• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 28.2°C / 31.9°C
    3 BF
    35%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 25.9°C / 29.9°C
    3 BF
    38%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.0°C / 29.8°C
    3 BF
    51%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    29°C 29.2°C / 29.2°C
    2 BF
    38%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    4 BF
    47%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 26.8°C / 31.0°C
    0 BF
    47%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 24.5°C / 27.6°C
    0 BF
    24%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.7°C / 30.7°C
    3 BF
    38%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    25°C 21.0°C / 27.2°C
    5 BF
    57%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 26.8°C / 28.9°C
    1 BF
    34%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.4°C / 26.8°C
    2 BF
    41%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.8°C / 27.7°C
    2 BF
    51%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    0 BF
    88%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 30.7°C / 31.9°C
    3 BF
    22%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    31°C 26.5°C / 31.6°C
    3 BF
    31%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.2°C / 23.8°C
    5 BF
    62%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 28.4°C / 32.1°C
    2 BF
    20%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.3°C / 24.9°C
    3 BF
    48%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.5°C / 28.9°C
    3 BF
    59%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 28.0°C / 28.0°C
    0 BF
    39%
Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εχετε σκεφτεί τι παραμύθια λέτε στα παιδιά σας;

  • A-
  • A+
Οι φεμινιστικές κριτικές έχουν επανειλημμένως τονίσει ότι τα παραμύθια συμβάλλουν στη διαιώνιση της πατριαρχικής ιδεολογίας, καθώς τα καταληκτικά μοτίβα χαρακτηρίζονται ευτυχή όταν επιτυγχάνεται η ισόβια εξάρτηση της ηρωίδας από τον ήρωα μέσω του γάμου.

Η αφήγηση του παραμυθιού –σύμφωνα με τον Louis Althusser– περιτυλίγει την ιστορία και αποκαλύπτει μια σημασία. Η σημασία του κειμένου έχει κάποια ιδεολογική διάσταση. Ετσι, η ιδεολογία διαπερνά δηλαδή τόσο τη μυθική αφήγηση όσο και την σημασία της.

Τι συμβαίνει όταν τα παραμύθια –τα οποία επιδρούν στο ασυνείδητο των παιδιών βάσει της φροϋδικής θεωρίας– είναι πιστοί υπηρέτες του πατριαρχικού συστήματος; Πώς μπορούν να επιδράσουν αυτού του είδους οι μυθικές αφηγήσεις στην διαμόρφωση της προσωπικότητας και στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των παιδιών σε έναν κόσμο που η πατριαρχία κάνει αδιάκοπα μεταστάσεις;

Η ίδια η επιστήμη –σημείωνε η Emily Martin– έπλασε ένα ειδύλλιο-σπερματοζωάριο και ωάριο βασισμένο στους στερεότυπους ανδρικούς και γυναικείους ρόλους. Δεν αποτελεί είδηση πως, μέσω των παραμυθιών, δομούνται κοινωνικά πρότυπα, συμπεριφορές, ρόλοι και αξίες, αντανακλώντας το αξιακό σύστημα της κοινωνίας που τα παράγει. Τα κλασικά παραμύθια που δημιουργήθηκαν τον 17ο αιώνα παραμένουν δημοφιλή ακόμα και σήμερα. Ωστόσο, λόγω της εποχής που δημιουργήθηκαν, αναπαράγουν πατριαρχικές αξίες και κατ’ επέκταση έμφυλα στερεότυπα.

Για ποιο λόγο, ενώ γνωρίζουμε πως τα παραμύθια επιδρούν στη διαμόρφωση της ταυτότητας φύλου, συνήθως δεν επιλέγουμε να αφηγηθούμε παραμύθια για την ισότητα των δύο φύλων; Γιατί δεν ανατρέχουμε στις εναλλακτικές εκδοχές των δημοφιλών παραμυθιών, όπου ο ρόλος των γυναικών είναι πιο ενεργητικός με σκοπό την αποκατάσταση της ισότητας μεταξύ των φύλων; Μήπως συνειδητά ή ασυνείδητα επιθυμούμε τη διαιώνιση των χαρακτηριστικών που μας έχει ήδη αποδώσει η κοινωνία, δεδομένου πως οι κοινωνίες μας είναι δομημένες με βάση το φύλο;

Ενδεικτικά στα παραμύθια των Αδελφών Γκριμ, όπως για παράδειγμα στη «Χιονάτη και στους επτά νάνους», οι γυναίκες παρουσιάζονται ως όμορφα και ταπεινά πλάσματα, επικεντρωμένα στην καθαριότητα, στο κέντημα, στη νηματουργία και στην πραγματικότητα με περιορισμένο δικαίωμα στον λόγο. Οι γυναίκες εμφανίζονται συνήθως βουβές και η φωνή τους ακούγεται κυρίως μέσω των σκέψεών τους. Συγκεκριμένα, η Χιονάτη εκφράζει τα δικά της διλήμματα μέσω σκέψης. Η λεκτική εκφορά αφορά μόνο όσα της έχουν υπαγορεύσει οι επτά νάνοι.

Την ίδια στιγμή, η Σταχτοπούτα, η οποία γράφτηκε από τον Charles Perrault το 1697, αντανακλά την πατριαρχική δομή της κοινωνίας της εποχής. Τα μηνύματα που αφορούν το γυναικείο φύλο είναι συγκεκριμένα: υποταγή, ομορφιά, εξάρτηση. Παρόλο που σήμερα υπάρχει το σύνδρομο της Σταχτοπούτας, που αναφέρθηκε πρώτη φορά από την ψυχολόγο Colette Dowling, για να περιγράψει τον φόβο της γυναίκας για ανεξαρτησία, συνεχίζουμε να διηγούμαστε το συγκεκριμένο παραμύθι... ανυποψίαστοι.

Για ποιο λόγο οι πρωταγωνιστικοί ρόλοι που αφορούν παθητικές ηρωίδες είναι ακόμα δημοφιλείς και χρησιμοποιούνται από τις σύγχρονες κοινωνίες; Αν λάβουμε υπόψη πως τα παραμύθια, σύμφωνα με τον Bruno Bettelheim, είναι μια διαδικασία ωρίμανσης και κοινωνικοψυχολογικών προτιμήσεων, με τι είδους ήρωες ταυτίζονται τα σημερινά παιδιά;

Δεδομένου πως κάθε παραμύθι αναπόδραστα εγκολπώνει τα πρότυπα της εποχής συγγραφής του, η σημερινή κριτική αφορά μόνο τους λόγους αναπαραγωγής του και όχι τους λόγους δημιουργίας του. Βάσει της μελέτης των D. A. Anderson και M. Hamilton σχετικά με τον ρόλο των παιδικών βιβλίων ως προς την προώθηση των έμφυλων στερεοτύπων, η παιδική λογοτεχνία προωθεί στερεοτυπικές εικόνες για τους ρόλους της γυναίκας και του άντρα στην ανατροφή των παιδιών.

Συγκεκριμένα, ο πατέρας προβάλλεται ως απαθής όσον αφορά στη διαπαιδαγώγηση ενώ η μητέρα υπεύθυνη για την ανατροφή των παιδιών. Δηλαδή, μέσα από τα παραμύθια που αφηγούμαστε στα παιδιά ακόμα και σήμερα, η θέση της γυναίκας παρουσιάζεται ως υποδεέστερη από τη θέση του άνδρα, με λιγότερα προτερήματα, ελευθερίες και δικαιώματα.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει ακόμα και με τα βιντεοπαιχνίδια του 21ου αιώνα, τα οποία τελικά είναι ένα ακόμα μέσο κυριαρχίας του αντρικού φύλου έναντι του γυναικείου, καθώς οι γυναίκες παρουσιάζονται ως σεξουαλικά αντικείμενα που ενδιαφέρονται κυρίως για την εμφάνισή τους, σε δεύτερους ρόλους, χωρίς πρωτοβουλίες. Συνεπώς, ακόμα και μέσα από τα σύγχρονα βιντεοπαιχνίδια, η ισότητα μεταξύ των δυο φύλων παρεμποδίζεται από απαρχαιωμένες ιδέες και συμπεριφορές στις οθόνες.

Ακόμα και σε ταινίες κινουμένων σχεδίων της Disney, η αξία και η ευημερία των γυναικών εξαρτάται από την ιδιότητα αναπαραγωγής τους, διακρίνοντας στερεότυπα θηλυκότητας και αρρενωπότητας, όπως έχουν παρατηρήσει οι συγγραφείς Streif και Dundes.

Εχετε αναλογιστεί, λοιπόν, τι είδους παραμύθια αφηγείστε στα παιδιά σας και με τι παιχνίδια τα προτρέπετε να παίξουν και τι ταινίες να δουν σε έναν κόσμο όπου η πατριαρχία κάνει αδιάκοπα μεταστάσεις; Εχετε σκεφτεί εάν και πότε οι πριγκίπισσες της Disney –συστατικό του σύγχρονου πολιτισμού με επιρροή στα παιδιά και τους ενήλικες σε όλο τον κόσμο– έσπασαν ποτέ τα στερεότυπα;

Οι φεμινιστικές κριτικές έχουν επανειλημμένως τονίσει ότι τα παραμύθια συμβάλλουν στη διαιώνιση της πατριαρχικής ιδεολογίας, καθώς τα καταληκτικά μοτίβα χαρακτηρίζονται ευτυχή όταν επιτυγχάνεται η ισόβια εξάρτηση της ηρωίδας από τον ήρωα μέσω του γάμου.

Αν τα παραμύθια είναι συνεπώς πολιτισμικοί μηχανισμοί εσωτερίκευσης κοινωνικών συμπεριφορών, είναι επιτακτική ανάγκη να αναζητήσουμε νέες μυθικές αφηγήσεις για να απαλλαγούμε από έμφυλα στερεότυπα από τη νηπιακή ηλικία, κατά την οποία τα παιδιά ξεκινούν να διαμορφώνουν τις ταυτότητες φύλου και να εσωτερικεύουν τους ρόλους των φύλων.

Αν ψάξουμε... θα διαπιστώσουμε πως υπάρχουν ήδη πολλά παραμύθια που παρουσιάζουν εκδοχές ετερότητας και, μέσα από ένα πλούσιο υλικό αντανακλάσεων, μας βοηθούν τόσο να δραπετεύσουμε όσο και να προσεγγίσουμε την αλήθεια μας... Αν θέλουμε, μπορούμε να δημιουργήσουμε τα δικά μας παραμύθια… για να διεγείρουν τη σκέψη και τη φαντασία τους και να προσδώσουν νέα νοήματα στην πραγματικότητά μας…

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ευτυχισμένα παιδιά - 9 βήματα για γονείς
Συμβουλές που μπορούν να ακολουθήσουν οι γονείς με στόχο ευτυχισμένα και ανεξάρτητα παιδιά μέσα από την οικογένεια και τις συμπεριφορές.
Ευτυχισμένα παιδιά - 9 βήματα για γονείς
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μάνα, μητέρα, μαμά
Ο πρώτος εορτασμός της Ημέρας της Μητέρας έγινε το 1908 στο Γκράφτον της Δυτικής Βιρτζίνια, τη γενέτειρα της Τζάρβις - ήταν μια ημέρα πένθους και μνήμης για τους στρατιώτες που έχασαν τη ζωή τους στον πόλεμο.
Μάνα, μητέρα, μαμά
ΝΗΣΙΔΕΣ
Είστε γονιός «ελικόπτερο»; 7 σημάδια
Αν ζητήσουν τη βοήθειά σας ή αν δείτε ότι έχουν κάποιο πρόβλημα, διδάξτε τους πώς να μιλήσουν μόνοι τους στον δάσκαλο, τον καθηγητή ή τον προπονητή.
Είστε γονιός «ελικόπτερο»; 7 σημάδια
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Το τέλος των παραμυθιών»
«Το τέλος των παραμυθιών» είναι ένα παραμύθι για μεγάλα παιδιά που μέσα από την εικονογράφηση μπορούν να θυμηθούν, να σκεφτούν, να κοιτάξουν με μια διαφορετική ματιά.
«Το τέλος των παραμυθιών»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια διαφορετική Κοκκινοσκουφίτσα
Η Ελενα Μαυρίδου βάζει την σκηνοθετική της πινελιά και ανεβάζει την παιδική παράσταση «Η Κοκκινοσκουφίτσα στο δάσος των Χριστουγέννων» στην Παιδική Σκηνή Γιούλης Ηλιοπούλου.
Μια διαφορετική Κοκκινοσκουφίτσα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας