίρωσε με δρεπάνι τον 19χρονο Αλκη είναι οργανωμένος οπαδός του ΠΑΟΚ, γνωστός στις διωκτικές αρχές, καθώς το 2019 είχε συλληφθεί για επίθεση με μαχαίρι εναντίον οπαδών αντίπαλης ομάδας.

Μια πολιτισμένη κοινωνία -όπως έχει σημειώσει και ο Γ. Στεφανάτος- μπορεί να μεταμορφωθεί σε μια ορδή χωρίς πατέρα, σε όχλο που λατρεύει τοτεμικά εμβλήματα χωρίς ταμπού, απελευθερώνοντας ένα αμιγές μίσος αποσυνδεδεμένο από την αμφιθυμία που χαρακτηρίζει συνήθως τα ατομικά Εγώ. Είναι ένα μίσος που ενοποιεί τα άτομα σε μια θανάσιμη ψυχολογία μάζας, διαλύοντας κυριολεκτικά την ψυχολογία των ατομικών Εγώ.

Ο Ελληνας ψυχαναλυτής, που έφυγε από τη ζωή πριν από λίγους μήνες, είχε επισημάνει πως η ομογενοποίηση και η ομοιομορφία των ατόμων, που ο Φρόιντ θεωρούσε ως λιβιδινικό υπόβαθρο και στήριγμα του κοινωνικού μορφώματος, μετατρέπεται πλέον σε «ομοιομορφία μίσους». Διασαφήνιζε, ωστόσο, πως υπό κανονικές συνθήκες, το κοινωνικό μόρφωμα μπορεί να κατευνάσει το μίσος και την επιθετικότητα σύμφωνα με το κλασικό φροϋδικό μοντέλο του «σχηματισμού της μάζας»: τα άτομα ταυτίζονται το ένα με το άλλο μεταφέροντας το Ιδεώδες Εγώ τους σε ένα κοινό αντικείμενο.

Γιατί λοιπόν το παρόν κοινωνικό μόρφωμα δεν μπορεί να κατευνάσει την επιθετικότητα; Γιατί λοιπόν τώρα ξανά τόσο μίσος; Μάλλον γιατί η σύζευξη του κλεισίματος της κοινωνίας και της ψυχικής καταστροφικότητας των ατόμων έχει τη δύναμη να δημιουργήσει ένα πρωτόγνωρο τερατώδες αμάλγαμα, λόγια δανεικά πάλι από τον Γεράσιμο Στεφανάτο.

Τι μπορεί να μας σώσει; Ισως η αναγνώριση της ξενότητας, αρχικά μέσα στον ίδιο μας τον εαυτό - λόγια δανεικά από την Τζούλια Κρίστεβα. Για να αποφύγουμε την καταφυγή σε κλειστές πεποιθήσεις και τα μαζικά ξεσπάσματα μίσους, τις αναζητήσεις ρατσιστικής καθαρότητας. Και σίγουρα η αγάπη. Τι είναι η αθλητική ομάδα για έναν νέο άνθρωπο μιας νεοκαπιταλιστικής κοινωνίας; Γιατί από οπαδός γίνεται δολοφόνος; Τι αγαπά και τι μισεί;

Τα λόγια του παππού του Αλκη Καμπανού «Δεν έχω μίσος, δεν τους μισώ. Ας δείξουμε αγάπη» είναι μια απόδειξη κατανόησης -ενδεχομένως ερήμην του- πως το μίσος του εαυτού και το μίσος του άλλου αντιστοιχούν στην τάση της ψυχής να απορρίπτει και να μισεί αυτό που δεν είναι η ίδια… Η πολιτεία θα πρέπει να αρθρώσει έναν αντίστοιχο λόγο πέρα από όποια μέτρα αντιμετώπισης της οπαδικής βίας. Διότι τα μέτρα εξάλειψης της βίας δεν θα είναι ποτέ αρκετά, γιατί θα πολεμούν το «τέρας» και όχι τη Σκύλλα που το γέννησε.

Αν η πολιτεία δεν επινοήσει νέα σχήματα συλλογικότητας για να δημιουργηθούν νέες εναλλακτικές ταυτίσεις για τους πολίτες της, τότε είναι βέβαιο πως θα συνεχίσει να απελευθερώνεται μια δίχως όρια καταστροφικότητα και θα θάψουμε και άλλους νεκρούς.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το συναίσθημα του θυμού
Στον χώρο του ποδοσφαίρου, τα άτομα που «συχνάζουν» στους χώρους των «συνδέσμων» είναι πονεμένα παιδιά που δεν γνώρισαν το χάδι και την αγκαλιά.
Το συναίσθημα του θυμού
ΝΗΣΙΔΕΣ
Νεκρός από τον ψυχοκοινωνικό αποκλεισμό
Η ψυχική οδύνη –η οποία δεν γίνεται πάντα αντιληπτή ως τέτοια– οδηγεί σε μια δυσλειτουργία του αποκλεισμένου σε σωματικό, ψυχικό και κοινωνικό επίπεδο και σταδιακά στη συρρίκνωση του ατόμου.
Νεκρός από τον ψυχοκοινωνικό αποκλεισμό
ΝΗΣΙΔΕΣ
Εφηβεία: #selfharmmm
Για τους περισσότερους εφήβους ο αυτοτραματισμός είναι μια προσπάθεια να διακόψουν τα έντονα συναισθήματα και τις πιέσεις που τους μοιάζει αδύνατο να αντέξουν.
Εφηβεία: #selfharmmm
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο φόβος της αποσύνδεσης
Αντίδοτο στο FOMO είναι η αυτοεκτίμηση: η εικόνα που έχω σχηματίσει για τον εαυτό μου, με βάση τις δικές μου προσδοκίες, χωρίς να υπολογίζω τις αντιλήψεις και τις αντιδράσεις των άλλων.
Ο φόβος της αποσύνδεσης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Σκοτώνοντας ένα παιδί
Η σημασία της φροντίδας των σκοτεινών πλευρών της μητρότητας και της πατρότητας μέσα από την οργάνωση δομών ψυχικής υγείας ενσωματωμένων στην κοινότητα είναι απαραίτητη.
Σκοτώνοντας ένα παιδί
ΝΗΣΙΔΕΣ
Καθρέφτη, καθρεφτάκι μου
Το πρόβλημα της εικόνας του σώματος είναι διαδεδομένο σε μια κοινωνία που προωθεί μη ρεαλιστικά πρότυπα για το σώμα. Αν κάνετε συχνά αρνητικά σχόλια για την εμφάνισή σας, δεν είστε μόνοι.
Καθρέφτη, καθρεφτάκι μου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας