• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    28°C 25.8°C / 31.6°C
    3 BF
    36%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    31°C 27.7°C / 32.5°C
    3 BF
    32%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.0°C / 30.9°C
    3 BF
    50%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 24.2°C / 28.9°C
    3 BF
    34%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    3 BF
    64%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    30°C 26.0°C / 31.6°C
    2 BF
    38%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    22°C 22.4°C / 22.4°C
    1 BF
    46%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.3°C / 28.3°C
    2 BF
    38%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 21.0°C / 27.7°C
    2 BF
    57%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    27°C 22.9°C / 26.9°C
    1 BF
    34%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.4°C / 25.8°C
    2 BF
    43%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 20.1°C / 20.1°C
    2 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    4 BF
    69%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    30°C 29.9°C / 30.1°C
    2 BF
    28%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    31°C 25.5°C / 31.6°C
    3 BF
    30%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.7°C / 22.8°C
    5 BF
    61%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    31°C 25.4°C / 31.8°C
    2 BF
    18%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 26.3°C / 26.3°C
    1 BF
    44%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    29°C 26.2°C / 29.7°C
    3 BF
    50%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    24°C 24.5°C / 24.5°C
    2 BF
    53%

Γουίλιαμ Χάουαρντ Γκας: Το τούνελ, Μετάφραση: Γιώργος Κυριαζής, Εκδόσεις Καστανιώτη

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σκάβοντας στο Τούνελ με τον Γκας…

  • A-
  • A+
Ο ήρωας του Γκας έχει πραγματοποιήσει την πιο αυστηρά ατρόμητη ηθική απογραφή σε όλη τη λογοτεχνία. Αυτή είναι η εξευγενιστική ή ανυψωτική πτυχή αυτού του τούνελ, που βγάζει από την κόλαση στην επιφάνεια της ζωής.

«Ναι. Είχα ξεκινήσει τη ζωή με τη ματιά ενός ποιητή, με εγκωμιαστικό ύφος, γιατί ο ποιητής δεν μπορεί να κάνει αλλιώς παρά να εξυμνεί, ακόμη κι αν, σε έναν στιγμιαίο βάλτο απελπισίας (όπου τόσο λίγοι ποιητές επιλέγουν να κατοικούν, όπου η στέγη είναι άφθονη, το κόστος χαμηλό, οι ανάγκες για συντήρηση ελάχιστες), σκεφτεί να τερματίσει την ελεεινή ζωή του, γιατί οι λέξεις του θα δώσουν αξία ακόμη και σ’ αυτό και θα εξυψώσουν το μαρτύριό του στο επίπεδο της επανειλημμένης απόλαυσης του αναγνώστη· ακόμη κι αν ο ποιητής πέσει σαν τον Δάντη μέσα στις φωτιές της Κόλασης και στην απελπισία της αιώνιας καταδίκης, ατρόμητος μπροστά στον διάβολο, έτοιμος να μετατρέψει την παροδικότητα του μεγάλου πόνου σε μνημειώδη φράση…».

Το γεγονός πως κυκλοφόρησε στα ελληνικά «Το τούνελ» (εκδ. Καστανιώτη), μνημειώδες έργο του σπουδαίου Αμερικανού συγγραφέα, φιλοσόφου και δοκιμιογράφου Γουίλιαμ Χάουαρντ Γκας, είναι από μόνο του μια σημαντική λογοτεχνική κατάθεση στα ελληνικά γράμματα.

Ο μεταφραστής Γιώργος Κυριαζής πραγματοποίησε έναν μεταφραστικό άθλο αφού εκτός από τον όγκο του (918 σελίδες) είναι ένα μυθιστόρημα απαιτητικό στο ύφος, τη μορφή και τη γραφή.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Τι είναι το περίφημο «Τούνελ» που περιμέναμε τόσα χρόνια να μεταφραστεί; Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1995 και ο Γκας εργαζόταν γι’ αυτό 30 χρόνια. Η ιστορία αφορά έναν Αμερικανό καθηγητή πανεπιστημίου, τον Φρέντερικ Κόλερ, που έχει μόλις τελειώσει μια μελέτη με τον τίτλο «Ενοχή και αθωότητα στη χιτλερική Γερμανία». Του λείπει μόνο η εισαγωγή. Ξεκινάει να τη γράψει και μπαίνει σ’ ένα «τούνελ» που οδηγεί σε αδιέξοδο.

Αρχίζει να γράφει για τον εαυτό του και διολισθαίνει στο χάος. Τον πιάνει άγχος πως θα διαβάσει η γυναίκα του τις εξομολογητικές σελίδες και τις κρύβει μέσα στη μελέτη. Σκάβει και ένα πραγματικό τούνελ στο υπόγειο του σπιτιού του. Σώμα και πνεύμα συντονίζονται στην αιώνια προσπάθεια του ανθρώπου να καταλάβει τα πρωτόγονα ένστικτά του.

Είναι ένα από τα πιο δύσκολα βιβλία που έχω διαβάσει. Και ταυτόχρονα ασύλληπτα όμορφο. Σε προκαλεί να ανακαλύψεις τους γρίφους του, τις ανορθόδοξες σελίδες του, να ανακαλύψεις το κλειδί που θα σου επιτρέψει να ανοίξεις την πόρτα και να κοιτάξεις κατάματα την απογυμνωμένη ανθρώπινη ύπαρξη.

Οι προτάσεις του πιάνουν παραγράφους ή και ολόκληρες σελίδες, λογοτεχνικοί ποταμοί που σαρώνουν την ψυχή και το μυαλό του αναγνώστη. Ενα κρεσέντο λογοτεχνίας και συμπαγούς περιγραφής. Μπαίνεις στο τούνελ και ανεβαίνεις σιγά σιγά επίπεδο, κερδίζεις πίστες σαν να βρίσκεσαι σε ηλεκτρονικό παιχνίδι. Χρειάζεται να κοπιάσεις για να πας παρακάτω. Περιγράφει μια ζοφερή πραγματικότητα, σου προκαλεί δέος αλλά και απόγνωση. Θα σας συνεπάρει όμως με τη σπάνια ευαισθησία του και θα μείνετε έκθαμβοι από την ομορφιά της γλώσσας του και την πολυπλοκότητα του σχεδιασμού του.

Μπορεί να απογοητευτείτε από τη σκληρότητα της απόρριψης της ανθρωπότητας από τον αφηγητή και θα παρασυρθείτε, δυστυχώς, στον στοχασμό μιας συνείδησης που έχει δει τους εφιάλτες και τις παρεκτροπές της ιστορίας όχι ως εξαιρέσεις για το ανθρώπινο, αλλά ως την απόλυτη έκφραση του ανθρώπινου. Ισως σκεφτείτε την εύλογη ερώτηση: και γιατί να διαβάσουμε κάτι τόσο ζοφερό;

Η απάντηση είναι απλή. Γιατί είναι ένα αριστούργημα που η λογοτεχνία πιάνει το χέρι της φιλοσοφίας και πορεύονται μαζί στα βάθη του τούνελ για να βρουν επιτέλους το φως. Ο καθηγητής Κόλερ θα σου εξηγήσει γιατί οι άνθρωποι σκέφτονται όπως σκέφτονται. Γιατί χτυπούν το παιδί τους, τη γυναίκα τους, το πρόβλημα δεν είναι ότι έχουν τον χαρακτήρα ενός τέρατος.

Το πρόβλημα είναι ότι το τέρας έχει πάρει αναγνωρίσιμη ανθρώπινη μορφή. Οι απλοί άνθρωποι νιώθουν τις απογοητεύσεις τους με έντονη δυσαρέσκεια καθημερινά. Οι απλοί άνθρωποι σκέφτονται να κάνουν τερατώδεις πράξεις καθημερινά. Το τερατώδες είναι παντού γύρω μας. Κατηγορούμε έναν Χίτλερ ή έναν απαίσιο δικτάτορα, αλλά σε αυτό το βιβλίο ο Χίτλερ είναι απλώς μια σπίθα που πυροδοτεί τη δυσαρέσκεια.

Σκάβοντας ο Κόλερ γράφει για τα παιδικά του χρόνια, τα χρόνια που ήταν φοιτητής στη Γερμανία, το στρατιωτικό του, τον γάμο του, την πιο αξιομνημόνευτη απιστία, τη μεγαλύτερη αγάπη του, το απερίτμητο και μικρό πέος του, την αγάπη του για τα γλυκά. Γράφει για την αλκοολική μητέρα του, τον απαιτητικό, ανικανοποίητο, μεγαλομανή πατέρα του, τον παθιασμένο δάσκαλο και μέντορά του στη Γερμανία… σκάβει, σκάβει όσο πιο βαθιά μπορεί. Ματώνει, μα δεν σταματά.

Στο μυθιστόρημα του Γκας ο κόσμος παρατηρείται, εσωτερικεύεται ως σκέψη και μετά εξωτερικεύεται ως γλώσσα. Αυτό ισοδυναμεί με τρεις κόσμους που αποδίδονται ταυτόχρονα: ο κόσμος όπως θα υπήρχε αν μπορούσε να υπάρξει χωρίς εμάς, ο κόσμος όπως μπήκε στο μπερδεμένο σκοτάδι του νου, και μετά ο κόσμος αναμειγνύεται με τις σκέψεις μας γι’ αυτόν και φιλτράρεται στη γλώσσα.

Ο ήρωάς του έχει πραγματοποιήσει την πιο αυστηρά ατρόμητη ηθική απογραφή σε όλη τη λογοτεχνία. Αυτή είναι η εξευγενιστική ή ανυψωτική πτυχή αυτού του τούνελ, που βγάζει από την κόλαση στην επιφάνεια της ζωής.

Ακόμα μια φορά εύγε στον μεταφραστή Γιώργο Κυριαζή για τη μετάφραση-πρόκληση που θεωρώ πως κερδήθηκε το στοίχημα αλλά και για τις πολύ χρήσιμες σημειώσεις. Μου έλειψε ένα κατατοπιστικό επίμετρο, αλλά φαντάζομαι πως το βιβλίο θα αποκτούσε μεγαλύτερο όγκο. Ας τελειώσει ο συγγραφέας τούτο το κείμενο, θαρρώ πως αυτό είναι το δίκαιο:

«Αναθεματισμένο σκάψιμο. Ακόμα και στους εφιάλτες μου εμφανίζονται τρύπες. Ανάμεσα στις τσαλακωμένες μου σελίδες θα πρέπει να υπάρχει κάποια στην οποία έχω γράψει κάτι αμέσως μόλις ξύπνησα. Ειλικρινές, όπως λένε, σαν μαχαίρι. Μνήμες βγαλμένες από το έδαφος, όπου είχαν ενσωματωθεί με τον άργιλο, μνήμες ξανακρυμμένες, φρεσκοθαμμένες, μέσα στα βαριά βικτοριανά ερμάρια και τις συρταριέρες της. Επήλθε δικαιοσύνη; Οχι ακόμη; Να τα ρίξω όλα ας πούμε, στο χαλί του σαλονιού: ένας λοφίσκος γλώσσας. Αν είχαμε σκυλί, θα μπορούσα να ρίξω εκεί το φταίξιμο».

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το τέρας της εκδίκησης
Ολα στο βιβλίο «Η εκδίκηση είναι δίκη μου» βασίζονται στην εξαιρετική αφηγηματική κατασκευή της Μαρί Ντιάι, που περιγράφει χωρίς να εξηγεί ή να κρίνει.
Το τέρας της εκδίκησης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Νέα Προοπτική του Φράνζεν
Τα «Σταυροδρόμια» είναι η μυστική πόρτα που οδηγεί στο εργαστήρι του Φράνζεν, στις σκέψεις του για τον σύγχρονο άνθρωπο και τις εμπλοκές του καθενός μας με τα οικογενειακά και ευρύτερα δρώμενα.
Η Νέα Προοπτική του Φράνζεν
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αναζητώντας πάντα την Αιώνια Πόλη
Η Αιώνια Πόλη περιγράφεται με εντυπωσιακή λεπτομέρεια, σαν να είναι μέρος του αφηγητή που μαζί του αναζητά κι αυτή τη θέση της στον σύγχρονο κόσμο.
Αναζητώντας πάντα την Αιώνια Πόλη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το «κακό» παιδί της Γαλλίας επιστρέφει χωρίς να προκαλεί
Ο Μισέλ Ουελμπέκ, το «κακό» παιδί των γαλλικών γραμμάτων και του σύγχρονου ευρωπαϊκού φιλοσοφικού λόγου, επιστρέφει με το βιβλίο «Εκμηδένιση».
Το «κακό» παιδί της Γαλλίας επιστρέφει χωρίς να προκαλεί
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Δοκιμασία της Ερπενμπεκ
Η συγγραφέας Τζέννυ Ερπενμπεκ στο νέο της βιβλίο μένει στη μυστηριώδη αφήγησή της, χωρίς να μας δίνει διαλόγους και εμφανή στοιχεία αλληλεπίδρασης μεταξύ των προσώπων.
Η Δοκιμασία της Ερπενμπεκ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η νύχτα, η γυναίκα, το ποίημα
Η Αλεχάντρα Πισαρνίκ παραμένει μία από τις συγγραφείς που επηρέασε την λογοτεχνία με την σπάνια ευαισθησία της δίνοντάς μας αριστουργήματα.
Η νύχτα, η γυναίκα, το ποίημα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας