• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 20.9°C
    3 BF
    79%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.5°C / 17.3°C
    2 BF
    83%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 18.2°C / 22.0°C
    2 BF
    77%
  • Ιωάννινα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    14°C 13.9°C / 14.4°C
    2 BF
    82%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.2°C / 15.9°C
    3 BF
    94%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.9°C / 17.0°C
    1 BF
    83%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 10.1°C / 13.4°C
    0 BF
    72%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 19.1°C / 19.1°C
    2 BF
    73%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 22.7°C
    1 BF
    75%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 19.6°C
    3 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.1°C / 20.8°C
    4 BF
    70%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    20°C 17.9°C / 19.7°C
    1 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    2 BF
    83%
  • Λάρισα
    Ασθενής ομίχλη
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.5°C / 18.4°C
    1 BF
    70%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 19.9°C
    3 BF
    75%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 18.2°C / 21.1°C
    3 BF
    55%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.3°C / 14.4°C
    0 BF
    90%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.6°C / 16.7°C
    2 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.6°C / 13.6°C
    2 BF
    71%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα 2 «α» του 2021: αφαίρεση και αφύπνιση

  • A-
  • A+
Οσο η ίδια η γλώσσα δαιμονοποιεί γυναίκες, δεν θα έχουμε τελειώσει με το κυνήγι μαγισσών.

Αν το 2021 είχε φύλο, θα ήταν γυναίκα. Και αν μας άφησε κάτι εκπνέοντας, αυτό είναι η αφύπνιση για την αφαίρεση ζωής στο οικείο περιβάλλον. Τα δύο «α».

Στη χώρα μας τη χρονιά που πέρασε καταγράφηκε κατά μέσο όρο περισσότερο από μία γυναικοκτονία τον μήνα. Αν ήταν αμιγώς ζήτημα ψυχοπαθολογίας των θυτών, θα είχε καταγραφεί και το αντίστροφο. Δεν έχουμε ωστόσο μία ανδροκτονία κάθε λίγες εβδομάδες.

Μήπως -παρά την αδιαμφισβήτητη αφύπνιση για τη βία εναντίον των γυναικών που σφράγισε το 2021- δεν έχουμε αφήσει εντελώς πίσω μας το κυνήγι μαγισσών;

Αν αναλογιστούμε πως τα θύματα θα ήταν ακόμα ζωντανά εάν ανήκαν στο «ισχυρό φύλο» (ακόμα ένα στερεότυπο) και πως συνεχίζουμε να επιτρέπουμε στη «γλώσσα να σκοτώνει», τότε, ναι, ίσως ζούμε ένα μετανεωτερικό «κυνήγι μαγισσών».

Ισως γιατί η έμφυλη διάσταση της μαγείας έχει αποσιωπηθεί μέσα στον χρόνο και στον χώρο και από τη ριζοσπαστική ιστοριογραφία. Ισως γιατί η αναπαράσταση του κόσμου, όπως και ο ίδιος ο κόσμος, δεν έχει πάψει ούτε σήμερα να είναι έργο των ανδρών, όπως έγραφε κάποτε η Σιμόν ντε Μποβουάρ.

Θα είναι άραγε το 2022 η αρχή του τέλους της ετεροπατριαρχικής τάξης πραγμάτων; Μήπως τελικά το κυνήγι μαγισσών ήταν κυνήγι γυναικών; Το ερώτημα έχει τεθεί από την Christina Larner στο πλαίσιο μιας σχετικής μελέτης, υπό την επισήμανση πως η πλειονότητα των θυμάτων των διώξεων -περίπου το 80%- ήταν γυναίκες. Σε κάποιες περιοχές μάλιστα -γράφει-, όπως στην Αγγλία του 16ου αιώνα, το ποσοστό τους έφτανε το 95-100%.

Στη χώρα μας τα περισσότερα θύματα δολοφονήθηκαν στο πλαίσιο μιας «ιστορίας αγάπης». Ή στον απόηχό της. Στην αρχή τοποθετήθηκαν σε βάθρο, στην πορεία θεωρήθηκαν υπεύθυνες για την ευτυχία ενός άντρα και λίγο πριν από το τέλος αντιμετωπίστηκαν ως υπαίτιες για τη δυστυχία του, ενδεχομένως ως εκείνες που τον «πρήζουν», τον «χειρίζονται», του «γκρινιάζουν», του «βγάζουν γλώσσα», τον «εξαπατούν» παύοντας να «εκπληρώνουν τις πατριαρχικές υποσχέσεις».

Δεν θα εξετάσουμε εδώ κατά πόσο ήταν νοσηρή η εκάστοτε σχέση μεταξύ θύτη και θύματος. Ούτε θα δαιμονοποιήσουμε αποκλειστικά τους άντρες, σαν να μην ήταν μέρος ενός συστήματος που σαμποτάρει εν γένει τις ετερόφυλες σχέσεις.

Αλλωστε, συχνά είναι και οι ίδιοι θύματα της πατριαρχίας καθώς ναρκοθετούν ερήμην τους και τη δική τους ευτυχία. Θα κρατήσουμε ως δεδομένο το γεγονός πως τα θύματα συνδέονταν συναισθηματικά με τους θύτες τους. Και το αντίστροφο. Και έπειτα θα συλλογιστούμε πώς μεγάλωσαν αυτοί οι άντρες που έγιναν -ενίοτε μέχρι θανάτου- βίαιοι με τις γυναίκες τους.

Η γλώσσα είναι πάντα αποκαλυπτική. Η λέξη femina προέρχεται από το fe και minus, δηλαδή άτομο μειωμένης πίστης. Ακόμα και σήμερα οι εκφράσεις που συνδέονται με την έννοια γυναίκα έχουν συνήθως μειωτική σημασία.

Εχετε αναρωτηθεί γιατί η φράση «φοράει παντελόνια» -η οποία παραπέμπει φυσικά στην ανδρική ευθύτητα- χρησιμοποιείται ευρέως ακόμα και σήμερα στην ελληνική κοινωνία για να περιγράψει κάτι αμιγώς θετικό ενώ αντίστοιχα συνεχίζει να υπάρχει η τάση θηλυκοποίησης ενός προσώπου όταν ο στόχος είναι η υποτίμησή του; Ενδεικτικά λέμε «φοράει φουστάνια» ή «φέρεται σαν γυναικούλα»... Τι νόημα έχει να καταγγέλλουμε τη βία εναντίον των γυναικών και να ηγούμαστε κινημάτων τύπου me too όταν συνεχίζουμε να ποινικοποιούμε τα φουστάνια και τις γυναίκες μέσα στην ίδια τη γλώσσα;

Το ερώτημα που προκύπτει αφορά συνεπώς πότε μια γυναίκα από αντικείμενο λατρείας μεταμορφώνεται σε αντικείμενο μίσους και με ποιους τρόπους η κοινωνική οργάνωση του έρωτα στρέφεται ενάντια στον ίδιο της τον εαυτό.

Ναι, το 2021 ήταν αδιαμφισβήτητα χρονιά αφύπνισης των γυναικών. Οι ίδιες οι γυναίκες, ωστόσο, αφυπνισμένες ή μη, είναι συχνά θύτες και όχι μονάχα θύματα γλωσσικού σεξισμού δίχως καν να το αντιλαμβάνονται. Οι φράσεις «έφαγε παντόφλα» ή «του έβαλε τα δυο πόδια σε ένα παπούτσι», «τον τύλιξε» εκφέρονται δυστυχώς τόσο από αντρικά όσο και από γυναικεία χείλη, δαιμονοποιώντας το γυναικείο φύλο ως «πονηρό» ή «υστερικό».

Συμπέρασμα; Οι γυναίκες αδυνατούν να απεγκλωβιστούν από το γλωσσικό σύστημα, δηλαδή από το συμβολικό πεδίο, και κατ’ επέκταση από το πραγματικό. Οσο, λοιπόν, η ίδια η γλώσσα δαιμονοποιεί γυναίκες, δεν θα έχουμε τελειώσει με το κυνήγι μαγισσών.

Κι όσο μέσα στα σπίτια μας θα μεγαλώνουν άντρες που περιμένουν από μια γυναίκα να εκπληρώνει όλες τις «πατριαρχικές υποσχέσεις», τόσο αυτοί οι άντρες θα συσσωρεύουν μέσα τους εκδικητική οργή, θα δηλητηριάζουν το ίδιο τους το συναίσθημα και θα καθηλώνονται σε θέσεις θυμωμένων παιδιών, αν όχι νταήδων, που θα γίνονται βίαιοι με τις συντρόφους τους. Στον αντίποδα θα υπάρχουν γυναίκες που φοβούνται και γυναίκες που αντιδρούν, δηλαδή «υποτελείς αγίες» και «εξεγερμένες μάγισσες»…

Ας μην ξεχνάμε πως το κυνήγι μαγισσών αποτέλεσε θεμέλιο στην εξέλιξη της καπιταλιστικής κοινωνίας και χρονικά συνέπεσε με τις αποικιοκρατίες του Νέου Κόσμου, όπως έχει σημειώσει η Σίλβια Φεντερέτσι.

Και ας θυμηθούμε τι σήμαινε «γυναίκα μάγισσα» τον 16ο αιώνα: μια αυτόνομη ενήλικη γυναίκα που δεν συμμορφωνόταν με την πατριαρχική αντίληψη περί ορθής γυναικείας συμπεριφοράς, κάτι που απειλούσε την ανδρική ηγεμονία, κυρίως γιατί επινοούσαν τρόπους ελέγχου των γεννήσεων μέσα από μεθόδους αντισύλληψης. Απέκλιναν συνεπώς από τις όποιες εδραιωμένες πατριαρχικές νόρμες που ήθελαν τη γυναίκα «αφοσιωμένη μάνα και εξαρτώμενη σύζυγο».

Στην αρχή το ερωτικό φαντασιακό δομημένο πάνω στην πατριαρχία δεν εμποδίζει συνήθως ένα «happy beginning». Το στοίχημα είναι κατά πόσο είναι εφικτό το happy end, δηλαδή τι είδους αισθήματα πυροδοτούνται μετά την πρώτη απομάγευση, κατά πόσο είναι θεμελιωμένος ο μισογυνισμός στις καρδιές των ανδρών και ο φόβος στις καρδιές των γυναικών. Το ερώτημα είναι ποιο θα είναι το τρίτο «α»: απώλεια ή αγάπη; Η απάντηση ανήκει στο 2022.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δεν είμαι εγώ γυναίκα;
Η Σοτζούρνερ Τρουθ γεννήθηκε και μεγάλωσε ως σκλάβα στα τέλη του 18ου αιώνα με την ομιλία της για τη συνθήκη ζωής των γυναικών έμεινε στην ιστορία με τον τίτλο «Ain’t I a Woman?».
Δεν είμαι εγώ γυναίκα;
ΝΗΣΙΔΕΣ
H σκιώδης πανδημία της βίας κατά των γυναικών
H πανδημία ενίσχυσε τη βία κατά των γυναικών, ξεκαθαρίζει η νέα έκθεση «Μέτρηση της σκιώδους πανδημίας: Βία κατά των γυναικών στη διάρκεια της COVID-19» που καταγράφει τον αντίκτυπο της πανδημίας.
H σκιώδης πανδημία της βίας κατά των γυναικών
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Στο δρόμο για την εξάλειψη της έμφυλης βίας
Παγκόσμια Ημέρα για την εξάλειψη της έμφυλης βίας η 25η Νοεμβρίου και όπως κάθε χρόνο, το φεμινιστικό κίνημα θα διαδηλώσει ενάντια στις έμφυλες διακρίσεις, τις γυναικοκτονίες και την πατριαρχική καταπίεση.
Στο δρόμο για την εξάλειψη της έμφυλης βίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κορίτσι
Η εκφορά της λέξης έχει μια τρυφερότητα, μια δροσιά, είτε αναφέρεται σε μικρά παιδιά, είτε σε μεγάλες γυναίκες, ακόμα και γιαγιάδες.
Κορίτσι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η τιμή, ο Μενούσης και η κάμα
Η γυναίκα, σίγουρα όχι μόνο στην ελληνική κοινωνία, δεν ήταν (δυστυχώς, πιο σωστά, δεν είναι) παρά ένα περιουσιακό στοιχείο, ένα asset, ένα παρελκόμενο του ανδρός, που όταν χαλάσει, αυτός το πετάει.
Η τιμή, ο Μενούσης και η κάμα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γυναικοκτονίες
Τα περιστατικά έμφυλης βίας και οι γυναικοκτονίες δεν είναι ασύνδετα από τις παθογένειες του κοινωνικού δεσμού.
Γυναικοκτονίες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας