• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.9°C / 18.5°C
    3 BF
    52%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    16°C 13.8°C / 18.5°C
    0 BF
    66%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    19°C 17.0°C / 19.4°C
    3 BF
    43%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.9°C / 13.1°C
    1 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    2 BF
    76%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    16°C 13.2°C / 17.0°C
    1 BF
    60%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 9.8°C / 13.4°C
    0 BF
    38%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    16°C 16.2°C / 16.2°C
    2 BF
    45%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.1°C / 18.6°C
    5 BF
    52%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.7°C / 15.9°C
    4 BF
    55%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.4°C / 18.8°C
    7 BF
    63%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    18°C 15.7°C / 17.7°C
    0 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.3°C / 17.3°C
    1 BF
    66%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.9°C / 14.0°C
    0 BF
    82%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    17°C 12.5°C / 17.2°C
    1 BF
    44%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 19.9°C
    2 BF
    63%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.1°C / 18.1°C
    0 BF
    56%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    17°C 11.3°C / 17.1°C
    0 BF
    59%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 12.7°C / 16.7°C
    2 BF
    57%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    10°C 10.2°C / 10.2°C
    1 BF
    70%

Μεταξύ Κυπαρισσίας και Καλαμάτας

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Απρόοπτα και ευτράπελα μιας τελετής

  • A-
  • A+
Η απογοήτευση των πολιτών και των τοπικών αρχόντων υπήρξε μεγάλη και εκδηλώθηκε με ποικίλους τρόπους και συνθήματα του τύπου «πού είσαι καημένε Οθωνα!», «ζήτω ο πόλεμος!», «εδώ δεν είναι Θεσσαλία Μεγαλειότατε!», καθώς πολλές αθηναϊκές εφημερίδες της εποχής επέκριναν δριμύτατα τον βασιλιά Γεώργιο για την αδιαφορία του προς τα ελληνικά στρατεύματα της Θεσσαλίας, τα οποία δεν είχε επισκεφθεί ούτε καν για απλή επιθεώρηση.

Με αφορμή την ανακήρυξη του 2021 σε έτος ευρωπαϊκού σιδηρόδρομου και δεδομένης της σταδιακής απαξίωσης του τρένου ως μέσου μαζικής μεταφοράς στη χώρα μας, είναι χρήσιμο, ιστορικά τουλάχιστον, ν’ αναζητήσουμε τις απαρχές του και την υποδοχή αυτού του νεωτερισμού από τον κόσμο της εποχής.

Το σιδηροδρομικό δίκτυο της Πελοποννήσου είναι συνυφασμένο με την ίδια την ιστορία της Ελλάδας μια και οι πρώτες συζητήσεις και τα σχέδια για τη δημιουργία του ξεκίνησαν αμέσως μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, για να ευοδωθούν σταδιακά αρκετές δεκαετίες αργότερα.

Το όραμα του Χαρίλαου Τρικούπη για εκτεταμένο σιδηροδρομικό δίκτυο στις σημαντικότερες παραγωγικά περιοχές της χώρας, στα όρια της ελληνικής επικράτειας του 1882, άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά το 1885 όταν εγκαινιάστηκε η σιδηροδρομική σύνδεση της Αθήνας με την Κόρινθο, η πρώτη δηλαδή γραμμή που συνέδεε την πρωτεύουσα με την εγγύτερη πόλη της περιφέρειας. Εναν χρόνο αργότερα, το 1886, ολοκληρώθηκε η σιδηροδρομική γραμμή Αθηνών-Κορίνθου-Αργους-Ναυπλίου-Μύλων.

Τα εγκαίνια αυτής της επέκτασης, που έγιναν μέσα σε φορτισμένο πολιτικά και ιδεολογικά κλίμα, περιγράφει με τρόπο αυθεντικό και άμεσο ένας Ευρωπαίος διανοούμενος, αυτόπτης μάρτυρας των σχετικών εκδηλώσεων. Κατά την περιήγησή του στην ελεύθερη τότε Ελλάδα, μετά από διήμερη επίσκεψη στο Ναύπλιο, μετέβη και στο Αργος, όπου η παραμονή του στην πόλη συνέπεσε με το προαναφερόμενο γεγονός.

Πρόκειται για τον διάσημο Γερμανό γλωσσολόγο της εποχής, γνώστη της ελληνικής γλώσσας και επίσημο γραμματέα και διερμηνέα του Κάιζερ Γουλιέλμου Α', Εντουρντ Ενγκελ, ο οποίος το 1886 επισκέφθηκε σημαντικές ιστορικά περιοχές, όπως την Κέρκυρα, την Ολυμπία, τη Λακωνία, την Αρκαδία, την Αργολίδα, την Κορινθία και την Αττική.

Το γεγονός, λοιπόν, έλαβε χώρα την Τρίτη του Πάσχα του 1886. Πληροφορηθείς ο Ευρωπαίος περιηγητής την επικείμενη άφιξη της βασιλικής οικογένειας στο Αργος για τα εγκαίνια του νέου σιδηροδρομικού σταθμού, έσπευσε και ο ίδιος ως «φιλοθεάμων», όπως αναφέρει, να συνεορτάσει αυτό το ξεχωριστό για την πόλη γεγονός με το πλήθος του κόσμου που συνέρρεε στον σταθμό.

«Ολόκληρη η πόλη είχε όψη εορταστική. Ο δήμαρχος είχε αποστηθίσει την προσφώνησή του στον βασιλιά, ενώ οι φιλοβασιλικοί Αργείοι κατευθύνονταν προς τον σταθμό κρατώντας δάφνες, μύρτους και ρόδα. Πάνω στην πρόχειρη πύλη που είχε στηθεί, με χρυσά γράμματα σε γαλάζιο φόντο αναγραφόταν η επιγραφή «Ο Δήμος των Αργείων σας καλωσορίζει!» Ολο το Αργος βρισκόταν επί ποδός, ο κόσμος της πόλης φορώντας τα κυριακάτικα ρούχα του περίμενε με αγωνία την άφιξη του βασιλιά, ενώ με άλογα, μουλάρια και γαϊδούρια κατέφθαναν και οι χωρικοί συν γυναιξί και τέκνοις.

Διατρέχοντας τη γλαφυρή και παραστατική περιγραφή του Ενγκελ σχετικά με όσα συνέβαιναν γύρω του, του μόνου ξένου ανάμεσα σε 10.000 Ελληνες, όπως αναφέρει, θα σταθώ στην καίρια στιγμή της άφιξης της βασιλικής οικογένειας και του πρωθυπουργού Θεόδωρου Δηλιγιάννη.

«Κανονιοβολισμοί από το υπερκείμενο κάστρο Λάρισσα αναγγέλλουν την άφιξη της πρώτης αμαξοστοιχίας στο παλαιό Αργος. Ενα οξύ σφύριγμα ατμάμαξας από τα πέριξ των Μυκηνών, καπνός από κάρβουνο πάνω από τον Ιναχο και η αμαξοστοιχία σταματά με δυνατό κρότο μπροστά στον σιδηροδρομικό σταθμό. Ο λαός συρρέει στην πλατφόρμα προκειμένου να δει εκ του σύνεγγυς τη βασιλική οικογένεια, διακατεχόμενος όχι μόνο από αγάπη για το θέαμα αλλά εμφορούμενος από θερμά και εγκάρδια αισθήματα προς τους βασιλείς». Κυρίαρχη φρενήρης ιαχή από το συγκεντρωμένο πλήθος ήταν, φυσικά, «ζήτω οι βασιλείς και οι βασιλόπαιδες!», αλλά και το σύνθημα «ζήτω ο πόλεμος!». Αλλοι, πάλι, απευθυνόμενοι στον πρωθυπουργό Δηλιγιάννη φώναζαν οργισμένοι «ή πόλεμο ή στα σπίτια μας!».

Εκείνες τις μέρες, όπως μας πληροφορεί ο περιηγητής μας, κάτοικοι της περιοχής είχαν παραλάβει τηλεγραφήματα για επιστράτευση.

Η κατάρρευση της δημοτικότητας του τότε πρωθυπουργού αποτυπώνεται στην παρακάτω φράση του Ενγκελ: «Τη στιγμή εκείνη ο Δηλιγιάννης έμοιαζε με γέρο σε απόγνωση που δεν ήξερε πώς να βοηθήσει τον εαυτό του». Βέβαια, το ενδιαφέρον του κόσμου σε αυτή την κορυφαία για την πόλη εκδήλωση είχε επικεντρωθεί στην παρουσία και την υποδοχή του βασιλιά και των μελών της βασιλικής οικογένειας.

Ενα απρόβλεπτο και απρόσμενο, ωστόσο, συμβάν ήρθε να μετατρέψει τον ενθουσιασμό και τη χαρά του πλήθους σε απογοήτευση και οργή. Οταν ο δήμαρχος της πόλης, μετά από σύντομο χαιρετισμό στον βασιλιά, του άνοιξε χώρο για ν’ αποβιβαστεί από το τρένο, κατευθυνόμενος ο ίδιος προς το βαγόνι του πρωθυπουργού, με έκπληξη διαπίστωσε τόσο εκείνος όσο και το συγκεντρωμένο πλήθος ότι ο βασιλιάς παρέμενε στη θέση του, η βασίλισσα δεν φαινόταν πουθενά, ο βασιλόπαις κοίταζε τον κόσμο από το παράθυρο ενώ το τρένο, σφυρίζοντας, αναχωρούσε για Ναύπλιο.

Η απογοήτευση των πολιτών και των τοπικών αρχόντων υπήρξε μεγάλη και εκδηλώθηκε με ποικίλους τρόπους και συνθήματα του τύπου «πού είσαι καημένε Οθωνα!», «ζήτω ο πόλεμος!», «εδώ δεν είναι Θεσσαλία Μεγαλειότατε!», καθώς πολλές αθηναϊκές εφημερίδες της εποχής επέκριναν δριμύτατα τον βασιλιά Γεώργιο για την αδιαφορία του προς τα ελληνικά στρατεύματα της Θεσσαλίας, τα οποία δεν είχε επισκεφθεί ούτε καν για απλή επιθεώρηση.

Ο Ενγκελ σημειώνει ακόμη ότι ο δήμαρχος της πόλης, πικραμένος και προσβεβλημένος, έσπευσε κοντά του να τον ρωτήσει αν στη Γερμανία ο Κάιζερ θα επιδείκνυε παρόμοια συμπεριφορά προς τον λαό του, διατυπώνοντας ταυτόχρονα την πρόβλεψη ότι αν ο ελληνικός λαός χάσει την υπομονή του, η δυναστεία του Γεωργίου θα έχει την ίδια τύχη μ’ εκείνη του Οθωνα και της Αμαλίας.

Από τη χαριτωμένη και διασκεδαστική, θα έλεγα, εκτενή περιγραφή του Γερμανού περιηγητή –εδώ την παρέθεσα συνοπτικά– αξιοσημείωτη είναι η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς στο αντικείμενο της εκδήλωσης, στα εγκαίνια δηλαδή της πρώτης σιδηροδρομικής γραμμής στη χώρα.

Είναι παράδοξο ότι οι άνθρωποι της ελληνικής περιφέρειας, που έως εκείνη την εποχή χρησιμοποιούσαν ως μεταφορικά μέσα τις άμαξες, τα κάρα και τα ζώα για τις μετακινήσεις τους και τις μεταφορές των προϊόντων τους, δεν εκδήλωσαν το παραμικρό ενδιαφέρον και δεν εξέφρασαν κατά κανένα τρόπο χαρά και ικανοποίηση για το νέο δημόσιο μέσο μεταφοράς, το οποίο όχι μόνο θα διευκόλυνε τη ζωή τους αλλά θα έδινε σημαντική ώθηση στην οικονομία του τόπου τους. Ηταν άραγε η άγνοια γύρω από αυτό τον νεωτερισμό, η καχυποψία για το καινούργιο στοιχείο που θα έμπαινε στη ζωή τους, η απουσία ενημέρωσης;

Αναμφίβολα, η έλλειψη μέσων και τρόπων ενημέρωσης του επαρχιακού και αγροτικού κοινού της εποχής –δεν είχε πρόσβαση ούτε καν στον τοπικό Τύπο– ενισχύει την άποψη περί της άγνοιάς του γύρω από αυτήν τη μεγάλη τεχνολογική εξέλιξη. Δεν είναι τυχαία άλλωστε η επιβίωση ώς τις μέρες μας μιας τοπικής παράδοσης που θέλει αγρότες από το κοντινό χωριό Κουτσοπόδι, την ημέρα των εγκαινίων, να μεταφέρουν με τα ζώα τους σανό για να ταΐσουν το νέο μέσο μεταφοράς που θα εξυπηρετούσε την περιοχή τους. Εξάλλου, στη συγκεκριμένη περιοχή, ιστορικά γνωστή για τα ιπποφορβεία της –ας θυμηθούμε εδώ την ομηρική αναφορά στο ιππόβοτον Αργος–, η καχυποψία στους κύκλους των εκτροφέων αλόγων ήταν αυτονόητη. Δυο νεαροί συνοδοιπόροι του περιηγητή μας, εκτροφείς και έμποροι αλόγων, οι οποίοι μετέφεραν 17 άλογα προς πώληση στο παζάρι του Αργους, στη διαδρομή από το Ναύπλιο στο Αργος, του εξέφρασαν ευθέως τον φόβο τους ότι το τρένο-«κερατάς» θα πάρει τη δουλειά τους!

Ο σιδηροδρομικός σταθμός Aργους σήμερα

Παρ’ όλα αυτά, όπως εύγλωττα αποτυπώνεται στο σκηνικό που με μαεστρία ξετυλίγει ο Γερμανός περιηγητής, εδώ κυρίαρχο ήταν το ιδεολογικό στοιχείο. Ο ίδιος μάλιστα το επισημαίνει έμμεσα, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι οι Ελληνες της επαρχίας, παρά την ισχυρή τους αίσθηση ανεξαρτησίας, εμφορούνταν από βαθιά πίστη στον βασιλιά, σε αντίθεση με τους Αθηναίους, οι οποίοι παρέμεναν αδιάφοροι προς τον θεσμό της βασιλείας.

Η παραπάνω αυθεντική αφήγηση εμπεριέχεται στο περιηγητικό βιβλίο του Ενγκελ «Ελληνικές Εαρινές Ημέρες», άγνωστο έως σήμερα στην ελληνική ταξιδιωτική λογοτεχνία παρά το γεγονός ότι στην αντίστοιχη γερμανική συμπεριλαμβάνεται στη σειρά των κλασικών του είδους*. Στο βιβλίο του, το οποίο συνέγραψε αμέσως μετά την επιστροφή του στη Γερμανία και το εξέδωσε έναν χρόνο αργότερα (1887), ο Γερμανός διανοούμενος δεν περιορίζεται μόνο στην καταγραφή των εντυπώσεων που αποκομίζει από τα μνημεία και τα κατάλοιπα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Ο θαυμασμός του για την κλασική αρχαιότητα διασταυρώνεται αριστοτεχνικά με την πρόσληψη στοιχείων και εικόνων του σύγχρονου τότε κόσμου, από την καθημερινή ζωή στην πόλη και την ύπαιθρο, από την οικονομία, την κοινωνία, την παιδεία, την ασφάλεια, τα τοπικά ήθη και έθιμα κ.ο.κ.

Αναφορικά τώρα με το σιδηροδρομικό δίκτυο, η επέκτασή του συνεχίστηκε σε ολόκληρη την Πελοπόννησο και ολοκληρώθηκε, περίπου, το 1904. Στην ακμή του, κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα, μετέφερε εκατομμύρια επιβάτες ετησίως και εκατοντάδες τόνους εμπορευμάτων. Η συνέχεια και η εξέλιξή του σημαδεύτηκαν από τους πολέμους (Α' και Β' Παγκόσμιο), τον εμφύλιο, την αστυφιλία, τις λανθασμένες πολιτικές, την εμφάνιση των ταχέων αυτοκινητόδρομων, με το τέλος του να έρχεται το 2011, όταν ως πρώτο θύμα των μνημονίων σταμάτησε οριστικά η υπερεκατονταετής λειτουργία του. Η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα είναι εκείνη της παντελούς εγκατάλειψης και καταστροφής. Ιστορικοί σταθμοί, βαγόνια του 19ου αιώνα, εγκαταστάσεις με τροχαίο υλικό κ.λπ. είτε είναι παραδομένα στη φθορά του χρόνου είτε έχουν κλαπεί.

Θα αποτελούσε, συνεπώς, ελάχιστη ένδειξη σεβασμού στην ιστορία του τόπου αν έστω και σήμερα οι τοπικές αρχές της Πελοποννήσου σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού και τον φορέα διαχείρισης των ελληνικών σιδηρόδρομων αναλάμβαναν τη διάσωση τμημάτων της γραμμής και αντιπροσωπευτικών της βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της εποχής κτιριακών εγκαταστάσεων, ως μνημείων του νεότερου ελληνικού πολιτισμού.

*Ευχαριστώ τον ανιψιό μου Δημήτρη και τη Γερμανίδα σύντροφό του Εβελιν για την αναζήτηση και τον εντοπισμό του βιβλίου καθώς και τη μετάφραση του σχετικού κεφαλαίου από τη δύσκολη καλλιγραφική γερμανική γραφή του 19ου αιώνα.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Πύλος - Γιάλοβα: Η άνοιξη στη Μεσσηνία
H νεοκλασική Πύλος, η γαλήνη του κόλπου, η μαγική λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας, ο νεραϊδότοπος στο Πολυλίμνιο, τα σιωπηλά κάστρα του Νιόκαστρου και της Μεθώνης, όλα λαμποκοπούν κάτω από τον λαμπρό μεσσηνιακό ήλιο...
Πύλος - Γιάλοβα: Η άνοιξη στη Μεσσηνία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια ολέθρια πρόταση
Η εγκαταλειμμένη σιδηροδρομική γραμμή της Πελοποννήσου ● Δεν πρέπει να επαναληφθεί το έγκλημα με την ξαφνική κατάργηση της γραμμής προς το Λαύριο.
Μια ολέθρια πρόταση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Θερμοπύλες και Σαλαμίνα
Πριν από λίγο καιρό ο πρωθυπουργός ανάγγειλε στο Ζάππειο τη δημιουργία επιτροπής για την προετοιμασία εκδηλώσεων για την επέτειο της συμπλήρωσης 2.500 ετών από τη διεξαγωγή της μάχης των Θερμοπύλων και της...
Θερμοπύλες και Σαλαμίνα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στα βήματα του Οθωνα οι διωγμοί των προσφύγων
Οι αστυνομικές επιχειρήσεις εναντίον προσφύγων στην «καρδιά» της Αθήνας έχουν τη δική τους ιστορία. Η πρώτη έγινε τον Φεβρουάριο του 1852, με στόχο την απέλαση 30 Πολωνών πολιτικών προσφύγων, αγωνιστών...
Στα βήματα του Οθωνα οι διωγμοί των προσφύγων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Χάθηκε για πάντα το σπίτι της νεότερης Ωραίας Ελένης
Το θύμα δεν είναι άνθρωπος· είναι ένα σπίτι, ένα σπίτι με ψυχή μακραίωνη. Πρόκειται για ένα κτίσμα πιθανότατα του 18ου αιώνα, ένα αρχιτεκτονικό κόσμημα της Ανω Πόλης Κυπαρισσίας, περιοχής χαρακτηρισμένης ως...
Χάθηκε για πάντα το σπίτι της νεότερης Ωραίας Ελένης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας