• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.6°C / 27.4°C
    3 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 22.5°C / 26.4°C
    2 BF
    76%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.0°C / 26.0°C
    2 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.6°C / 22.6°C
    1 BF
    54%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 21.9°C
    0 BF
    88%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.3°C / 24.9°C
    1 BF
    72%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.5°C / 20.4°C
    0 BF
    68%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    1 BF
    55%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.8°C / 26.1°C
    4 BF
    60%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.9°C / 23.9°C
    3 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.8°C / 26.4°C
    3 BF
    47%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.3°C / 22.3°C
    1 BF
    71%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 24.9°C
    0 BF
    83%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 24.5°C
    0 BF
    88%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.3°C / 26.2°C
    2 BF
    68%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.8°C / 24.9°C
    3 BF
    56%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.7°C / 26.4°C
    0 BF
    53%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 20.3°C / 22.7°C
    0 BF
    81%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.7°C / 23.9°C
    1 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.2°C / 20.2°C
    1 BF
    69%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η κατάργηση της ανθρώπινης υποκειμενικότητας

  • A-
  • A+
Αν η διαπραγμάτευση του τραυματικού συντελείται στο πλαίσιο μιας μνημονικής έκρηξης, τότε ναι, έχουμε ανάγκη να δημιουργούμε τόπους μνήμης, για όσα οφείλουμε να θυμόμαστε.

Οσβιέντσιμ, 60 χιλιόμετρα έξω από την Κρακοβία. Διασχίζουμε τον τόπο μνήμης στο Αουσβιτς-Μπιρκενάου, εκτάσεις με ερείπια θαλάμων αερίων και ανθρώπινες τέφρες, χώρους εκτελέσεων και κοιτώνες χωρίς θέρμανση, φως και νερό. Σε κάθε βήμα πάνω στο χιόνι ή τη λάσπη, ανάμεσα σε ξεραμένα δέντρα, πανομοιότυπα κτίρια των Γερμανών – βιώνουμε την κατάργηση της ανθρώπινης υποκειμενικότητας. Μπαίνουμε σε κάποια από τα κτίρια, με την ανάσα κομμένη από ένα ραντεβού με το πιο σκληρό πρόσωπο της Ιστορίας, με θερμοκρασία κάτω από τους 0 βαθμούς Κελσίου.

Ποια είναι τελικά η ενδοψυχική εγγραφή της μαζικότερης εξόντωσης ανθρώπων που έγινε ποτέ και ποια είναι η προβολή της στην εξωτερική πραγματικότητα;

Περιεργαζόμαστε τα ξυλοκρέβατα πάνω στα όποια κοιμόντουσαν οι έγκλειστοι στοιβαγμένοι σαν ζώα, βρισκόμαστε μπροστά στις τουαλέτες έξω από τις οποίες σχημάτιζαν ατελείωτες ουρές κάθε πρωί, περπατάμε πάνω στις στάχτες εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων και αισθανόμαστε πως από τα απομεινάρια των κρεματορίων ανά πάσα στιγμή μπορεί να βγει καπνός και να ζωντανέψει μπροστά μας ο όλεθρος.

Γιατί κάποιος να θέλει να συναντηθεί με την Ιστορία στην πιο βίαιη εκδοχή της; Σε τι εξυπηρετεί σήμερα –σε ψυχικό ή νοητικό επίπεδο– η επίσκεψη σε έναν τέτοιο τόπο; Εχει τόση σημασία η αναπαραστατική και η μνημονική προσέγγιση του τραυματικού παρελθόντος;

Αν λάβουμε υπόψη πως πρόκειται για μια εμπειρία που βρίσκεται στο κέντρο της ευρωπαϊκής συνείδησης και συχνά απωθείται με τον τρόπο που απωθούμε το τραύμα, δεν μπορούμε να μη συνδιαλλαχθούμε μαζί της. Η απάντηση για τη σημασία της μνήμης μπορεί να συμπυκνωθεί στα λόγια του καθηγητή Βλαντισλάβ Μπαρτοσέφσκι, πρώην κρατούμενου του Αουσβιτς. «Εκατομμύρια άνθρωποι γνωρίζουν τι ήταν το Αουσβιτς. Είναι θεμελιώδους σημασίας να συνειδητοποιήσουν και να θυμούνται ότι οι ίδιοι θα αποφασίσουν αν θα επαναληφθεί παρόμοια τραγωδία. Μόνο άνθρωποι μπόρεσαν να την προκαλέσουν και μόνο άνθρωποι μπορούν να την εμποδίσουν».

Αν υπάρχει, συνεπώς, ένας τρόπος να μην επαναληφθεί μια τραγωδία τέτοιων διαστάσεων, είναι να μην ξεχάσουμε και να καταλάβουμε τι θέλησε να πετύχει ο ναζισμός μέσα από το μίσος για τη δημοκρατία, τον κομμουνισμό, τους Εβραίους, τους Ρομά...

Ο Αγγλος ιστορικός Rees Laurence στο βιβλίο του «Αουσβιτς», εκτός από το ότι εξετάζει την ψυχοσύνθεση όσων ευθύνονται για τη λειτουργία του στρατοπέδου, θέτει κάποια καίρια ερωτήματα, όπως «Γιατί οι κατεχόμενες από τους Γερμανούς χώρες δεν προστάτευσαν τους Εβραίους πολίτες τους και γιατί οι Σύμμαχοι δεν έδρασαν πιο δυναμικά για να σταματήσουν την εξόντωση των Εβραίων όταν έμαθαν για τον ρόλο του στρατοπέδου;».

Πειστικές απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα δεν έχουν δοθεί ακόμα. Το μόνο βέβαιο είναι πως η ναζιστική ιδεολογία κατάφερε να καταργήσει την ανθρώπινη υποκειμενικότητα μέσα από τη μαζικοποίηση της υποκειμενικότητας που συνθλίβει σε πρώτο επίπεδο την ανθρώπινη διάσταση. Το ναζιστικό κόμμα εφάρμοσε αυτή τη λογική ακραίας μαζικοποίησης τόσο σε αυτούς που θεωρούσε βασικούς του αντιπάλους, όπως τους Εβραίους, όσο και στα ίδια του τα μέλη, όπως έχει επισημάνει ο ψυχαναλυτής Κώστας Νασίκας.

Ενδεικτική για την κατακρεούργηση της ανθρώπινης υπόστασης είναι η ύπαρξη των Ζοντεκομάντος, των Εβραίων αιχμαλώτων που αναγκάζονταν από τους ναζί να παρακολουθούν τον αφανισμό των υπόλοιπων Εβραίων, έχοντας τον ρόλο «σιωπηλών νεκροθαφτών» και γνωρίζοντας πως σε λίγο θα καταλήξουν και εκείνοι στους φούρνους. Ενδεικτικά είναι και τα λόγια του Χίτλερ για την κατάργηση της ανθρώπινης υποκειμενικότητας και των δικών τους παιδιών:

«Διαπαιδαγωγούμε μια νεολαία που θα την τρέμει όλος ο κόσμος, μια νεολαία ικανή να βιαιοπραγεί, αυταρχική, αμείλικτη, σκληρή».

Και έπειτα... στόχος των ναζί ήταν να μην αφήσουν πίσω τους κανένα ίχνος, κανένα αποδεικτικό στοιχείο, καμία μαρτυρία. Κι όμως τα τεκμήρια των εγκλημάτων έμειναν. Τόνοι μαλλιών κομμένοι από τα θύματα και παπούτσια –ανδρικά, γυναικεία, παιδικά–, βαλίτσες με ονόματα καταμαρτυρούν πως εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έζησαν και πέθαναν στα χιτλερικά στρατόπεδα. Τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης –πιατικά, κατσαρόλες, πινέλα ξυρίσματος– που έφερναν μαζί τους οι εκτοπισμένοι είναι ακόμα εκεί, υπενθυμίζοντας πως δεν ήξεραν τι θα ακολουθούσε.

Ο φάκελός τους στο Αουσβιτς 1 άνοιγε με φωτογραφίες προφίλ και ανφάς πάνω από την ημερομηνία άφιξης και έκλεινε με ημερομηνίιες θανάτου. Αυτά τα πορτρέτα –που κοιτάζουμε όσο διασχίζουμε έναν μακρύ διάδρομο– πιστοποιούν πως όσοι δεν οδηγήθηκαν κατευθείαν από τον σταθμό του τρένου στους θαλάμους αερίων, άντεξαν μόλις λίγους μήνες στο στρατόπεδο. Οι υπόλοιποι πέθαναν από πείνα, εξάντληση, κρύο, επιδημίες ή ιατρικά πειράματα. Συνήθως τους σκότωναν με ενέσεις φαινόλης για να πραγματοποιήσουν νεκροψίες, αφού προηγουμένως τους είχαν υποβάλει σε συγκριτικά πειράματα για να επιβεβαιώσουν τις φυλετικές τους θεωρίες.

Στο βιβλίο «Οι γυναίκες του Μπλοκ 10» ο H-J Lang περιγράφει πως οι γιατροί του Αουσβιτς έκαναν πάνω στις γυναίκες του στρατοπέδου δοκιμές μεθόδων στείρωσης χωρίς εγχείρηση, έρευνες πρόκλησης του καρκίνου της μήτρας, μεταγγίσεις διαφορετικών ομάδων αίματος. Εν συνεχεία αφηγείται τη ζωή των περίπου 300 γυναικών που επέζησαν με βλάβες στη σωματική και ψυχική τους υγεία.

Ο Τοίχος του Θανάτου, όπου γίνονταν οι εκτελέσεις με τουφεκισμό, βρίσκεται ανάμεσα στο Μπλοκ 10 και στο Μπλοκ 11. Μπροστά από τον τοίχο βρίσκονται δοκάρια τοποθετημένα στο χώμα με γάντζο, τα οποία χρησιμοποιούνταν για την «τιμωρία του πασσάλου».

Αν η διαπραγμάτευση του τραυματικού συντελείται στο πλαίσιο μιας μνημονικής έκρηξης, τότε ναι, έχουμε ανάγκη να δημιουργούμε τόπους μνήμης, για όσα οφείλουμε να θυμόμαστε. Γιατί το τραύμα είναι πραγματικό, η διαχείρισή του όμως είναι φαντασιωσική. Γιατί η μνήμη είναι καθήκον μας για να μην αναβιώνουν οι συγκρούσεις και οι διχασμοί του παρελθόντος, για να εξημερωθεί η ιστορική πραγματικότητα μέσω του λόγου.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΕΥΡΩΠΗ
Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος
Έχουν περάσει 77 χρόνια από την απελευθέρωση του Άουσβιτς και της κατεχόμενης Ευρώπης από τον Κόκκινο Στρατό και η μνήμη ενάντια στη θηριωδία των Ναζί παραμένει ισχυρή.
Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αποδράσεις από τα χέρια των ναζί
Στον Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου καταγράφηκαν δραματικές αποδράσεις από γερμανικά στρατόπεδα αιχμαλώτων πολέμου ή εξόντωσης Εβραίων.
Αποδράσεις από τα χέρια των ναζί
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η τεχνολογία, το Ολοκαύτωμα και η φρίκη
Για τους ναζί, Εβραίοι δεν ήταν μόνο αυτοί που ασπάζονταν τον ιουδαϊσμό, αλλά εκείνοι με εβραϊκό αίμα, άσχετα από τον βαθμό της αφομοίωσής τους, της επιγαμίας, θρησκευτικής δραστηριότητας ή της μεταστροφής...
Η τεχνολογία, το Ολοκαύτωμα και η φρίκη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Τσόρτσιλ και η διαφυγή των Εβραίων από την Ελλάδα
Με αφορμή τη διεθνή ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος στις 27 Ιανουαρίου οι αποφάσεις των χωρών και η δράση του κινήματος Αντίστασης EAM / ΕΛΑΣ για τους Ελληνες Εβραίους.
Ο Τσόρτσιλ και η διαφυγή των Εβραίων από την Ελλάδα
ΝΗΣΙΔΕΣ
To Αουσβιτς και τα αυτονόητα παραλειπόμενα...
Το «δεν ήξερα», «δεν το περίμενα», «δεν το φαντάζομαι» μετά τα εκατομμύρια νεκρών, τις εκατοντάδες χιλιάδες εικόνες και τα ντοκουμέντα από τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και μετά, μάλλον δεν μπορεί να ανήκει στη...
To Αουσβιτς και τα αυτονόητα παραλειπόμενα...
ΕΥΡΩΠΗ
Στο Άουσβιτς - Μπιρκενάου η καγκελάριος Μέρκελ
Το μεγαλύτερο εργοστάσιο θανάτου που δημιούργησαν οι γερμανοί ναζί κατά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο, το στρατόπεδο Άουσβιτς-Μπίρκενάου, σύμβολο του Ολοκαυτώματος των Εβραίων, επισκέπτεται σήμερα η καγκελάριος...
Στο Άουσβιτς - Μπιρκενάου η καγκελάριος Μέρκελ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας