• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 29.9°C / 34.5°C
    4 BF
    28%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    34°C 32.6°C / 36.0°C
    3 BF
    33%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    36°C 35.0°C / 36.0°C
    1 BF
    20%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    31°C 30.9°C / 30.9°C
    3 BF
    23%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    35°C 34.9°C / 35.2°C
    5 BF
    20%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    34°C 32.0°C / 34.3°C
    3 BF
    24%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 28.4°C / 30.9°C
    0 BF
    16%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    34°C 34.1°C / 34.1°C
    3 BF
    15%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.8°C / 30.4°C
    5 BF
    63%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.2°C / 31.9°C
    3 BF
    43%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    30°C 28.8°C / 30.4°C
    3 BF
    42%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.1°C / 30.7°C
    1 BF
    42%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.9°C / 31.9°C
    4 BF
    51%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    3 BF
    12%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    34°C 31.7°C / 33.8°C
    3 BF
    21%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.8°C / 29.9°C
    4 BF
    72%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.1°C / 34.0°C
    4 BF
    12%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 32.1°C / 35.3°C
    4 BF
    38%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    35°C 31.7°C / 35.0°C
    3 BF
    24%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    31°C 31.3°C / 31.3°C
    1 BF
    32%
EUROKINISSI/ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Το Πανεπιστήμιο είναι στόχος ταξικής και χειραγωγικής πολιτικής»

  • A-
  • A+
Στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο ουκ ολίγες θέσεις εξουσίας στελεχώθηκαν από δωσίλογους, μπολιάζοντας με βαθύτατο αντικομμουνισμό και αντιφιλελευθερισμό την κρατική νοοτροπία μέχρι σήμερα.

«Αυτό που διέκρινε και διακρίνει την Αριστερά από άλλες πολιτικές δυνάμεις είναι η έμφαση που δίνει – μέσα και πέρα από οποιεσδήποτε τεχνολογικές και επιστημονικές εφαρμογές- στο πεδίο των κοινωνικών σχέσεων παραγωγής και εκμετάλλευσης επιδιώκοντας την άρση της τελευταίας», τονίζει ο Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης και επικεφαλής ομάδας πανεπιστημιακών μετάφρασης του εμβληματικού έργου του Μαρξ, «Το κεφάλαιο», ο πρώτος τόμος του οποίου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΚΨΜ, Θανάσης Γκιούρας.

Για την σκέψη του μεγάλου διανοητή, τονίζει πως «η κριτική του Μαρξ είναι επίκαιρη όσο υπάρχει κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής».

Όσον αφορά την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στο πανεπιστήμιο, ο εν λόγω πανεπιστημιακός, πιστεύει μεταξύ των άλλων πως, «στην Ελλάδα από τη δεκαετία του 1990 το Πανεπιστήμιο είναι στόχος ρητά ταξικής και χειραγωγικής πολιτικής….. Ο λόγος για το Πανεπιστήμιο είναι ουσιαστικά λόγος παραγωγής: αφενός επιστημονικής γνώσης και αφετέρου ανθρώπων, ή ορθότερο ανθρωπότυπων, οι οποίοι έχουν ασκηθεί στη χρήση επιστημονικών και κριτικών εργαλείων. Αυτό που συνέχει αυτές τις δύο λειτουργίες είναι ο χώρος της κριτικής δημοσιότητας, ο οποίος εξ ορισμού βρίσκεται σε εντασιακή σχέση με τις δομές πολιτικής και κοινωνικής εξουσίας. Αν συρρικνωθεί αυτός ο χώρος, τότε θα έχετε αφενός διαδικασίες τεχνικής επιμόρφωσης για ένα υποταγμένο καθότι αμόρφωτο εργατικό δυναμικό, και αφετέρου τη δυνατότητα επιλεκτικής αγοράς ερευνητικών αποτελεσμάτων από ιδιωτικούς- επιχειρηματικούς φορείς σε πλαίσιο κερδοσκοπίας… Το Πανεπιστήμιο δεν είναι αυτό που θα χειραφετήσει την κοινωνία, αλλά δεν νοείται σύγχρονη ελεύθερη κοινωνία χωρίς αυτόνομο Πανεπιστήμιο.» 

● Κύριε Γκιούρα, πρόσφατα μεταφράσατε το «Το κεφάλαιο» του Μαρξ, πόσο επίκαιρη είναι η σκέψη του επαναστάτη φιλοσόφου, σε έναν καπιταλισμό που αλλάζει ραγδαία και αναπροσαρμόζεται καταστρέφοντας την Φύση και την Κοινωνία;

Η μετάφραση του πρώτου τόμου του Κεφαλαίου δημοσιεύθηκε το 2016 από τις εκδόσεις ΚΨΜ. Ήταν το αποτέλεσμα μιας συλλογικής προσπάθειας που ξεκίνησε από μέλη του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης. Το εγχείρημα υποστηρίχτηκε από την Ακαδημία Επιστημών του Βερολίνου-Βρανδεμβούργου, που είναι υπεύθυνη για την έκδοση των Απάντων των Marx και Engels (MEGA). Το εγχείρημα αυτό συνεχίζεται με τη δημοσίευση – εντός του 2021 – του Χειρογράφου 1865, του πρώτου χειρογράφου του Marx για τον δεύτερο τόμο του Κεφαλαίου.

Το ερώτημα της επικαιρότητας του Μarx θα μπορούσε να απαντηθεί απλά, λέγοντας πως η κριτική του είναι και θα παραμείνει επίκαιρη όσο υπάρχει ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής. Ο ίδιος ο Marx δεν είχε πάψει να αναδιατυπώνει την ανάπτυξη της κριτικής του ακολουθώντας τις κινήσεις του ίδιου του αντικειμένου, του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να κάνει κάθε γενιά που εισέρχεται στο ιστορικό πεδίο – η έρευνα, και η κριτική, συνεχίζεται, και μάλιστα επιβάλλεται μέσα από την κίνηση της σύγχρονης κοινωνίας.

● Σήμερα η Δημοκρατία και η Πολιτική Ελευθερία βρίσκονται υπό διωγμό. Ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός με ιδεολογικό όχημα το Μεταμοντέρνο και τη νεοφιλελεύθερη αγορά προωθεί την Μεταδημοκρατία, την Μετα- αλήθεια, δηλαδή την κατάργηση της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας και των οικουμενικών αξιών που την υποβαστάζουν (ελευθερία, δικαιοσύνη, ισότητα, αδερφοσύνη, κ.λ.π.). Η διάλυση των κινημάτων επέφερε άνοδο της Ακροδεξιάς με Μεταμοντέρνα βάση. Πως βλέπετε να εξελίσσεται η κατάσταση στην χώρα μας και στην Ευρώπη;

Η ερώτηση αυτή θα μπορούσε να απασχολήσει σειρές συνεδρίων και συζητήσεων, όπως εξάλλου έχει γίνει ήδη τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδας. Μια και αναφέρετε όμως τις τρέχουσες έννοιες της «μεταδημοκρατίας» και παρόμοιες, επιτρέψτε μου να πω το εξής: Έννοιες όπως οι αναφερθείσες, και όπως συν τοις άλλοις ο περιβόητος και ιδιαίτερα ελαστικός ‘λαϊκισμός’ αναδεικνύουν μάλλον μια αμηχανία από την πλευρά της πολιτικοεπιστημονικής διανόησης – δυστυχώς, πρέπει να προσθέσω.

Αυτό που αναδύεται με διάφορες μορφές σε διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένης σαφώς και της Ελλάδας, είναι ρητά ένας αυταρχισμός που όχι μόνο ανατρέχει σε παραδοσιακές ιστορικές αντιλήψεις όπως ο εθνικισμός και ο φυλετισμός, αλλά μπορεί να χρησιμοποιήσει, και χρησιμοποιεί όντως, ιδιαίτερα αναπτυγμένους πλέον μηχανισμούς διαχείρισης της πληροφορίας και της γνώσης. Εν προκειμένω έχουν ιδιαίτερη σημασία τα μέσα – τα σύγχρονα συστήματα παρακολούθησης, εποπτείας και καταστολής. Αντί συνεπώς για την αναζήτηση νέων εννοιών θα ήταν καλό να αναδιατυπωθούν κλασικές έννοιες του πολιτικοεπιστημονικού εννοιολογίου όπως αυταρχισμός, δημαγωγία, όχλος, δημοκοπία, πλουτοκρατία, ολιγαρχία, δεσποτεία, τυραννία.

Η ίδια αναζήτηση είχε απασχολήσει τη γαλλική διανόηση λίγες δεκαετίες πριν το 1789. Έχει μεγάλη σημασία το πώς ονομάζεις τις βασικές δομές εξουσίας και πώς χαρακτηρίζεις τη λειτουργία τους. Από αυτή τη σκοπιά αλλάζει περιεχόμενο και η έννοια της αντιπροσώπευσης και πολύ περισσότερο της δημοκρατίας, καθώς αναδεικνύεται ένα αγωνιστικό περιεχόμενό τους που δεν ήταν ενδεχομένως εμφανές σε περιόδους «πολιτικής ορθότητας». Όσον αφορά αυτό που αναφέρετε ως οικουμενικές αξίες, θα έλεγα πως είναι πλέον σαφές (σε όποιον και όποια βέβαια θέλει να το δει) ότι η πραγματοποίησή τους δεν μπορεί να περιοριστεί σε δικαϊκές παραδοχές και συνταγματικές προδιαγραφές (που είναι και παραμένουν σημαντικές), αλλά πρέπει να στραφεί στους όρους παραγωγής και αναπαραγωγής του κοινωνικού βίου. Αξία είναι αυτό που συγκροτεί τον κοινωνικό βίο, όχι κάτι έξω και πάνω από αυτόν.

Πέρα από το θεμελιώδες ζήτημα της έλλογης ρύθμισης της κοινωνικής εργασίας, δηλαδή της κατάργησης της εκμετάλλευσης του ανθρώπου από τον άνθρωπο, το φάσμα που απλώνεται από το σύγχρονο προσφυγικό φαινόμενο – μια ριζική πρόκληση, το λιγότερο, για την έννοια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας – μέχρι τη διαχείριση κοινών πόρων επιβίωσης όπως το νερό, ο αέρας, το έδαφος, τα δάση, η αντιμετώπιση νόσων, νοηματοδοτεί με ρητά συγκεκριμένο τρόπο τις αξίες που αναφέρετε. Επιγραμματικά μπορούμε εδώ να επικαλεστούμε τη ρήση του Ernst Bloch από το 1961: «Δεν υπάρχει καμία πραγματική εγκαθίδρυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων χωρίς μια λήξη της εκμετάλλευσης, δεν υπάρχει καμία πραγματική λήξη της εκμετάλλευσης χωρίς την εγκαθίδρυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

● Η χρήση μιας ιδεολογικοποιημένης επιστημονικής γνώσης και τεχνολογίας με βάση τις Θετικές Επιστήμες σε σύνδεση με την αγορά, δημιουργεί έναν πρωτόγνωρο αυταρχισμό στο Πανεπιστήμιο και στο πολιτικό σύστημα, τι πρέπει να γίνει;

Στην Ελλάδα από τη δεκαετία του 1990 το πανεπιστήμιο είναι στόχος ρητά ταξικής και χειραγωγικής πολιτικής, όπως γίνεται σαφές με την πληθώρα νόμων που την τελευταία εικοσαετία επιχειρούν να το ρυθμίσουν (ή μάλλον να το απορυθμίσουν). Ο λόγος για το πανεπιστήμιο είναι ουσιαστικά λόγος παραγωγής: αφενός επιστημονικής γνώσης και αφετέρου ανθρώπων, ή ορθότερα: ανθρωπότυπων, οι οποίοι έχουν ασκηθεί στη χρήση επιστημονικών και κριτικών εργαλείων. Αυτό που συνέχει αυτές τις δύο λειτουργίες είναι ο χώρος της κριτικής δημοσιότητας, ο οποίος εξ ορισμού βρίσκεται σε εντασιακή σχέση με τις δομές πολιτικής και κοινωνικής εξουσίας. Αν συρρικνωθεί αυτός ο χώρος, τότε θα έχετε αφενός διαδικασίες τεχνικής επιμόρφωσης για ένα υποταγμένο καθότι αμόρφωτο εργατικό δυναμικό, και αφετέρου τη δυνατότητα επιλεκτικής αγοράς ερευνητικών αποτελεσμάτων από ιδιωτικούς- επιχειρηματικούς φορείς σε πλαίσιο κερδοσκοπίας.

Είναι μάλλον σαφές πως και οι δύο αυτές διαστάσεις της δραστηριότητας του πανεπιστημίου είναι στόχοι συρρίκνωσης από την πλευρά της σύγχρονης κυβερνητικής εξουσίας, κάτι που δεν θα έπρεπε να συγκαλύπτεται με την επίκληση της «αριστείας» και παρόμοιων συνθημάτων. Τόσο οι επιμέρους ρυθμίσεις του αντίστοιχου Υπουργείου όσο και η πολιτική της ΕΘΑΕΕ, που εμφανίζεται ως ανεξάρτητη αρχή, υπονομεύουν την αυτονομία του πανεπιστημίου· η δυνατότητα παρέμβασης στον πυρήνα της αυτονομίας, στο πρόγραμμα σπουδών ενός Τμήματος, μέσα από προτάσεις πιστοποίησης και χρηματοδότησης είναι πλέον πραγματική.

Η αντιμετώπιση του αυταρχισμού και του ετεροκαθορισμού στο πανεπιστήμιο αποτελεί μια πολύ σημαντική μικρογραφία της αντιμετώπισης των ίδιων φαινομένων στην ευρύτερη κοινωνία. Το πανεπιστήμιο δεν είναι αυτό που θα χειραφετήσει την κοινωνία, αλλά δεν νοείται σύγχρονη ελεύθερη κοινωνία χωρίς αυτόνομο πανεπιστήμιο.

● Το κυρίαρχο ρεύμα σκέψης του Θετικισμού με βάση την θεωρία του ιδρυτή του ,Αύγουστου Κοντ, είναι θεμελιωμένο πάνω σε μία θεολογική βάση σκληρής ιεραρχίας. Η Αριστερά ποτέ δεν αμφισβήτησε τον Θετικισμό. Μάλιστα ο φιλόσοφος Καρλ Κορς, επικρίνει τον Λένιν, πως στο έργο του «Υλισμός και εμπειριοκριτικισμός», αντιμετώπισε ιδεολογικά τον ιδεαλισμό ενώ ο πραγματικός αντίπαλος που ήταν μια «υλιστική αντίληψη χρωματισμένη από τη φυσική επιστήμη» έμεινε στο απυρόβλητο, ζήτημα στρατηγικό που επισημαίνει και ο Χομπσμπάουμ. Σήμερα στην εξέλιξη της 4ης βιομηχανικής επανάστασης η τεχνητή νοημοσύνη με την δημιουργία έξυπνων μηχανών , με επιστημονικό τρόπο στο όνομα της ιδεολογικής ουδετερότητας της γνώσης και της τεχνολογίας, δημιουργεί το υπόβαθρο για έναν πλανητικό ολοκληρωτισμό. Τι πρέπει να κάνει η Αριστερά και το κίνημα;

Πέρα από την δαιδαλώδη ιστορική αντιπαράθεση την οποία αναφέρετε, και η οποία αφορά κατά κύριο λόγο συζητήσεις της καμπής του 20ού αιώνα, νομίζω ότι το βασικό ερώτημα εφάπτεται με το προηγούμενο: η παραγωγή επιστημονικής γνώσης γίνεται (αν εστιάσουμε στην Ελλάδα) κατά κύριο λόγο σε δημόσια ιδρύματα και με δημόσιο χρήμα.

Η επιστήμη δεν είναι λοιπόν απλώς γενική εργασία, όπως εύστοχα την έχει χαρακτηρίσει ο Marx, αλλά είναι διπλά γενική. Πέρα από οποιουσδήποτε φενακισμούς που έχουν ακουστεί από την Αριστερά ότι ασκεί μια «επιστημονική πολιτική», δηλαδή μια πολιτική που υποτίθεται ότι υπαγορεύεται από ένα επιστημονικό σύστημα, η οικειοποίηση της επιστημονικής γνώσης από την κοινωνία μπορεί και πρέπει να αντιμετωπιστεί ως πρόκληση που στοχεύει κατευθείαν στην ίδια την παραγωγική δομή μιας χώρας – και δεν εννοώ με αυτό απλά τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό της.

Αυτό που διέκρινε και διακρίνει την Αριστερά από άλλες πολιτικές δυνάμεις είναι η έμφαση που δίνει – μέσα και πέρα από οποιεσδήποτε τεχνολογικές ή επιστημονικές εφαρμογές – στο πεδίο των κοινωνικών σχέσεων παραγωγής και εκμετάλλευσης επιδιώκοντας την άρση αυτής της τελευταίας. Οι σχέσεις αυτές δεν έχουν πάψει με την περιβόητη τέταρτη βιομηχανική επανάσταση· αντιθέτως, έχουν οξυνθεί, και η όξυνση αυτή αποτελεί την βασική πρόκληση για οποιαδήποτε Αριστερά που θέλει να αντιστοιχεί στο όνομά της.

ΦΩΤ.: ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

● Ο Μαρξ δεν πρόλαβε να δημιουργήσει Οντολογία, - ο Γκράμσι πήρε επιλεκτικά στοιχεία από τον Καντ -, ζήτημα το οποίο έχει γίνει πρωτεύον με την ιλιγγιώδη ανάπτυξη της Επιστήμης και της τεχνολογίας, πως πρέπει να τεθεί και ποιο είναι το χρέος των διανοουμένων;

Δεν γνωρίζω εάν ο Marx «πρόλαβε» ή «ήθελε» εν γένει να αναπτύξει αυτό που ονομάζετε «οντολογία». Υποψιάζομαι ότι μάλλον θα έβαζε τα γέλια αν άκουγε κάτι τέτοιο. Πρόκειται για τον άνθρωπο, ο οποίος ήδη το 1847 διατυπώνει την εξής (δεν ξέρω αν θέλετε να την πούμε οντολογική) διαπίστωση: «Όλες οι παγιωμένες σκουριασμένες σχέσεις με την ακολουθία τους των σεβάσμιων παραστάσεων και αντιλήψεων διαλύονται, όλες οι νεοδιαμορφωμένες απαρχαιώνονται πριν ακόμη αποστεωθούν».

Δεκαπέντε περίπου χρόνια αργότερα, σημειώνει: «Η χρηστική αξία εκφράζει τη φυσική σχέση μεταξύ πραγμάτων και ανθρώπων, in fact το Dasein [δηλ. την ύπαρξη] των πραγμάτων για τον άνθρωπο. Η ανταλλακτική αξία είναι μια σημασία που επιβλήθηκε αργότερα – μαζί με την κοινωνική ανάπτυξη που την δημιούργησε – στον όρο
αξία = χρηστική αξία. Είναι το κοινωνικό Dasein των πραγμάτων» - δεν ξέρω εάν οι όποιοι θεράποντες της οντολογίας θέλουν να δεχτούν στον κύκλο τους τέτοιες διατυπώσεις, αλλά θα ήταν ενδιαφέρον να ακούσουμε τους ενδεχόμενους λόγους απόρριψης.

Ο όρος «οντολογία» έχει εργαλειοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό από την μεσοπολεμική περίοδο μέχρι σήμερα, κυρίως μέσα από την κριτική του Heidegger στις μέχρι τότε διαδεδομένες φιλοσοφικές τάσεις, κατά πρώτον το νεοκαντιανισμό και τη φαινομενολογία. Ουσιαστικά όποιος «θεραπεύει» την οντολογία σε επίπεδο κοινωνικοεπιστημονικής γνώσης χρησιμοποιεί συγκεκριμένες κατηγορίες και έννοιες, ακριβώς όπως και οι υπόλοιποι, που υποτίθεται (άραγε;) ότι δεν την θεραπεύουν. Η κριτική των εννοιών, δηλαδή των περιεχομένων της νόησης, έχει την ίδια αξίωση είτε μιλάμε για «οντολογία» είτε για άλλες θεωρητικές έννοιες. Ο «οντολόγος» (αν επιτρέπεται ο όρος) δεν διαθέτει εκ προοιμίου κάποιο προνομιακό σημείο – όποιος χρησιμοποιεί τη λέξη «βάθος» δεν σημαίνει ότι διατυπώνει και βαθύτερα νοήματα.

Νομίζω ότι το όλο ζήτημα, αν φύγει από την καθεαυτό φιλοσοφική συζήτηση (η οποία, στη σοβαρή διάστασή της, ανατρέχει μέχρι τον Αριστοτέλη), δρα παρελκυστικά σε μια αντιπαράθεση η οποία θα έπρεπε να θέτει διαρκώς την κριτική εννοιών στο προσκήνιο. Αυτό είναι, νομίζω, το βασικό καθήκον όσων καλλιεργούν τον επιστημονικό λόγο με στοιχειώδη εντιμότητα· ο όρος «διανοούμενος» είναι ιδιαίτερα ευρύς, και ιστορικά τουλάχιστον, δεν περιλαμβάνει μόνο τους θεράποντες του επιστημονικού ή θεωρητικού λόγου – ο Καντ ονομάζει εύστοχα αντίστοιχους χαρακτήρες «ερασιτέχνες της γνώσης».

● Η σχέση Άμεσης – Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας, υλοποιήθηκε από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ σε συνθήκες φασιστικής Κατοχής σε όλη σχεδόν την χώρα. Πόσο επίκαιρο είναι το πολιτισμικό υπόδειγμα του ΕΑΜ για την Αριστερά παγκοσμίως;

Το ΕΑΜ έδρασε σε ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες απέναντι σε μια τριπλή στρατιωτική κατοχή και απέναντι στους ημεδαπούς φορείς που στήριζαν την κατοχή αυτήν, τόσο για οικονομικούς όσο και για φρονηματικούς λόγους. Η δράση του αποτελεί το βαθύτερο σημείο της ελληνικής ιστορίας τον 20ό αιώνα – βαθύτερο με την έννοια του νοήματος που σηματοδοτεί. Το δημοκρατικό στοιχείο του ΕΑΜ δεν βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, μόνο στο γεγονός της οργάνωσης της Ελεύθερης Ελλάδας σε βάση γενικών εκλογών και αυτοδιοίκησης, αλλά στην πολύ σημαντικότερη διάσταση, ότι μια κοινωνία – ορθότερα: σημαντικό τμήμα μιας κοινωνίας – στρέφεται με μάχιμο
τρόπο στη διαχείριση των ίδιων των βιοτικών όρων της και της αξιοπρέπειάς της.

Αν πρέπει οπωσδήποτε να γίνει λόγος για «πολιτισμικό υπόδειγμα» του ΕΑΜ, τότε κατά πρώτο λόγο αρνητικά: ως αντίπαλο μιας σειράς από συμπεριφορές που σχετικά πρόσφατα έχουν στοιχειοθετηθεί από την ιστορική έρευνα, αρχής γενομένης από την ανείπωτη κτηνωδία που επέδειξαν ελληνικά παραστρατιωτικά σώματα σε συμπολίτες τους, με την «ευγενική χορηγία» της Βέρμαχτ και των Ες Ες (ενδεικτικά εδώ τα ονόματα Παπαδόγγονας, Πούλος, Δάγκουλας), μέχρι τη λειτουργία καζίνων στην κατοχική Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, όπου παίζονταν οι καρποί της λεηλασίας και της μαύρης αγοράς, επίσης με την ‘ευγενική χορηγία’ και με το αζημίωτο των αρχών κατοχής. Απέναντι σε τέτοιες δραστηριότητες, συν τοις άλλοις, στάθηκε μαχητικά το ΕΑΜ – αυτό θα έπρεπε να διδάσκεται τουλάχιστον στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Πολύ περισσότερο αν ληφθεί υπόψη ότι στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο ουκ ολίγες θέσεις εξουσίας στελεχώθηκαν από δωσίλογους, μπολιάζοντας με βαθύτατο αντικομμουνισμό, και αντιφιλελευθερισμό, την κρατική νοοτροπία μέχρι σήμερα.

● Υπάρχει σήμερα πολιτικό κέντρο ή πρέπει να <<διαβάσουμε >> την κοινωνία με βάση την πολύπλοκη σχέση των μικροαστικών στρωμάτων και την ταξική σχέση τους με τους εργαζόμενους;

Κάθε ερώτημα για συσχετισμό ταξικών στάσεων και συμφερόντων απέναντι σε προτάσεις πολιτικής δραστηριοποίησης δεν μπορεί παρά να είναι συγκεκριμένο, λαμβάνοντας υπόψη τον τόπο, τη χώρα, και τη χρονική συγκυρία. Μια γενική διαπίστωση, εν είδει βασικού προσανατολισμού, θα μπορούσε να λάβει ως αφετηρία την ανάπτυξη του γενικού νόμου της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης που αναπτύσσει ο Marx στο κεφάλαιο 23 του πρώτου τόμου του Κεφαλαίου.

Παρουσιάζει εκεί τον ευρύτερο μηχανισμό ο οποίος αφενός ωθεί σε συγκέντρωση του κοινωνικού πλούτου σε λίγα χέρια και αφετέρου σχηματίζει στρώματα απασχολούμενου, ημιαπασχολούμενου και βραχυχρόνια ή μακροχρόνια άνεργου εργατικού πληθυσμού. Παρουσιάζει δηλαδή, για πρώτη φορά στην ιστορία της νεωτερικότητας, τον μηχανισμό που διασπά την κοινωνία μέσα στους όρους παραγωγής και αναπαραγωγής της. Την μεταπολεμική περίοδο του 20ού αιώνα πλείστοι διανοητές και δημοσιολόγοι έσπευσαν να διακηρύξουν ότι αυτή η διαπίστωση του Marx και αυτός ο μηχανισμός ανήκαν πλέον στο παρελθόν. Ωστόσο η σύγχρονη πραγματικότητα διαψεύδει τέτοιες εσπευσμένες διαπιστώσεις.

Η αντίληψη μιας κοινωνίας μεσαίων στρωμάτων με αντίστοιχο, εν πολλοίς δικομματικό, πολιτικό σύστημα, αποτελεί απότοκο της μεταπολεμικής περιόδου, και ακολουθεί την πορεία της, η οποία πλέον είναι γοργά φθίνουσα. Ήδη από τη δεκαετία του 1990 – σας θυμίζω την έκθεση Σπράου – δεν έχει διαπιστωθεί απλώς, αλλά λέγεται επανειλημμένα τόσο από φορείς διανόησης όσο και εξουσιαστικού λόγου, ότι φαινομενικά παγιωμένοι μεταπολεμικοί κοινωνικοί θεσμοί όπως το συνταξιοδοτικό σύστημα ή οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας θα μπορούσαν να ανασυγκροτηθούν προς το αποδοτικότερον και το «ιδιωτικότερον».

Η συνέχεια είναι γνωστή, τόσο αναφορικά με την καταβαράθρωση της εργατικής τάξης όσο και των περιβόητων μεσαίων στρωμάτων. Αρκεί εδώ η αναφορά στην διεξοδική μελέτη του Κώστα Παλούκη για την Σύγχρονη ιστορία της ΓΣΕΒΕΕ που δημοσιεύθηκε το 2020, και έχει τον ιδιαίτερα εύγλωττο υπότιτλο «Ραγίζοντας τη ραχοκοκαλιά της κοινωνίας».

Είναι ιδιαίτερα σαρκαστικό, ότι αυτό που έχει ονομαστεί «νεοφιλελεύθερη οικονομία» έχει ως μία θεωρητική αφετηρία ότι κάθε άνθρωπος είναι ένας επιχειρηματίας και καταστηματάρχης του εαυτού του (επί κυβέρνησης Σρέντερ στη Γερμανία είχε διαδοθεί το ανεπίσημο σύνθημα «Εγώ Α.Ε.» για ανέργους που σκόπευαν να ενταχθούν σε πρόγραμμα οικονομικής ενίσχυσης), ενώ στην πραγματικότητα αποσαθρώνει όχι μόνο τον κόσμο της εργασίας αλλά και εκείνον των καταστηματαρχών και μικροεπαγγελματιών. Ο Διονύσης Γράβαρης μίλησε πρόσφατα για «ευθανασία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων», μια εύστοχη αποτίμηση, που καλεί σε πολιτικό αναστοχασμό.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Bαριοπούλες
H βαριά, το σφυρί είναι μια πανάρχαια λέξη, ινδοευρωπαϊκής προέλευσης, ετυμολογικά συγγενής με το συνώνυμο γαλλικό «grave», αλλά και με το «grief», τη θλίψη.
Bαριοπούλες
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Καθηγητές ΕΚΠΑ: «Αναζητούνται ακόμα τα μέτρα για το ασφαλές άνοιγμα των ΑΕΙ»
«Ένα ποσοστό απωλειών ανθρώπινων ζωών θεωρείται μοιραίο και αναπόφευκτο από τους ιθύνοντες;» του υπουργείου Παιδείας στην εκπαιδευτική διαδικασία των ΑΕΙ για τον κορονοϊό, τονίζει ο Σύλλογος Διδασκόντων...
Καθηγητές ΕΚΠΑ: «Αναζητούνται ακόμα τα μέτρα για το ασφαλές άνοιγμα των ΑΕΙ»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οποιος χάνει την καρδιά του, χάνει και το κεφάλι του
Η ταινία «Washingtonia» αποτελεί πτυχιακή εργασία στο Τμήμα Κινηματογράφου της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ των φοιτητριών Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη και Αρτέμιδος Παττακού ενώ η παραγωγή της υποστηρίχτηκε από το...
Οποιος χάνει την καρδιά του, χάνει και το κεφάλι του
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Καθεστωτική πολιτική με στόχο την επιστροφή στη δεκαετία του ’50»
Ο Αριστείδης Μπαλτάς μιλά στην «Εφ.Συν.» για τη μορφή καθεστώτος που επιδιώκει να αναγάγει η κυβέρνηση με τη διακυβέρνηση της χώρας και πως αυτό εφαρμόζεται σε πλείστα όσα θέματα της κυβερνητικής ατζέντας.
«Καθεστωτική πολιτική με στόχο την επιστροφή στη δεκαετία του ’50»
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Σύσσωμη η εκπαιδευτική κοινότητα του Παντείου κατά του νόμου-πλαίσιο για τα ΑΕΙ
Καθηγητές, φοιτητές και εργαζόμενοι του Παντείου ζητούν την απόσυρση του νομοσχεδίου του υπουργείου Παιδείας και μας καλούν σήμερα σε μία εκδήλωση-απάντηση.
Σύσσωμη η εκπαιδευτική κοινότητα του Παντείου κατά του νόμου-πλαίσιο για τα ΑΕΙ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ετοιμοι για το Πανεπιστήμιο; 5 κρίσιμα ερωτήματα
Σύμφωνα με τους ειδικούς υπάρχουν συγκεκριμένα σημάδια που δείχνουν αν ένας τελειόφοιτος δεν είναι έτοιμος για το σημαντικό βήμα του Πανεπιστημίου, τα οποία πρέπει να αξιολογούνται αναλόγως.
Ετοιμοι για το Πανεπιστήμιο; 5 κρίσιμα ερωτήματα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας