• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.2°C / 26.2°C
    1 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 20.6°C / 24.3°C
    1 BF
    69%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    22°C 17.0°C / 22.1°C
    0 BF
    52%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 19.7°C
    1 BF
    72%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.9°C / 21.3°C
    0 BF
    83%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 21.2°C / 25.0°C
    2 BF
    56%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.4°C / 21.4°C
    2 BF
    46%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.4°C / 20.4°C
    2 BF
    39%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.8°C / 24.9°C
    3 BF
    41%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 20.7°C / 25.9°C
    0 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    22°C 18.8°C / 22.4°C
    1 BF
    88%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.6°C / 19.6°C
    1 BF
    85%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.6°C / 21.6°C
    1 BF
    49%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    22°C 21.2°C / 21.9°C
    0 BF
    24%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    25°C 17.5°C / 25.5°C
    0 BF
    55%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.8°C / 24.3°C
    3 BF
    47%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.4°C / 26.0°C
    1 BF
    54%
  • Καβάλα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    20°C 19.6°C / 19.6°C
    2 BF
    78%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 20.7°C / 25.0°C
    2 BF
    78%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.7°C / 20.7°C
    1 BF
    58%
Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια χαρά φαίνεσαι

  • A-
  • A+
Για να χρυσώσουμε το χάπι των γηρατειών, εφευρίσκουμε ένα σωρό πολιτικώς ορθούς ευφημισμούς, ένα σωρό βολικές απάτες στη γλώσσα, που ψιμυθιώνουν την πικρή αλήθεια.

«Τρεις είναι οι ηλικίες του ανθρώπου: η νεανική, η ώριμη, και η ηλικία του “μια χαρά φαίνεσαι”». Παλιότερα, πριν μπω στα εξήντα, γελούσα με αυτό το ευφυολόγημα. Τώρα, τις πρώτες μέρες του 2022, όταν ο αδήριτος, ο άφευκτος χρόνος με σπρώχνει κι εμένα στο κατώφλι της «τρίτης ηλικίας», διαπιστώνω κι εγώ μετά λύπης μου πως γερνάω.

Ο Αμερικανός πολιτικός Βενιαμίν Φραγκλίνος έλεγε πως «όλοι θέλουν να ζήσουν πολύ, κανένας όμως δεν θέλει να γεράσει», και βέβαια είχε δίκιο. Ακόμα κι αν σταθήκαμε τυχεροί ώστε να γεράσουμε, όταν άλλοι, πολλοί άλλοι, δεν τα κατάφεραν, ακόμα κι έτσι, ποιος θέλει να βλέπει το σώμα και το πνεύμα του να τον προδίδουν αργά, ποιος επιθυμεί να «τιμωρείται ολοένα και πιο αυστηρά για ένα έγκλημα που δεν έχει διαπράξει» (σύμφωνα με τον Γάλλο φιλόσοφο Πιέρ Τεγιάρ ντε Σαρντέν);

Ετσι, για να χρυσώσουμε το χάπι των γηρατειών, εφευρίσκουμε ένα σωρό πολιτικώς ορθούς ευφημισμούς, ένα σωρό βολικές απάτες στη γλώσσα, που ψιμυθιώνουν την πικρή αλήθεια: αντί για τα άκομψα μεν, ακριβή δε επίθετα «γέρος και γριά» ή «γέροντας και γερόντισσα», λέμε «ώριμος/η, ηλικιωμένος/η, κοτσονάτος/η, καλοστεκούμενος/η, καλοδιατηρημένος/η, ή κύριος/κυρία μιας κάποια ηλικίας».

Κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για να μην ξεστομίσουμε τη φριχτή λέξη: γηρατειά. Ο Φίλιπ Ροθ, ο Αμερικανός συγγραφέας, είχε πει πως τα «γηρατειά δεν είναι μια μάχη, είναι σφαγή», ενώ ο Λόρενς Ντάρελ, ο Βρετανός συνάδελφός του, ήταν ηπιότερος: «τα γηρατειά είναι προσβολή», είχε πει. «Είναι σαν να σε έχουν χαστουκίσει».

Βεβαίως, από μια άποψη, είναι λογικό κι αναμενόμενο να εφευρίσκουμε όλους αυτούς τους ευφημισμούς, διότι τα γηρατειά αντιμετωπίζονται από την κοινωνία είτε με συγκατάβαση, είτε με απροκάλυπτη απαξίωση, σαν να είναι κάτι που οφείλουμε να ντρεπόμαστε όταν μας συμβαίνει, κάτι που πρέπει «να αποφευχθεί πάση θυσία ή εφόσον αυτό είναι αδύνατο, τουλάχιστον να κρυφτεί», όπως αναφέρεται στο σπουδαίο σύγγραμμα «Πιπέρι στο στόμα! Οψεις των λέξεων - ταμπού στη Νέα Ελληνική» των Καμηλάκη, Κατσούδα και Βραχιονίδου.

Πράγματι, άντρες και γυναίκες, όσο πληθαίνουν τα κεριά στην τούρτα των γενεθλίων τους, τόσο προσπαθούν γενικά να φαίνονται νεότεροι, υποκύπτοντας στον περιρρέοντα ρατσισμό εναντίον των γέρων. «Βαθύ, βαθύ το δάσος της γεροντικής ερήμωσης», είχε γράψει ο Γιάννης Ρίτσος στην «Κυκλική δόξα», και για να βγουν από αυτό το δάσος, κάποιοι γέροι και γριές αντί να αποδεχτούν εκθύμως την κατάστασή τους, κρύβουν την ηλικία τους, επιδιορθώνουν τον εαυτό τους με πλαστικές επεμβάσεις ή νεάζουν επιδεικτικά, καταφέρνοντας όχι βέβαια να φανούν νέοι και νέες (οι ρυτίδες και η ανημπόρια είναι αψευδείς μάρτυρες), αλλά να γίνουν καταγέλαστοι από τους νέους, που δεν παραλείπουν να ειρωνευτούν τους γέρους με περισσή σκληρότητα. Αλλωστε, οι νέοι πιστεύουν πως αυτοί δεν θα γεράσουν ποτέ μέχρι να ξυπνήσουν ένα πρωί και να διαπιστώσουν με τρόμο πως έχουν αρχίσει να μοιάζουν με τον πατέρα τους.

Ολα αυτά αντανακλώνται καθαρά στη γλώσσα μας. Ο «γέρος» παράγεται από το αρχαίο «γέρων - οντος», από το ινδοευρωπαϊκό *ger-ont, που σημαίνει «γέρος, ώριμος», την ίδια σημασία δηλαδή που έχει και το σανσκριτικό «jarant». Ομόρριζα με το «γέρων» είναι το «γήρας», η «γραία» και το «γέρας», που σημαίνει ήδη από την ομηρική εποχή «βραβείο, έπαθλο». Από το γέρας παράγεται και το όνομα «Γεράσιμος», που σημαίνει ο «τιμημένος, ο βραβευμένος».

Εκτός από τη σημασία της μεγάλης ηλικίας, λέει το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, η λέξη «γέρας» περιέγραψε επίσης και την τιμητική θέση που επιφυλασσόταν στους ηλικιωμένους. Φαίνεται πως τότε, οι γέροντες, οι τιμημένοι πρεσβύτεροι, που θα μπορούσαν να είναι και οι προύχοντες του τόπου τους, απολάμβαναν μιας γενικότερης εκτίμησης. Μάλλον οι αρχαίοι δεν ασκούσαν ηλικιακή διάκριση (ageism κατά το racism και το sexism) στους γέρους...

Η αποτύπωση αυτού του ηλικιακού ρατσισμού στην ελληνική γλώσσα είναι κάτι θαυμαστό: η αργκό και οι τοπικές διάλεκτοι βρίθουν από ευρηματικότατες λέξεις που ειρωνεύονται σκληρά τους γέρους, ειδικά όσον αφορά την ερωτική τους ζωή. Ετσι, το «γεροκούσαλο», ο γέρος που τα έχει χαμένα (από το γέρος και το «κουσούλιον», το παλιόρουχο), ο «γερομπαμπαλής» (γέρος + μπάμπαλο, δηλαδή «κουρέλι», από το «παμπάλαιος»), ο «γερομπισμπίκης» (γέρος + μπισμπίκης, από το τουρκικό besbiyik, το μούσμουλο), το «σάψαλο» (από το τουρκικό sapsal, δηλαδή «κακοντυμένος»), το «χούφταλο» (από τη φούχτα/χούφτα, επειδή ο γέρος μαζεύει, ζαρώνει όπως τα δάχτυλα μας όταν κάνουμε το χέρι μας χούφτα), το «ραμολιμέντο» (από το ιταλικό rammollimento, δηλαδή «μαλάκυνση»), ο «σαβανοκαρτέρης», ο «γεροξούρας» (γέρος+ έξωρος, που σημαίνει «άκαιρος, ακατάλληλος»), η «μπαμπόγρια» (από το σλαβικό babo, η γριά), η «μουστόγρια» (γριά + μούστος, γιατί το ρυτιδωμένο της δέρμα θυμίζει τα πατημένα σταφύλια), ο «σαραβαλιάρης», η «κιβούρω» (από το κιβούρι, το μνήμα), ο «κοπρογέροντας» και η «μουχλόγρια», εάν λοιπόν όλοι αυτοί, οι γέροντες και οι γερόντισσες, εκτός από το να επιμένουν να ζουν, να «πιάνουν τον τόπο», τολμήσουν επιπλέον να έχουν και ερωτική ζωή, τότε η λαϊκή μούσα τους ξετινάζει κυριολεκτικά: ο ηλικιωμένος άντρας είναι «πουροτινέιτζερ, πουρότεκνο, γεροντότεκνο ή γερομπήχτης», ενώ η γυναίκα είναι «πουρογκόμενα, πιπινόγρια, γεροντομπεμπέκα ή μουνόγρια».

Και βέβαια, εάν ένα ζευγάρι τεκνοποιήσει σε προχωρημένη ηλικία, το παιδί είναι ένα «γεροντόπιασμα»...

Ο Γάλλος αρθρογράφος Αλεξάντρ Βιαλάτ είχε πει πως «πρέπει να φυλάει κανείς μια αμαρτία για τα γεράματά του» και είχε δίκιο. Ακόμα και τα γηρατειά έχουν απολαύσεις και εάν δεν συμφιλιωθούμε με τον εαυτό μας που αλλάζει, θα φτάσουμε δυστυχισμένοι στο ξέφωτο, στο τέλος του μονοπατιού της ζωής. Ο χορός των γερόντων της Σπάρτης τραγουδούσε «άμμες ποκ’ ήμες άλκιμοι νεανίαι», δηλαδή κάποτε ήμασταν κι εμείς ρωμαλέοι νέοι, κι αν η θύμηση των νιάτων είναι η μόνη χαρά ενός γέρου, ας είναι. Αλλωστε, όλοι και όλα γεννιούνται, μεγαλώνουν, γερνούν και πεθαίνουν, άνθρωποι, ζώα, λουλούδια, ιδέες, πλανήτες, το ίδιο το Σύμπαν. Η Φύση δεν πρόκειται να κάνει καμία εξαίρεση στην περίπτωσή μας.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Η ηλικία μέσα στην ηλικία
Ισως να μην υπήρξε ποτέ εποχή στην οποία η νεότητα να είναι τόσο υποχρεωτική. Δεν είναι μόνο ότι η ηλικία αυξάνει εντός ενός συστήματος που κωδικοποιεί τις ανάγκες και τις επιθυμίες με βάση τη νεότητα. Την...
Η ηλικία μέσα στην ηλικία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Gen Z: Η γενιά της αυτοφροντίδας και οι skinfluencers
Ενώ οι πωλήσεις μακιγιάζ υπέστησαν ζημιές το 2020, η πανδημία ενίσχυσε τις πωλήσεις των προϊόντων περιποίησης του δέρματος, των μαλλιών και του μπάνιου με την περιποίηση να αντιπροσωπεύει την αυτοφροντίδα.
Gen Z: Η γενιά της αυτοφροντίδας και οι skinfluencers
ΕΥΡΩΠΗ
Δωρεάν οι δημόσιες συγκοινωνίες για νέους και ηλικιωμένους στη Λισαβόνα
H Λισαβόνα θα προσφέρει δωρεάν μετακινήσεις με τα μέσα μαζικής μεταφοράς σε παιδιά, φοιτητές και ηλικιωμένους, σε μια κίνηση που ο δήμαρχος Κάρλος Μοέντας λέει πως είναι κρίσιμη στο πλαίσιο της μάχης που δίνει...
Δωρεάν οι δημόσιες συγκοινωνίες για νέους και ηλικιωμένους στη Λισαβόνα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιαγιάδες, εγγόνες και ο νυμφίος
Πόσο όμορφο είναι να βρίσκονται στον ίδιο χώρο, να συνυπάρχουν άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών, ενδιαφερόντων, απόψεων! Ετσι γινόταν στα καφενεία των χωριών, τις παλιές εποχές· γιατί δεν μπορούσαν να...
Γιαγιάδες, εγγόνες και ο νυμφίος
ΙΑΤΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Επιστήμονες στη Βρετανία έκαναν το δέρμα 53χρονης 30 χρόνια νεότερο
Μέσα από μία μέθοδο αντιγήρανσης που βασίζεται στον αναπρογραμματισμό των κυττάρων του δέρματος, οι επιστήμονες κατάφεραν να επαναφέρουν το δέρμα 53χρονης στην κατάσταση που βρισκόταν 30 χρόνια πριν.
Επιστήμονες στη Βρετανία έκαναν το δέρμα 53χρονης 30 χρόνια νεότερο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας