• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 28.1°C / 31.3°C
    3 BF
    39%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 25.6°C / 29.9°C
    2 BF
    47%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.1°C / 30.5°C
    2 BF
    50%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    1 BF
    53%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.9°C / 27.4°C
    3 BF
    61%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.1°C / 28.2°C
    1 BF
    34%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.4°C / 23.7°C
    3 BF
    41%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.5°C / 28.5°C
    2 BF
    39%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.8°C / 28.8°C
    4 BF
    71%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.8°C / 26.9°C
    2 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.8°C / 28.4°C
    3 BF
    54%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.2°C / 26.7°C
    2 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    3 BF
    54%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.2°C / 26.9°C
    0 BF
    44%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    30°C 27.3°C / 30.5°C
    2 BF
    29%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.7°C / 27.8°C
    4 BF
    68%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.3°C / 30.0°C
    2 BF
    31%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 26.0°C / 26.3°C
    3 BF
    69%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.7°C / 27.3°C
    3 BF
    66%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 24.6°C
    2 BF
    56%

Το απόσπασμα θανάτου που προκάλεσε τη σφαγή του Κομμένου ανήκε στη διαβόητη 1η Γερμανική Μεραρχία Εντελβάις που ευθύνεται για πολλά εγκλήματα σε Ρωσία και Βαλκάνια

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ανατομία της φρίκης

  • A-
  • A+
Μια αληθινή ιστορία βασισμένη στη σφαγή του Κομμένου. Ο συγγραφέας Δημήτρης Βλαχοπάνος με το βιβλίο του ξεκλειδώνει τις πικρές μνήμες του χωριού Κομμένο για να αναπαραστήσει την τραγωδία και να στιγματίσει αυτούς που την προκάλεσαν.

«Να είσαι μετρημένη και σοβαρή, πήρε πρώτη το λόγο η Βασιλική. Δε θα σηκώνεις τα μάτια σου και μη σ’ ακούσω να γελάς δυνατά, οι άλλοι, ξέρεις, τα προσέχουν όλα, όλος ο γάμος τι νομίζεις πως είναι; Ο γάμος είναι η νύφη. Αυτή περιμένουν να δουν όλοι. Δε λέω, περιμένουν και το γαμπρό, αλλά αλλιώς ο γαμπρός. Τα χούγια της νύφης κοιτάνε, για του γαμπρού δεν τους νοιάζει. Θα τρώνε οι άλλοι; Εσύ δε θα τρως. Θα πίνουν οι άλλοι; Εσύ δε θα πίνεις. Μόλις περνάει από μπροστά σου ο νουνός, εσύ θα σηκώνεσαι όρθια. Αυτός είναι ο σεβασμός. Το ίδιο θα κάνεις και με τους μπαρμπάδες του, τις θείες του, τα ξαδέρφια του, θα σου κάνω νόημα εγώ. Και κοίτα μη νυστάξεις! Εκεί άγρυπνη όλη νύχτα». (Σελ. 133-134)

«Πλακώνουν κι άλλοι στρατιώτες ντυμένοι τη φωτιά και το σίδερο. Κι ο αξιωματικός πίσω τους. Και σταθήκανε αμίλητοι στην αυλή. Που πάγωνε κι άνοιξε σαν ομαδικός τάφος. Τους πήραν και τους έστησαν στο φράχτη. Και στο πεζούλι του πηγαδιού. Σαράντα νοματαίους. Ξενυχτισμένους. Εξαντλημένους. Και ανύποπτους. Το γαμπρό και τη νύφη. Το Βαγγέλη, το Γιώργο, τους συγγενείς, όλους. Κι έστησαν στην εξώπορτα το πολυβόλο. Πυρ διέταξε ανέκφραστος ο ανθυπολοχαγός. Και πάτησε ο πολυβολητής τη σκανδάλη. Ο πολυβολητής Τσάντερ. Ετσι τον λέγανε. Και πετάχτηκε το αίμα τους σαν κρουνός. Και βάφτηκε κόκκινη η αυλή. Και φύγανε εκείνοι με τα σίδερα κρατημένα ευλαβικά στην αγκάλη τους. Και βυθίστηκε η αυλή στη σιωπή. Και στο πένθος». (Σελ. 225-226)

Ζωντανή η μνήμη

Για να κυριολεκτήσει κάθε αναφορά μας στον άνθρωπο, ως έλλογο ον, χρειάζεται, νομίζω, ο γνωστός καρτεσιανός αφορισμός «Σκέφτομαι, άρα υπάρχω» να τροποποιηθεί και να συμπληρωθεί με έναν άλλο (αφορισμό), «Θυμάμαι, άρα υπάρχω». Πραγματικά, χωρίς τη μνήμη, αναρωτιέται κανείς με τρόμο τι θα ήταν η ζωή μας. Ενα απέραντο κενό, ένας απόλυτος θάνατος. Η μνήμη, λοιπόν, δεν είναι απλώς αναγκαία, αλλά μας κρατάει ουσιαστικά ζωντανούς. Είναι η μοναδική γέφυρα που συνδέει το –πρόσφατο έως το απώτατο– παρελθόν με το παρόν.

Ο Hπειρώτης φιλόλογος και συγγραφέας Δημήτρης Βλαχοπάνος

Μας ενδιαφέρει, λοιπόν, όλους το παρελθόν, αφού αυτό συντίθεται από το άθροισμα των στιγμών της ζωής μας. Μικρών και μεγάλων, ευχάριστων και δυσάρεστων. Και κάθε φορά που το αναπολούμε, νιώθουμε ότι πατούμε σε στέρεο έδαφος για να μπορέσουμε να κάνουμε το επόμενο βήμα.

Ωστόσο, τον συγγραφέα, και ιδίως αυτόν που υπηρετεί το ιστορικό γίγνεσθαι και ειδικότερα το ιστορικό μυθιστόρημα, το παρελθόν τον ενδιαφέρει και από μία άλλη οπτική. Με την ιδιότητα αυτή θα το αναψηλαφήσει, θα το μελετήσει, θα αναστοχαστεί και θα συνδιαλεχθεί με συγκεκριμένες πτυχές του, για να συνθέσει, στη συνέχεια, όσο αρτιότερα του επιτρέπει η γενικότερη σκευή του, τη (συγγραφική) δημιουργία του.

Ο Ηπειρώτης φιλόλογος και συγγραφέας Δημήτρης Βλαχοπάνος έχει μια εμμονή, θα έλεγα, με τη μνήμη. Κατανοητή και δικαιολογημένη απολύτως, αφού τον γενέθλιο τόπο του (το Κομμένο Αρτας) τον έχει σημαδέψει σε βαθμό παράνοιας η ναζιστική θηριωδία. Eτσι εξηγείται, επομένως, το ότι στα περισσότερα βιβλία του η μνήμη αποτελεί κεντρικό σημείο αναφοράς και πηγή έμπνευσης.

Γροθιά στο στομάχι

Είχα την ευκαιρία και τη χαρά να αναφερθώ και σε προηγούμενο βιβλίο του («Ισαάκ Μιζάν - Αριθμός βραχίονα 182641», εκδόσεις apiroshora). Τώρα επανέρχομαι για να εκθέσω εν συντομία τις εντυπώσεις μου για το τελευταίο του βιβλίο με τον τίτλο «Γάμος στις φλόγες». Μυθιστόρημα, διευκρινίζει στον υπότιτλο, πλην αληθινή ιστορία βασισμένη στη σφαγή του Κομμένου το 1943.

Πρόκειται για τη συγκλονιστική ιστορία ενός γάμου (της Αλεξάνδρας και του Θεοχάρη), στο Κομμένο, τη μέρα που οι Γερμανοί μετέβαλαν σε κόλαση το χωριό δολοφονώντας 317 κατοίκους του. Ανυποψίαστους και ανυπεράσπιστους απέναντι στην ανείπωτη κτηνωδία, που, αιφνιδιαστικά και ύπουλα, ήρθε να σπείρει την ανείπωτη οδύνη.

ΔΗΜΟΣ ΖΑΓΟΡΙΟΥ

Oπως ο «Ισαάκ Μιζάν», έτσι και αυτό ήταν για μένα άλλη μια γροθιά στο στομάχι. Χρειάστηκα και εδώ να διακόψω επανειλημμένα την ανάγνωση, για να ανακτήσω τις δυνάμεις που ξόδευα προχωρώντας. Μπροστά σε τέτοια γεγονότα που η άρτια λογοτεχνική γραφή κατορθώνει να τα ζωντανεύει, ο ανθρώπινος νους παραλύει, γιατί ακριβώς δεν μπορεί να τα κατανοήσει.

Το βιβλίο αποτελείται από δύο μέρη. Ή, καλύτερα, χωρίζεται σε δύο βιβλία. Στο πρώτο, εκτενέστερο, περιγράφονται η εικόνα και γενικότερα το κλίμα που επικρατούν στο σπίτι της οικογένειας ενόψει του γάμου της Αλεξάνδρας. Οι προετοιμασίες με την –επί ποινή απαραδέκτου, όπως λέμε στη νομική γλώσσα– πιστή τήρηση των πάγιων συνηθειών, ηθών και εθίμων σε μια προπολεμική, παραδοσιακού τύπου, μικροκοινωνία. Ολα αυτά τα στοιχεία που παραθέτει συνθέτουν ένα πλούσιο και ενδιαφέρον ιστορικό, λαογραφικό και κοινωνιολογικό υλικό, που ο συγγραφέας, μετά λόγου γνώσεως, καταγράφει με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια και επάρκεια.

Ο ματωμένος γάμος

Ο γάμος αυτός για την (όπως και κάθε) οικογένεια, αλλά και το ευρύτερο περιβάλλον του χωριού, είναι ένα χαρμόσυνο γεγονός και σαν τέτοιο πρέπει να βιωθεί από όλους αυτούς που συμμετέχουν. Μια νέα οικογένεια θα χτιστεί σε λίγο. Με τις καλύτερες προϋποθέσεις και προοπτικές. Δύο νέοι άνθρωποι, γεμάτοι ζωή, θα ενώσουν τις τύχες τους. Κι ας μην έχουν καν ιδωθεί προηγουμένως. Ο έρωτας θα έρθει μετά… Είναι χαρακτηριστικές οι συμβουλές της μάνας, όπως σημειώνονται παραπάνω, που δίνει στην κόρη και μέλλουσα νύφη για το πώς θα συμπεριφερθεί ως παντρεμένη πια. Δεν πρέπει να μας εκπλήσσουν όλα αυτά που μας εκθέτει ο συγγραφέας. Έτσι ήταν τότε, ιδίως στα χωριά. Ο προγαμιαίος έρωτας ήταν η –μελανή– εξαίρεση ενός άγραφου κανόνα καθολικής και αδιαμφισβήτητης ισχύος.

Ωστόσο, οι πυρετώδεις προετοιμασίες για τον γάμο σκιάζονται κάπως από τις φήμες που αιωρούνται πάνω από τα κεφάλια των χωριανών ότι επίκειται γερμανική επίθεση για αντίποινα απέναντι στη δράση των αντάρτικων δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή. Μάλιστα η εμφάνιση κάποιων ανταρτών στο χωριό που αντιδικούν μεταξύ τους (αφού ανήκουν σε διαφορετικές πολιτικο-ιδεολογικές ομάδες), ενώ οι Γερμανοί βρίσκονται δίπλα τους έτοιμοι να σκορπίσουν τον όλεθρο, φορτίζει περισσότερο το κλίμα. Τις φήμες αυτές άλλοι τις υπερτονίζουν και άλλοι τις υποτιμούν ως αβάσιμες.

Ωσπου φτάνουν τα χαράματα της Δευτέρας 16 Αυγούστου 1943. Από το σημείο αυτό ξεκινάει το δεύτερο μέρος του βιβλίου. Ή το σκηνικό της κόλασης που ο συγγραφέας περιγράφει τόσο ζωντανά, σαν να ήταν παρών…

Μόλις τελειώνει ο γάμος, τον ήχο των λαϊκών οργάνων διαδέχεται ο εφιαλτικός ήχος των όπλων με τα οποία οι στρατιώτες της διαβόητης 1ης Γερμανικής Μεραρχίας Εντελβάις θερίζουν αδιάκριτα και με μίσος τις ανθρώπινες ζωές που βρίσκουν μπροστά τους. Το χωριό ισοπεδώνεται και γίνεται παρανάλωμα του πυρός. Μέσα σε λίγες ώρες η επιδρομή του ναζιστικού λόχου είχε αποτέλεσμα την εξαφάνιση του μισού πληθυσμού του χωριού.

Η οικογένεια Θεόδωρου Μάλλιου, πατέρα της νύφης

Το νιόπαντρο ζευγάρι, η νύφη Αλεξάνδρα και ο γαμπρός Θεοχάρης, δεν πρόλαβε να ζήσει την πολυπόθητη πρώτη νύχτα του γάμου. Ούτε οι γονείς της νύφης και τα οχτώ αδέρφια της να την ξεπροβοδίσουν για το σπίτι όπου μαζί με τον άντρα της θα ζούσε από εδώ και στο εξής. Το ναζιστικό τέρας με αυτό το σύντομο πέρασμά του άφησε πίσω θάνατο, πόνο, στάχτες. Το ίδιο φρικώδες, όπως και κάθε άλλο από τα τόσα που προκάλεσε στην πατρίδα μας και στην Ευρώπη γενικότερα, ολοκαύτωμα ήταν αυτό που συνέβη στο Κομμένο.

Ο συγγραφέας, με το βιβλίο αυτό, ξεκλειδώνει τις πικρές μνήμες του χωριού του, για να αναπαραστήσει την τραγωδία και να στιγματίσει αυτούς που την προκάλεσαν. Είναι, θα λέγαμε, εκτός από μνημόσυνο για την ανάπαυση των νεκρών, κι ένα αμείλικτο κατηγορητήριο εναντίον της βαρβαρότητας και των εγκλημάτων του ναζισμού. Και είναι ακόμα προτροπή προς όλους μας, να ξέρουμε, να θυμόμαστε και να επαγρυπνούμε.

Και όπως μου έλεγε τις προάλλες κοινός μας φίλος, το βιβλίο αυτό πρέπει να μεταφραστεί στα γερμανικά και να διαβαστεί και από τους Γερμανούς. Οχι για να μοιραστούν την ενοχή και το άγος των προγόνων τους, αλλά για να μάθουν την Ιστορία τους και να εντάξουν τις δυνάμεις τους στη γενικότερη και διαρκή προσπάθεια για την οικοδόμηση ενός ειρηνικού και ανθρώπινου κόσμου.

*Δικηγόρος

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μνήμες Κατοχής και οι ελληνικές διεκδικήσεις αποζημιώσεων
Οι βιντεοσκοπημένες αφηγήσεις μαρτύρων, αντιστασιακών και επιζώντων στρατοπέδων συγκέντρωσης, μαζικών εκτελέσεων και του Ολοκαυτώματος, αποτελούν μια ιδιαίτερα σημαντική πηγή ιστορικής γνώσης.
Μνήμες Κατοχής και οι ελληνικές διεκδικήσεις αποζημιώσεων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ματωμένη 1η Μάη του 1944
Η Πρωτομαγιά που σφράγισε την ιστορία του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα και δικαίως θεωρείται το σύμβολο και το σημείο- σταθμός της ελληνικής Εργατικής Πρωτομαγιάς χρονικά τοποθετείται στον τελευταίο χρόνο...
Η ματωμένη 1η Μάη του 1944
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ
Ο Αρης, ο πρώτος σκύλος που υιοθέτησαν οι δικοί μας, και άρα ο ιδρυτής της αγέλης μας, ήρθε από την Αθήνα στο σπίτι του Μαραθώνα σε ηλικία περίπου 4 ετών. Ηταν ένας τύπος «γκέκα», βάρους 23-25 κιλών και...
Της Αλλοπάρ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα χαλίκια είναι βαμμένα ακόμη με το αίμα των αγωνιστών
​Κοκκινιά. Στην πλατεία Οσίας Ξένης ο χρόνος μοιάζει να έχει σταματήσει σε εκείνη τη μαύρη μέρα. 17 Αυγούστου του 1944. Το Μπλόκο της Κοκκινιάς ήταν μια οργανωμένη στρατιωτική επιχείρηση. Και για πολλές μέρες...
Τα χαλίκια είναι βαμμένα ακόμη με το αίμα των αγωνιστών
ΜΕΤΕΩΡΟΣ
Τα διαπιστευτήρια του καπετάνιου
Εκλαιγα κάθε τόσο προετοιμάζοντας τούτο το κείμενο. Και ξόδεψα δυο μέρες διαβάζοντας -τις κέρδισα σωστότερα. Γλιστρούν οι λέξεις στα δάκρυα και παραπαίουν αμήχανες. Σηκώνουν τα χέρια μπροστά στο μεγαλείο. Οπως...
Τα διαπιστευτήρια του καπετάνιου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας