• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 29.3°C / 34.0°C
    4 BF
    33%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 31.0°C / 34.7°C
    3 BF
    40%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.0°C / 35.4°C
    1 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    2 BF
    38%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    30°C 29.9°C / 31.9°C
    3 BF
    39%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    34°C 31.2°C / 35.6°C
    3 BF
    36%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    31°C 29.4°C / 32.0°C
    2 BF
    53%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    2 BF
    35%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.1°C / 30.4°C
    5 BF
    59%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 27.9°C / 29.9°C
    4 BF
    42%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.8°C / 27.7°C
    5 BF
    50%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.7°C / 29.0°C
    2 BF
    74%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.9°C / 28.9°C
    2 BF
    74%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 31.8°C / 32.9°C
    3 BF
    31%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.5°C / 32.2°C
    3 BF
    32%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.8°C / 29.8°C
    3 BF
    48%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 29.5°C / 33.1°C
    2 BF
    24%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 28.3°C / 31.0°C
    3 BF
    50%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.1°C / 35.0°C
    3 BF
    43%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    31°C 31.3°C / 31.3°C
    0 BF
    40%
Φωτ.: Σοφία Μανώλη
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Τώρα καλούμαστε να επιλέξουμε πώς θέλουμε να ζούμε»

  • A-
  • A+
Χωρίς χορό έχουν γίνει χορογραφίες, χωρίς χορευτές επίσης. Χωρίς σώματα; Μόνο με αντικείμενα; Με ενδιαφέρει πώς μπορούμε να αντιληφθούμε την έννοια της χορογραφίας όχι άμεσα συνδεδεμένη με φυσική παρουσία σωμάτων. Σε αυτό το έργο υπάρχει μια ενορχήστρωση αντικειμένων και σωμάτων.

Ο Σπύρος Κουβαράς ανήκει στους χορογράφους που εμφανίστηκαν εδώ και μερικά χρόνια στον χώρο του χορού και άφησαν ξεκάθαρο και έντονο στίγμα. Μετά από πολύχρονη παραμονή στη Γαλλία, αποφάσισε το 2017 να επανέλθει στα πάτρια εδάφη, σε μια στιγμή που, παρόλο που στην Ελλάδα υπήρχαν νέες χορογραφικές φωνές που αναζητούσαν τη θέση τους, σίγουρα δεν μπορούσε να μιλήσει κανείς για άνοιξη του ελληνικού χορού.

Εκτοτε συνεχίζει σε έναν συναρπαστικό προσωπικό δρόμο που εξελίσσεται διατηρώντας τα βασικά του χαρακτηριστικά. Ενόψει της παρουσίασης του νέου του έργου «(5)4'33'': a continuous (im)mobility», μιλήσαμε για την πορεία, τις αναζητήσεις και τις επιλογές του.

● Η καινούργια δουλειά έχει ως αφετηρία το περίφημο κομμάτι του Τζον Κέιτζ «4'33''».

Ναι. Σε εμάς έγινε 54.33, με το 5 σε παρένθεση, γιατί είναι η διάρκεια της παράστασης. Οσον αφορά το κομμάτι του Κέιτζ, έμεινε ως αισθητική αναφορά. Υπήρξε η αφετηρία. Στην πορεία προέκυψαν πράγματα που με έκαναν να παρεκκλίνω. Δεν πρόκειται περί μεταφοράς του «4'33''» του Κέιτζ, παρόλο που αρχικά ήταν η πρόθεσή μου να δω πώς μπορώ να μετουσιώσω τη σιωπή σε παντελή απουσία κίνησης.

Στην πορεία προέκυψε και άλλο υλικό, που δεν με οδήγησε εν τέλει στο να ολοκληρώσω την απόπειρα χορογραφικής μεταφοράς του έργου του Κέιτζ. Θέλω να το κάνω όμως. Το παλεύω χρόνια. Να πειραματιστώ. Χωρίς χορό έχουν γίνει χορογραφίες, χωρίς χορευτές επίσης. Χωρίς σώματα; Μόνο με αντικείμενα; Με ενδιαφέρει πώς μπορούμε να αντιληφθούμε την έννοια της χορογραφίας όχι άμεσα συνδεδεμένη με φυσική παρουσία σωμάτων. Σε αυτό το έργο υπάρχει μια ενορχήστρωση αντικειμένων και σωμάτων.

Στην επόμενη θα δούμε. Με ιντριγκάρει πάντως. Εχω τεράστια εκτίμηση στον Κέιτζ, το συγκεκριμένο έργο το θεωρώ ένα από τα εμβληματικότερα στην ιστορία της τέχνης του 20ού αιώνα. Πάντα μου ασκούσαν έλξη καλλιτέχνες των οποίων η δουλειά είχε μια βαρύνουσα σημασία που ξέφευγε από το σύμπτωμα της καλλιτεχνικής απόλαυσης. Ο Μάλεβιτς, ο Κέιτζ, ο Ντισάν, όλοι αυτοί οι τρελοί... Δεν ξέρω αν θα ήμασταν εδώ αυτή τη στιγμή αν δεν είχαν υπάρξει.

● Υπήρξε βέβαια στη Γαλλία αυτό που μάλλον οι δημοσιογράφοι παρά οι δημιουργοί ονόμασαν «non-dance».

Βέβαια! Το οποίο όμως είχε πάντα σώματα. Εγώ μίλησα για κάτι διαφορετικό. Πιθανόν να έχει γίνει, δεν ξέρω κιόλας, ούτε διεκδικώ πρωτοκαθεδρία στην ιδέα. Αλλά εμπεριείχε σώματα, και μάλιστα χορευτών, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Και σημειολογικά: δεν παίρνανε ούτε περαστικούς από τον δρόμο, ούτε ηθοποιούς, ούτε τραγουδιστές. Με χορευτές δουλεύανε στο «non-dance». Σίγουρα είναι και κατασκεύασμα μιντιακό.

Πάντως ένας από τους εμβληματικούς χορογράφους που βρέθηκε ενταγμένος σε αυτή την τάση, όταν το ανέφερα, έγινε έξαλλος.

Μα στην πραγματικότητα, ειδικά στη γαλλική σκηνή, ο όρος αυτός δεν έγινε αποδεκτός από τον χώρο. Ωστόσο αυτή την αλληλεπίδραση τη βρίσκω γόνιμη. Ούτε είναι θέμα να συμφωνήσεις ή να αποδεχτείς κάτι.

Ο δημοσιογράφος, ο κριτικός, ο παρατηρητής ή ο ακαδημαϊκός βλέπει τη δουλειά υπό ένα άλλο πρίσμα. Φυσικά και μπορεί να χαρακτηρίσει ό,τι θέλει όπως θέλει. Δεν εξετάζουμε αν ο όρος ήταν δόκιμος ή αδόκιμος, αλλά θεωρώ πως είχε μια βάση. Το κατανοώ, ακόμα κι αν δεν τον αποδέχομαι.

Φωτ.: Σοφία Μανώλη

● Στη Γαλλία έμεινες 12 χρόνια;

Ναι. Εκεί έφτιαξα την ομάδα μου.

● Πώς αποφάσισες το 2017 να επιστρέψεις; Εχεις μετανιώσει;

Ισως να σε εκπλήξω λέγοντας σου ότι δεν το έχω μετανιώσει καθόλου. Τώρα. Δεν ξέρω σε πέντε-δέκα χρόνια. Γενικά υποστηρίζω τις αποφάσεις μου. Μου έχουν κοστίσει αδιανόητα αποφάσεις για τις οποίες λέω πως δεν μετανιώνω. Το αποφάσισα για συναισθηματικούς λόγους, όχι αμιγώς για επαγγελματικούς. Καλώς ή κακώς λειτουργώ πολύ με το συναίσθημα στη ζωή μου, και με το ένστικτο.

Οποτε έγερνε η βάρκα προς τη λογική, έλεγα «Μείνε εδώ», όποτε έγερνε προς το συναισθηματικό κομμάτι, έλεγα «Πάμε και ό,τι γίνει». Εννοείται πως είχα προσπαθήσει να καλλιεργήσω το έδαφος. Εχω την ευτυχία η δουλειά μου να είναι μια παγκόσμια γλώσσα. Βιοποριστικά δεν είναι ανάγκη να πάω σε μια χώρα της οποίας θα πρέπει να μιλάω τη γλώσσα για να κερδίζω τα προς το ζην, μπορώ δυνητικά να απευθυνθώ σε ένα κοινό παγκόσμιο. Αυτό είναι μια αίσθηση ασφάλειας.

Μου έλειπε η Αθήνα πολύ, μου έλειπε η οικογένειά μου, ήρθε κι ένα παιδί στη ζωή μας... Τα βάλαμε κάτω με τη σύντροφό μου και είπαμε: πιο εύκολα θα είναι στην Αθήνα. Να έχουμε και μια στήριξη για τα ταξίδια. Και το κάναμε. Το Παρίσι είναι τόσο βαθιά χαραγμένο παντού, στην καρδιά μου και στο σώμα μου, που δεν είναι κάτι που θα χάσω ποτέ, ούτε χάνεται. Πηγαίνω και για λόγους δουλειάς και για να δω φίλους.

● Εχοντας παρακολουθήσει τη δουλειά σου θα έλεγα ότι παρόλο που μετατοπίζεται σε ό,τι αφορά τη μορφή της και το περιεχόμενο, υπάρχουν συγκεκριμένοι άξονες και κέντρα ενδιαφέροντος που τη διατρέχουν. Το ένα έχει να κάνει με τον χώρο. Το δεύτερο με στοιχεία καθαρώς εικαστικά, και το τρίτο, πιο πρόσφατα, με το ελάχιστο της κίνησης ή και με την ακινησία.

Ολοι οι χορογράφοι ή δημιουργοί έχουν κάποιες σταθερές. Προκύπτει ως ανάγκη. Συμφωνώ και στα τρία. Η «μιλιμετρική», όπως μου αρέσει να τη χαρακτηρίζω, προσέγγιση, η ελάχιστη ποιότητα στην κίνηση, με απασχολεί αρκετά τα τελευταία χρόνια. Η εικαστικότητα με χαρακτηρίζει γιατί έχω σπουδάσει graphic design και εφαρμοσμένες τέχνες. Ο χώρος επίσης, η αρχιτεκτονική προσέγγιση μιας χορογραφίας. Και μια τέταρτη παράμετρος, τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερα, είναι η σωματική επαφή.

Οχι με όρους contact: η επαφή των σωμάτων μεταξύ τους στην πιο ανθρώπινή της μορφή, όχι στη χορευτική ή χορογραφική. Η απλή αγκαλιά, το άγγιγμα. Στο «(5)4'33''», ένα από τα υλικά που προέκυψε και χτίσαμε πολύ πάνω σε αυτό -ίσως είναι σημείο των καιρών- είναι η έντονη επαφή και η ανθρώπινη εγγύτητα μεταξύ των σωμάτων.

Υπήρχε και στον «Σίσυφο», την προηγούμενή μου δουλειά. Η άμεση επαφή, «σε πιάνω, με πιάνεις», δημιουργεί μια συνομιλία ακόμα κι αν γίνεται χορογραφικά. Δεν είχα πάντα σωματική επαφή στις δουλειές μου, μάλιστα μέχρι το ’17-’18 το απέφευγα κιόλας, προτιμούσα φόρμες πιο χορευτικές.

Κάτι που επίσης με ενδιαφέρει στις τελευταίες μου δουλειές είναι να χρησιμοποιώ ένα τουλάχιστον σώμα όχι αμιγώς χορευτικό. Ηταν ο Αγγελος Σκούρτης στον «Σίσυφο», η περφόρμερ Μαρία Λάππα στους Δελφούς. Τώρα είναι η Κορίνα Κοτσίρη, που προέρχεται από τον χώρο του σωματικού θεάτρου. Μου αρέσει πολύ η συνύπαρξη, να έχω ένα σώμα χορευτών κι ένα σώμα που να διέπεται από φυσικότητα, σχεδόν σαν να λειτουργεί σε παραλληλία με τους υπόλοιπους. Είναι κάτι που μου μιλάει χωρίς να έχω βρει ακριβώς το γιατί. Αφήνω να με οδηγεί το ένστικτο.

● Είναι ενδιαφέρον ότι άρχισε να σε απασχολεί το θέμα της σωματικής επαφής σε μια περίοδο που πλέον είναι σχεδόν απαγορευμένη.

Ακριβώς. Το πρώτο research με τους χορευτές για την παράσταση έγινε τον προηγούμενο Απρίλιο, όπου ακόμα εντονότερα απ’ ό,τι τώρα το να αγγίξεις τον άλλον ήταν έγκλημα, κακούργημα. Κάναμε πρόβες μέσα σε κλίμα τεράστιου φόβου. Ούτε τα εμβόλια δεν είχαν κυκλοφορήσει καλά-καλά, ήταν στα κόκκινα η κατάσταση υγειονομικά.

Αναρωτήθηκα πάρα πολλές φορές τι πάω να κάνω. Ομως δεν είμαι άνθρωπος που θα κάνω πίσω. Αυτή η δουλειά είναι ο τρόπος μου να υπάρχω σε αυτόν τον πλανήτη, στον κόσμο, να αρθρώνω λόγο. Φυσικά δεν παρεκκλίναμε από υγειονομικά πρωτόκολλα -όλα τηρούνταν κατά γράμμα- αλλά εμπεριείχε ένα ρίσκο. Ηταν μια ενδόμυχη ανάγκη μου, και των χορευτών, σε μια περίοδο που χαρακτηριζόταν από overdose ψηφιακότητας.

Το έργο αυτό ήρθε να επιβεβαιώσει σε όσους ενεπλάκησαν, ότι η ενσώματη εμπειρία του κόσμου, του εαυτού μου και των άλλων, η σωματική επαφή και η ανθρώπινη εγγύτητα είναι μάλλον τα τελευταία μας όπλα για να μη χαθεί η ανθρωπινότητά μας. Ετσι κι αλλιώς και προ Covid ζούσαμε σε μια κοινωνία αποσωματοποίησης. Το βλέπαμε στις ανθρώπινες σχέσεις, στις διαπροσωπικές, στις φιλικές, στις ερωτικές, σε όλο το κοινωνικό γίγνεσθαι. Ακόμα και στα παιδιά στα σχολεία.

Το σώμα, το άγγιγμα, είναι σχεδόν απαγορευμένα πια στις δυτικές κοινωνίες. Δεν ξέρω από πού προέρχεται, αλλά υπάρχει σχεδόν μίσος για το ανθρώπινο σώμα. Και το δικό μας και του άλλου. Εχουμε χτίσει κλουβιά στα οποία δεν αφήνουμε καθόλου εύκολα πια να διεισδύσει ούτε ένα χέρι, ούτε ένα χάδι, κανένας, τίποτα. Χτίσαμε όλο το έργο πάνω σε αυτό.

● Αλλες παραστάσεις δεν ξεκίνησαν ποτέ. Αλλες ξεκίνησαν και κατέβηκαν στα μισά άρον-άρον. Υπάρχει και τώρα αυτή η αγωνία εν όψει πρεμιέρας: θα προλάβουμε;

Για να είμαι ειλικρινής, ναι. Σε λίγο μικρότερο βαθμό απ’ ό,τι πέρυσι. Μας είχε πιάσει το πρώτο λοκντάουν πριν από την πρεμιέρα, και το δεύτερο εν μέσω παραστάσεων. Ημουν διπλά άτυχος. Μπορεί να μου έχει μείνει ως τραύμα. Ξυπνάω και κοιμάμαι με την αγωνία αν θα γίνουν οι παραστάσεις. Πού θα πάει όλος αυτός ο κόπος και η ενέργεια, τα χρήματα και το δόσιμο, αν δεν πραγματοποιηθούν; Ιδιαίτερα λόγω της πρόσφατης υγειονομικής έξαρσης.

Αλλά θέλω να πιστεύω ότι δεν θα πληγεί πάλι μόνο το θέατρο. Ανεπηρέαστοι δεν είμαστε, γιατί οι παραστάσεις γίνονται με φοβερά μέτρα και διαχωρισμό θεατών. Ετσι κι αλλιώς είμαστε πληγέντες. Απλά φτάσαμε στο σημείο να λέμε: «Ευτυχώς θα κάνω την παράστασή μου!» -και σχεδόν δεν εξετάζουμε υπό ποιες συνθήκες θα γίνει αυτό. Φτάσαμε να θεωρούμε δεδομένο ότι σημασία έχει να μη με κλείσουν, να μπορέσουμε να εργαστούμε και να μοιραστούμε αυτό που θέλουμε με τον κόσμο.

Φωτ.: Σοφία Μανώλη

● Αυτά που λέμε μου φέρνουν στο μυαλό το θέμα της προηγούμενης δουλειάς σου, τον «Σισύφο». Είναι σισύφεια προσπάθεια αυτή που κάνει ένας καλλιτέχνης εν μέσω Covid;

Εντελώς. Ο καλλιτεχνικός χώρος είναι βαριά πληττόμενος -και βάζω μέσα όλους, όχι μόνο τους ερμηνευτές ή τους δημιουργούς, τους τεχνικούς, την παραγωγή. Πραγματικά εμπεριέχεται μια δόση ηρωισμού σε αυτό που κάνουμε.

Διάβασα τις προάλλες μια αποστροφή του λόγου του Αγκάμπεν από τη «Γυμνή Ζωή»: το ότι είμαστε απλώς προσωπικά ζωντανοί δεν σημαίνει ότι είμαστε αληθινά ζωντανοί. Γιατί είναι πιθανόν να κληθούμε να επιλέξουμε αν τις ζωές μας αξίζει να τις ζούμε και πώς. Αυτή την περίοδο καλούμαστε να επιλέξουμε πώς θέλουμε να ζούμε. Θέλουμε να υπάρχουν οι παραστατικές τέχνες στη ζωή μας; Ή ας κλείνουν, αρκεί να μπορούμε να πάμε στο σουπερμάρκετ να πάρουμε κωλόχαρτο;

Είναι σημαντικότερο ζήτημα επιβίωσης το κωλόχαρτο από το να είναι το βιβλιοπωλείο ανοιχτό; Είναι και ένα είδος statement αυτό που κάνουμε όσοι ασχολούμαστε με τις παραστατικές τέχνες, ειδικά με τον χορό, μια κατεξοχήν σωματική, αντι-Covid τέχνη.

● Ο Καμί πάντως κλείνει το βιβλίο λέγοντας ότι πρέπει να φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο.

Ακριβώς. Ο ίδιος ο αγώνας για την κορυφή φτάνει για να γεμίσει μια ανθρώπινη καρδιά. Καβαφική Ιθάκη που συναντάται και στον μύθο του Σίσυφου. Πολύ δύσκολο. Ευκολότερο να το λέμε, να το διαβάζουμε. Να το κάνουμε βίωμα ή να προσπαθήσουμε να αποδεχτούμε τη φαινομενική ματαιότητα των πραγμάτων είναι δύσκολο.

Ο Ρεμπό έλεγε: Δεν με ενδιαφέρει να αλλάξω τον κόσμο, αυτό που με ενδιαφέρει είναι να προσπαθήσω να τον αλλάξω. Η προσπάθεια αποκομμένη από ένα άμεσο αποτέλεσμα το οποίο περιμένουμε να δούμε όλοι... Εχει σημασία ο καθένας όμως να πορευτεί σ’ αυτό τον κόσμο με βάση το πού θεωρεί ότι ανήκει.

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής


? Το «(5)43'3'': a continuous (im)mobility», θα παρουσιαστεί στο «Μπάγκειον» (Πλατεία Ομόνοιας 18) στις 2 και 3 Δεκεμβρίου στις 21:00, στις 4 Δεκεμβρίου στις 18:30 και τις 21.00 και στις 5 Δεκεμβρίου στις 20:00.
Ιδέα, χορογραφία, ενδυματολογική επιμέλεια: Σπύρος Κουβαράς.
Χορευτές: Αναστασία Βαλσαμάκη, Δήμητρα Βλάχου, Αλέξανδρος Ζαρμακούπης, Κορίνα Κοτσίρη, Σπύρος Κουβαράς, Λουκιανή Παπαδάκη, Αγγελος Παπαδόπουλος, Alexandra Rogovska.
Σκηνογραφία: Κυριακή Νασιούλα.
Σχεδιασμός φωτισμών: Θωμάς Οικονομάκος.
Βοηθός χορογράφος: Θάνος Ραγκούσης.
Διεύθυνση παραγωγής: Χαρίκλεια Πετράκη.
Φωτογραφίες και βίντεο: Γιώργος Μπακάλης.
Προπώληση εισιτηρίων: (5)4'33'': a continuous (im)mobility | Εισιτήρια online! | Viva.gr

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ζωή μου είναι και η τέχνη μου
Η ταλαντούχα χορογράφος και χορεύτρια Κατερίνα Ανδρέου επιστρέφει στο Φεστιβάλ Αθηνών και μιλά στην «Εφ.Συν.» για την παράσταση «Mourn Baby Mourn», την πορεία της και τα μελλοντικά καλλιτεχνικά της σχέδια.
Η ζωή μου είναι και η τέχνη μου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι αγώνες συνεχίζονται...
Η Μαγκί Μαρέν χορογραφεί εδώ και 45 χρόνια, με μια ποικιλία στη φόρμα αληθινά μοναδική με το τελευταίο της έργο να έχει ως αφετηρία τον Θουκυδίδη.
Οι αγώνες συνεχίζονται...
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ληστεύουμε τη δύναμη της φύσης, και η φύση είναι θηλυκή
Η ομάδα του Akram Khan Company εμφανίζεται στο Ηρώδειο και το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης με το «Outwitting the Devil» (Ξορκίζοντας το Κακό) βασισμένο στο Επος του Γκιλγκαμές.
Ληστεύουμε τη δύναμη της φύσης, και η φύση είναι θηλυκή
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Θέλω αυτό που βλέπω να μου αλλάξει τη ζωή, να με κάνει να σκέφτομαι. Να ερωτευτώ»
Ο Δάφνις Κόκκινος μιλά στην «Εφ.Συν.» για την Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης της οποίας τη διεύθυνση ανέλαβε εδώ και λίγους μήνες.
«Θέλω αυτό που βλέπω να μου αλλάξει τη ζωή, να με κάνει να σκέφτομαι. Να ερωτευτώ»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας