• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 6.8°C / 12.2°C
    2 BF
    83%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 6.9°C / 9.4°C
    4 BF
    50%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    10°C 10.0°C / 12.0°C
    3 BF
    83%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 4.2°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 1.9°C / 3.9°C
    0 BF
    87%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.2°C / 8.8°C
    1 BF
    64%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    0°C -0.6°C / 4.0°C
    2 BF
    74%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 6.6°C / 9.6°C
    1 BF
    91%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.0°C / 12.7°C
    2 BF
    67%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    3 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 13.3°C
    3 BF
    71%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    4 BF
    63%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 12.8°C
    5 BF
    72%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 3.8°C / 5.5°C
    1 BF
    83%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 5.1°C / 9.0°C
    1 BF
    85%
  • Ρόδος
    Ψιχάλες μικρής έντασης
    11°C 4.8°C / 11.0°C
    2 BF
    70%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.0°C / 12.4°C
    2 BF
    87%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 4.5°C / 4.5°C
    2 BF
    61%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.2°C / 9.5°C
    2 BF
    63%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    0°C -0.2°C / -0.2°C
    2 BF
    88%
ΦΩΤ.: ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΩΛΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι πληγές μπροστά στην αγάπη ή την απώλειά της είναι οικουμενικές

  • A-
  • A+
Μόλις άκουσα από τις ηθοποιούς τις πρώτες λέξεις, «πλάσμα», «άνθρωπος», «σκατά», ξαφνικά όλα ξεκαθάρισαν. Οταν επέστρεψα στο Παρίσι, έλεγα ότι, δουλεύοντας στα ελληνικά τις «Αδελφές», είχα στα αυτιά μου την προέλευση της γλώσσας που μιλάω.

Ισως το όνομα του Πασκάλ Ραμπέρ να μην είναι ακόμα οικείο στους Ελληνες θεατρόφιλους. Ομως στην πατρίδα του, τη Γαλλία, είναι πασίγνωστος: τα έργα του σπάνε ταμεία, ενώ υπήρξε διευθυντής κρατικού θεάτρου επί μία δεκαετία. Η επιτυχία του είναι παγκόσμια: έργα του έχουν παιχτεί σε 35 χώρες κι ο κατάλογος διαρκώς μεγαλώνει.

Αυτές τις μέρες βρέθηκε στην Αθήνα, σκηνοθετώντας το έργο του «Αδελφές» με τη Μυρτώ Αλικάκη και τη Γιούλικα Σκαφιδά. Αν και πολυάσχολος, καθώς έχει περίπου μια πρεμιέρα κάθε μήνα κάπου στο κόσμο, βρήκε λίγο χρόνο να συζητήσουμε. Ας συστήσουμε στο ελληνικό κοινό έναν σημαντικό δημιουργό.

● Πώς βρεθήκατε στην Αθήνα για να σκηνοθετήσετε το «Αδελφές»;

Είμαι συνεργαζόμενος καλλιτέχνης στο θέατρο Bouffes du Nord του Πίτερ Μπρουκ. Ο εκεί διευθυντής παραγωγής μίλησε στην Αττική Πολιτιστική Εταιρεία για το έργο. Ενώ σκηνοθετούσα στο Ζάγκρεμπ, έλαβα ένα πολύ αυταρχικό τηλεφώνημα από την Ελένη Μουσταΐρα που έλεγε: «Είναι υπέροχο, θα ήθελα να κάνω την ελληνική του εκδοχή». Ετσι γεννήθηκε το πρότζεκτ. Παρ’ όλη την αυταρχικότητα της Ελένης! Κι εγώ είμαι λίγο αυταρχικός.

● Προφανώς. Σκηνοθέτης είστε!

Οχι! Είμαι γλυκός, αλλά πολύ αποφασισμένος. Ξέρω ακριβώς τι κάνω και πώς. Απεχθάνομαι να κάνω τους άλλους να χάνουν το χρόνο τους και δεν μου αρέσει να χάνω τον δικό μου. Εχω πολύ κανονισμένη ζωή. Μιλήσαμε τον Ιανουάριο του 2019, κάναμε ακροάσεις. Ηταν το ξεκίνημα μιας Οδύσσειας. Ηρθε ο εγκλεισμός. Κάναμε πρόβες τον Ιούλιο και δουλέψαμε με τη μεταφράστρια.

Αυτή τη στιγμή έχω 22 παραγωγές σε ολόκληρο τον κόσμο! Κάποιες τρέχουν εδώ και δέκα χρόνια, όπως «Η λήξη ενός έρωτα» στο θέατρο Τέχνης της Μόσχας. Εχω παραστάσεις στην Ιαπωνία, στη Βενεζουέλα, στο Κάιρο, στην Ιταλία... Το «Dreamers» παίζεται στη Ρεν, το «Οι Αδελφοί μου» σε σκηνοθεσία του Αρτίρ Νοζισιέλ, διευθυντή του Θεάτρου της Βρετάνης. Με τη διαφορά της ώρας, ενώ αυτά παίζονται στη Γαλλία, εδώ κάνω πρόβα στο «Αδελφές»!

ΦΩΤ.: ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΩΛΗ

● Παράξενη ζωή, διαρκώς ταξιδεύετε. Αυτή την εβδομάδα στην Αθήνα, την επόμενη...

στη Νέα Υόρκη. Ολες οι εβδομάδες έτσι είναι!

● Είναι ζωή ροκ σταρ ή είναι κουραστικό;

Καθόλου κουραστικό. Είναι αυτό που πάντοτε ήθελα. Είναι σημαντικό να πραγματοποιούμε τις επιθυμίες μας. Δεν πιστεύω στον Θεό, ούτε πως θα μου δοθεί μια καλύτερη ζωή μετά θάνατον. Η δουλειά μου είναι η ζωή μου. Οταν ήμουν διευθυντής στο Ζενεβιλιέ πήγαινα σε συναντήσεις που δεν με αφορούσαν, αλλά έπρεπε γιατί ήμουν ο διευθυντής. Εβλεπα παραστάσεις που δεν ήθελα πάντα, αλλά έπρεπε... Σήμερα δεν λειτουργώ πλέον με τα «πρέπει», αλλά με τα «θέλω». Δεν είχα δουλέψει ποτέ στην Ελλάδα. Οταν μου ζητήθηκε, θέλησα να το κάνω λόγω της γλώσσας.

Μόλις άκουσα από τις ηθοποιούς τις πρώτες λέξεις, «πλάσμα», «άνθρωπος», «σκατά», ξαφνικά όλα ξεκαθάρισαν. Οταν επέστρεψα στο Παρίσι έλεγα ότι, δουλεύοντας στα ελληνικά τις «Αδελφές», είχα στα αυτιά μου την προέλευση της γλώσσας που μιλάω. Αγγίζω τις ρίζες. Ερχομαι για διακοπές στην Ελλάδα εδώ και πολλά χρόνια. Οι Κυκλάδες, η Φολέγανδρος, είναι η ουσία της ομορφιάς. Δημιουργώ ομορφιά στη σκηνή με τους ηθοποιούς και σκέφτομαι την ομορφιά των Κυκλάδων.

Εχω μείνει πολύ στην Αλεξάνδρεια διαβάζοντας τα ποιήματα του Καβάφη. Εχω δουλέψει στην Κίνα, στην Ιαπωνία, σε ολόκληρη την Ασία, αλλά δεν είναι ο πολιτισμός μου. Μελέτησα πολύ, με ενδιαφέρει η κινεζική σκέψη, αλλά εγώ είμαι που πηγαίνω προς αυτή την κουλτούρα. Ο ελληνικός πολιτισμός είναι ο δικός μου. Από εκεί προέρχομαι. Τώρα σηκώνομαι κάθε πρωί στις επτά και γράφω ένα έργο για τη Μαδρίτη. Πάω στην πρόβα, επιστρέφω και συνεχίζω. Ετσι ζω όταν δεν βρίσκομαι στο Παρίσι. Εχω έναν γιο ενάμιση χρόνων. Εκεί, με την καλή μου και το μικρό μου αγόρι, είναι διαφορετικά.

● Πώς δουλεύει κανείς σε γλώσσες που δεν γνωρίζει;

Δουλεύω σε 35 γλώσσες. Είναι αδύνατον να μιλάς 35 γλώσσες! Δεν γράφω όμως μυθιστορήματα, γράφω θέατρο. Βλέπω αμέσως στο σώμα αν ο ηθοποιός ξέρει τι λέει ή αν κάτι δεν είναι σωστό. Αυτή είναι η δουλειά του σκηνοθέτη. Και στα γαλλικά καταλαβαίνω αν υπάρχει πρόβλημα.

Το πρόβλημα είναι ή στο κείμενο ή στη μετάφραση. Γι’ αυτό πέρασα εδώ δυο εβδομάδες με τις ηθοποιούς και τη μεταφράστρια για να επιβεβαιώσουμε κάθε λέξη. Πρέπει να ξαναβρώ την προφορικότητα στα κινέζικα, καντονέζικα, εσθονικά ή φινλανδικά, γλώσσες όπου δεν έχω αναφορές. Επειτα από μερικές μέρες αρχίζω να αποκτώ. Αναγνωρίζω λέξεις. Γρήγορα ξέρω πού βρίσκομαι.

Eχουμε κάνει κάπου 14-15 εκδοχές του «Η λήξη ενός έρωτα» σε διαφορετικές γλώσσες: στους δυτικούς πολιτισμούς οι τονισμοί είναι σχεδόν ίδιοι. Eχουμε κοινό υπόβαθρο, όπως τον χριστιανισμό, κοινές αναπαραστάσεις του κόσμου. Στον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο, έχουν αναπαραστάσεις διαφορετικές, παρόλο που υπάρχουν σημεία ταύτισης. Στην Ασία, πολιτιστικά βρισκόμαστε σε άλλο πλανήτη. Εκεί οι τονισμοί μπορεί να είναι διαφορετικοί -αν και στα κινέζικα, ταϊλανδέζικα, ταϊβανέζικα ή ιαπωνικά δεν είναι ακριβώς ίδιοι, αλλά παραπλήσιοι.

Oλα τα «ανθρώπινα πλάσματα» (σ.σ. το λέει τα ελληνικά) έχουμε στο βάθος κοινό τρόπο να νιώθουμε. Oπως αν ακούσεις να κλαίει ένα μωρό από την Κίνα, την Πορτογαλία ή τις ΗΠΑ, υπάρχει κάτι κοινό. Οι πληγές μπροστά στην αγάπη ή την απώλειά της είναι οικουμενικές –είναι έργα σκληρά, συγκρουσιακά. Ισως αυτό εξηγεί την επιτυχία των έργων μου. Μου δίνει μεγάλη χαρά που έχουν επιτυχία ενώ δεν έχουν φτιαχτεί με τέτοιο σκοπό.

ΦΩΤ.: ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΩΛΗ

● Σας απασχολούν οι σχέσεις μεταξύ δυο προσώπων: ένα ζευγάρι, δυο αδελφές...

Ισχύει. Η «Αρχιτεκτονική» ήταν πολλαπλασιασμένη σε περισσότερα ζευγάρια. Η «Πρόβα» ήταν οι σχέσεις μέσα σε μια ομάδα θεάτρου. Τώρα γράφω για το Πίκολο Τεάτρο του Μιλάνου, όπου θα είμαι συνεργαζόμενος καλλιτέχνης. Δεν ξέρω γιατί, αλλά τα έργα μου είναι στιγμές μεγάλης έντασης. Eνας χωρισμός, ο θάνατος της μητέρας που υποχρεώνει δυο αδελφές να συναντηθούν, το τέλος ενός κόσμου. Στιγμές παροξυσμού.

Τώρα που βρίσκομαι στην Ελλάδα, ξέρω από πού ξεκίνησε το θέατρο: από τη σύγκρουση. Στο «Η λήξη ενός έρωτα» και στο «Αδελφές», το μόνο που κάνουν είναι να ακούει ο ένας τον άλλο. Με ρωτούν: μα ποιος γράφει τόσο μεγάλης διάρκειας λόγο; Και απαντώ: οι αρχαίοι Έλληνες!

● Σκηνοθετείτε ο ίδιος τα έργα σας. Αυτό αφήνει ελάχιστη απόσταση. Δεν θα προτιμούσατε να αφήσετε τη σκηνοθεσία σε άλλους;

Μα συμβαίνει, συνέχεια! Γράφω έργα για να τα ανεβάσω. Μόνο τα δικά μου έργα ανεβάζω, ποτέ άλλα. Το έκανα πιο νέος, αλλά όχι πια. Πρέπει να υπάρχουν 30-40 έργα μου που ανεβαίνουν από σκηνοθέτες παντού στον κόσμο. Δεν είναι δυνατόν να τα βλέπω όλα, αλλά ορισμένα τα βρήκα πραγματικά καλά. Είμαι καλόβολο κοινό! Υπάρχουν φυσικά και ανεβάσματα που τα βρίσκω αποτυχημένα. Τα έργα μου είναι πολύ απλά. Πάντοτε όλα είναι λευκά. Υπάρχουν φώτα νέον. Διαδραματίζονται σε πραγματικό χρόνο.

Δεν υπάρχει ούτε «Δυο μέρες αργότερα», ούτε «Μετά από δέκα χρόνια». Δουλεύω πάντα με φώτα που δεν μεταβάλλονται. Αυτό δημιουργεί έναν χρόνο σταθερό, πραγματικό. Οι χώροι είναι πάντοτε κενοί. Σήμερα στις σκηνοθεσίες χρησιμοποιούν πολύ βίντεο. Οι δικές μου εικόνες υπάρχουν όλες στο κείμενο. Τα άλλα φαίνονται υπερβολικά, περιττά. Τα έργα μου είναι διανοητικά τοπία. Ακούς τον εγκέφαλο των προσώπων να μιλάει.

Επαναλαμβάνουν φράσεις, ξαναγυρνούν πίσω. Στον Πλάτωνα ο Σωκράτης λέει πως η σκέψη δεν πηγαίνει από το ένα σημείο στο άλλο. Είναι όπως ένας σκύλος: πάει να κάνει πιπί, απομακρύνεται, ξαναγυρίζει, τρέχει γύρω από τα πόδια σου, σταματάει, τρέχει πίσω σου, δεν ξέρεις πια πού πήγε. Κι εγώ έτσι γράφω. Oπως μιλάω.

Το πιο όμορφο πράγμα που έχω ακούσει, 40 χρόνια που κάνω θέατρο, μου το έχει πει ο θυρωρός της πολυκατοικίας μου. Είναι υπέροχος τύπος. Τον κάλεσα με τη γυναίκα του στο «Αδελφές». Μου είπε: «Μείναμε άφωνοι, συγκινηθήκαμε πολύ. Μέσα του είδαμε εσένα! Μιλάς όπως αυτές!». Αυτή είναι η ζωή μου. Τη δίνω στη Μυρτώ, στη Γιούλικα... Το πέρασμα που κάναμε σήμερα το απόγευμα ήταν το καλύτερο που έχω δει. Μου δίνει μεγάλη χαρά το πώς υπερασπίζονται το κείμενο. Πηγαίνουν ώς το τέρμα. Είναι σκληρό έργο, δύσκολο να παιχτεί. Πονάει.

● Είχατε μια δεκάχρονη θητεία στο Ζενεβιλιέ. Πώς είναι να διευθύνει κανείς ένα κρατικό γαλλικό θέατρο;

Προσπάθησα να το μετατρέψω σε κέντρο σύγχρονης γραφής. Στο θέατρο, τον χορό, τη μουσική, την όπερα, τη φιλοσοφία, τον κινηματογράφο... Δεν ήθελα να κάνω αυτό που βλέπω συνέχεια: λίγο Μολιέρο, λίγο σύγχρονο χορό, λίγο νεο-κλασικό χορό... Ανέλαβα το Ζενεβιλιέ για να κάνω ένα πείραμα. Και το πείραμα πέτυχε. Η θητεία μου ανανεώθηκε, προστέθηκε ακόμα ένας χρόνος, το κοινό μάς αγκάλιασε... Ηταν μεγάλη χαρά που το ανέλαβα, αλλά και μεγάλη χαρά που έφυγα.

Η μεγάλη επιτυχία του «Η λήξη ενός έρωτα» με έστειλε στις τέσσερις γωνιές του κόσμου –ήδη δούλευα και στο εξωτερικό, αλλά αυτό πολλαπλασιάστηκε επί εκατό! Αρχισα να είμαι όλο και λιγότερο παρών. Τώρα πια δεν θα αναλάμβανα ξανά ένα θέατρο. Θέλω να παραμείνω ανεξάρτητος κι ελεύθερος. Eχω εννέα με δέκα καινούργιες παραγωγές τον χρόνο.

Μια πρεμιέρα κάθε μήνα! Μια ζωή πολύ έντονη. Δούλευα με τριάντα ανθρώπους που δεν είχα διαλέξει -δεν γίνεται να τα πηγαίνεις καλά με όλους. Oταν έφυγα από το Ζενεβιλιέ δημιούργησα δική μου εταιρία παραγωγής με ανθρώπους που επέλεξα, που τους αγαπούσα. Είναι υπέροχο.

Aλλωστε πιστεύω πως πρέπει να αφήσουμε το θέατρο σε κορίτσια τριάντα χρόνων που οι γονείς τους κατάγονται από την Αλγερία ή την υποσαχάρια Αφρική. Η δική μου γενιά δούλεψε πολύ γι’ αυτό και τελευταία, ούτε καν δέκα χρόνια, υπάρχει μια αληθινή συνειδητοποίηση: περισσότερες θέσεις για καλλιτέχνες από θηλυκότητες, μαύρες, από το Μαγκρέμπ... Αρκετούς πενηντάχρονους άνδρες έχουμε σε τέτοιες θέσεις.

ΦΩΤ.: ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΩΛΗ

● Γράφετε συνέχεια. Ποιο είναι το θέμα σας τώρα;

Κάτι εξίσου σκληρό με το «Αδελφές». Λέγεται «Φεύγοντας»: μία σταρ του κινηματογράφου ετοιμάζεται για γυρίσματα στη Φινλανδία. Ο σύντροφός της και πατέρας της κόρης της πάει να τη βρει. Στις τρεις το πρωί, αλληλοσπαράσσονται μπροστά στο εξάχρονο παιδί τους. Το διεκδικούν: «Θέλεις να μείνεις με τη μαμά ή με το μπαμπά;». Αυτά που κάνουν οι γονείς –όχι όλοι. Προσπαθούν να επηρεάσουν το παιδί: «Θα μείνεις μαζί μου, θα είναι καλύτερα. Η καινούργια φίλη του μπαμπά δεν είναι καλή» ή το αντίθετο. Το έχω ζήσει. Εχω ένα γιο 28 ετών.

Oταν χωρίσαμε με τη μητέρα του μπορεί να μη γίναμε αηδιαστικοί, αλλά ο καθένας διεκδικούσε το παιδί για τον εαυτό του. Το έργο μιλά για την κόλαση που περνάνε τα παιδιά -εκείνα θέλουν τον πατέρα και τη μητέρα τους κάτω από την ίδια στέγη. Είναι πολύ βίαιο, τρομερό να το γράφω. Oπως ήταν το «Αδελφές» -δεν άντεχα να το τελειώσω. Λένε τόσο τρομερά πράγματα η μία στην άλλη, που ήθελα να πω: «Στοπ! Σταματάμε!».

● Τα πιο τρομερά πράγματα λέγονται ανάμεσα σε ανθρώπους που αγαπιούνται;

Το «Η λήξη ενός έρωτα» αποκάλυπτε ανθρώπους που αγαπήθηκαν πολύ κι ο χωρισμός τους είναι στο ύψος του έρωτά τους. Η τραγωδία της ύπαρξης είναι το να μη γνωρίσει κανείς τον έρωτα. Μένω κατάπληκτος όταν ακούω νεαρούς φοιτητές να λένε «Δεν έχω αγαπήσει ποτέ αληθινά».

Με την κοπέλα μου ιδρύσαμε μαζί την πρώτη μας ομάδα θεάτρου. Δεν ήταν μόνο ο έρωτάς μας, ήταν κι ο έρωτας γι’ αυτό που κάναμε, για τις παραστάσεις, τις πρόβες. Oπως σε ένα ροκ συγκρότημα αν η μπασίστρια κι ο τραγουδιστής είναι μαζί. Είναι η μπάντα, οι περιοδείες, η κοινή τους επιτυχία... Είναι υπέροχο!

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής


📌 Το «Δυο Αδελφές, Μυρτώ και Γιούλικα» σε κείμενο, σκηνοθεσία, σκηνική και φωτιστική εγκατάσταση Πασκάλ Ραμπέρ και μετάφραση Eφης Γιαννοπούλου θα παίζεται στο Θέατρο του Ιδρύματος Κακογιάννη κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 20.30.
Παίζουν: Μυρτώ Αλικάκη, Γιούλικα Σκαφιδά.
Βοηθός σκηνοθέτη: Μαργκώ Καραγιάννη.
Ανάθεση/εκπροσώπηση: Αττική Πολιτιστική Εταιρεία- Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Δευτ., Τρ. 8.30 μ.μ., μέχρι 11/1, τιμή € 25-15.
Κρατήσεις: 210 9213310.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Κάθε παράσταση έχει μια μαγεία»
Μπέτυ Λιβανού και Κώστας Γάκης μιλούν για τη συνεργασία τους στην παράσταση «Ιστορία χωρίς όνομα» και την τέχνη στη ζωή τους.
«Κάθε παράσταση έχει μια μαγεία»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Συμφορά από το πολύ μυαλό
Η παράσταση του Στάθη Λιβαθινού «Συμφορά από το πολύ μυαλό» έρχεται μετά από 35 χρόνια στο ιστορικό Θέατρο της Οδού Κυκλάδων.
Συμφορά από το πολύ μυαλό
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η «Πανούκλα» που έγινε ανάρπαστη!
Στο Θέατρο 104 και σε σκηνοθεσία της Σοφίας Καραγιάννη το κοινό έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει το έργο του Αλμπέρ Καμί.
Η «Πανούκλα» που έγινε ανάρπαστη!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ζωή που ξέραμε πολύ δύσκολα θα επανέλθει ίδια
Ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Σάββας Στρούμπος μιλά στην «Εφ.Συν.» για τη νέα του δουλειά με την ομάδα «Σημείο Μηδέν», τη περίοδο της πανδημίας και την επίδρασή της στη ζωή μας.
Η ζωή που ξέραμε πολύ δύσκολα θα επανέλθει ίδια

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας