• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 9.7°C / 12.3°C
    3 BF
    51%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    7°C 4.9°C / 8.2°C
    3 BF
    41%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    12°C 10.9°C / 13.3°C
    1 BF
    72%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 5.9°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.9°C / 8.0°C
    4 BF
    36%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    6°C 4.7°C / 7.3°C
    2 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.4°C / 4.0°C
    4 BF
    60%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.6°C / 12.9°C
    2 BF
    72%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.0°C / 15.2°C
    5 BF
    70%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 6.9°C / 8.9°C
    3 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 15.2°C
    6 BF
    47%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 10.6°C
    8 BF
    49%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    4 BF
    66%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 6.9°C / 8.5°C
    2 BF
    63%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    9°C 8.5°C / 9.5°C
    2 BF
    72%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 7.8°C / 11.0°C
    1 BF
    82%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 9.7°C / 13.1°C
    4 BF
    53%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 7.1°C / 7.7°C
    1 BF
    34%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    7°C 5.0°C / 8.3°C
    3 BF
    54%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    2 BF
    67%
ΦΩΤ.: ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΩΛΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ζωή που ξέραμε πολύ δύσκολα θα επανέλθει ίδια

  • A-
  • A+
«Ο Κάφκα και ο Μπέκετ αποκαλύπτουν πώς αλληλεπιδρούν η ύπαρξη και η ιστορία, το πολιτικό και το οντολογικό στοιχείο. Για μένα είναι πηγές έμπνευσης και δημιουργικής ενέργειας»

Ο Σάββας Στρούμπος έχει επιλέξει από χρόνια να υπηρετήσει τα θέατρο μέσα από τη λειτουργία μιας ομάδας –ένα αρχέτυπο που κατά καιρούς επανέρχεται στην επικαιρότητα ή παραγκωνίζεται και λοιδορείται ως ουτοπικό και δυσκίνητο. Η Ομάδα «Σημείο Μηδέν», προερχόμενη από την ωριμότερη και ουσιαστικότερη δουλειά της, την «Αντιγόνη», επανέρχεται σε ένα από τα σταθερά σημεία της δημιουργικής της πορείας, τον Κάφκα.

Στην «Αναφορά σε μία Ακαδημία», διήγημα-αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο του εμβληματικού Τσέχου συγγραφέα, ένας πίθηκος εκθέτει στο κοινό την εμπειρία του βίαιου εξανθρωπισμού του. Ο Σάββας Στρούμπος, επί μακρόν βοηθός και στενός συνεργάτης του Θεόδωρου Τερζόπουλου, άρα έχων και την πρότερη εμπειρία της ομάδας «Αττις», μας μίλησε για το βίωμα της εποχής του εγκλεισμού, το νέο εγχείρημα της Ομάδας «Σημείο Μηδέν», αλλά κυρίως για την πολιτική και καλλιτεχνική επιλογή της ομαδικής δημιουργίας.

● Βγαίνουμε από ένα διάστημα στο οποίο με τον κορονοϊό και πολλά άλλα, η Ομάδα «Σημείο Μηδέν» έδειξε ένα προφίλ πολύ έντονο πολιτικά εκτός από καλλιτεχνικά –τόσο σε σχέση με τα συγκεκριμένα γεγονότα, όσο και γενικότερα με το τι σημαίνει ομάδα θεάτρου.

Η επιλογή η ίδια να επιμείνεις στην ιδέα της ομάδας, της συλλογικότητας, ανεξαρτήτως του κόστους που αυτό συνεπάγεται –και δεν εννοώ το οικονομικό μέρος μόνο- είναι ήδη πολιτική επιλογή. Αναζητάς τη δημιουργία μιας κοινότητας. Συνυπάρχεις, συνδημιουργείς, αλληλεπιδράς και συμπορεύεσαι. Ιδιαίτερα όταν οι συνθήκες γίνονται ακραίες όπως στην πανδημία -η οποία δεν είναι σε κενό αέρος, είναι σύμφυτη με μία εποχή βαθιάς οικονομικής, περιβαλλοντικής, ανθρωπολογικής κρίσης- το ανθρώπινο μέσα στον άνθρωπο διακυβεύεται από κάθε άποψη. Οπότε όταν κανείς επιλέγει τη συνύπαρξη με μια συλλογικότητα, αυτό είναι ήδη μια πολιτική πράξη.

Αυτό μας οδηγεί όχι απαραίτητα στο περιεχόμενο του ενός ή του άλλου έργου, κειμένου, υλικού, αλλά στην ίδια τη διαδικασία υπό την οποία δημιουργείται ένα έργο τέχνης. Πριν καν μιλήσουμε για το αν θα ανεβάσουμε ένα έργο ή συγγραφέα ακολουθώντας έναν άξονα, αισθητικό ή άλλον, πάμε να δούμε πώς δημιουργείται ένα έργο τέχνης μέσα από την ιδέα της συλλογικότητας.

Το ζήτημα είναι πώς καλλιεργείται στα άτομα που αποτελούν την ομάδα η ιδέα του ηθοποιού ως δημιουργού. Των όρων της σκηνικής του ύπαρξης ως χειραφετημένου ατόμου που δεν λειτουργεί σαν πιόνι, σαν εκτελεστικό όργανο, αλλά συν-δημιουργεί με τον σκηνοθέτη, συμβαδίζει μαζί του στο να ανοίξει κρυφές περιοχές του υλικού, να αφουγκραστεί τις διαστάσεις του, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις της συνδημιουργίας. Από αυτή την άποψη, η ομάδα είναι κι ένα εργαστήριο ανθρώπινων σχέσεων: να αντιληφθείς τον εαυτό σου μέσα από την αλληλεπίδραση με τους άλλους.

Αυτό χαρακτηρίζει και τον τρόπο δουλειάς μας: είναι μια ερευνητική διαδικασία όπου οι ηθοποιοί με το σώμα, το πνεύμα, την ενέργειά τους, τον ψυχισμό τους, καθολικά δηλαδή, μελετούν το υλικό, τις δυνατότητες που γεννάει αυτή η συνάντηση, η αναμέτρηση, τις λειτουργίες που γεννάει το σώμα, σωματικές, φωνητικές, ηχητικές, ατομικές ή συλλογικές. Είναι μια διαδικασία που απαιτεί τη δέσμευση μας καθολικά. Πολλές φορές λέω στα άτομα της ομάδας: «Με ενδιαφέρει η αίσθηση ότι η παράσταση σας ανήκει. Εχετε συμμετάσχει στη διαδικασία της γέννησής της, άρα είναι κομμάτι σας».

● Πρακτικά, πέραν του καλλιτεχνικού, τι σημαίνει αυτό;

Αξίζει να σταθούμε στο εργασιακό ζήτημα, το οποίο έχει απασχολήσει πολύ τον κλάδο μας την τελευταία περίοδο. Είναι πολύ σημαντικό να καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε τα άτομα που συμμετέχουν σε μια ομάδα να αμείβονται από την εργασία τους αξιοπρεπώς, να αισθάνονται την ικανοποίηση του να εργάζονται ως καλλιτέχνες -που δεν είναι μόνον εργασία και δεν είναι μόνον Τέχνη.

Αισθάνομαι ικανοποίηση επειδή αμείβομαι από την εργασία μου και ταυτόχρονα αυτή η αίσθηση με κάνει να ανοίγω τη δημιουργικότητά μου περισσότερο. Για μένα αυτές είναι θεμελιώδεις προϋποθέσεις όταν θέλουμε να μιλήσουμε για την πολιτική διάσταση του θεάτρου.

Γιατί θα μπορούσε ένας θίασος να ασχολείται με ένα συγγραφέα που χαρακτηρίζεται πολιτικός, ωστόσο αυτές οι προϋποθέσεις να μην υπάρχουν. Να επικρατούν σχέσεις εκμετάλλευσης, αλλοτριωτικές, καταπιεστικές.

Επίσης όταν επιμένουμε στην ιδέα της ομάδας, το κάνουμε και στις δύσκολες στιγμές, όχι μόνον όταν όλα είναι καλά και ανθηρά. Υπάρχουν φορές που αισθάνεσαι το απόλυτο αδιέξοδο. Εκεί πρέπει να εμβαθύνεις στις σχέσεις σου με την ομάδα, να δεις αυτοκριτικά πού βρίσκεσαι και πώς μπορούν τα πράγματα να εξελιχθούν και να αναπτυχθούν. Οπότε η περίοδος που ζήσαμε, και που κατά την άποψή μου θα συνεχίσουμε να ζούμε, μας οδηγεί σε αυτό το σκεπτικό.

● Τι μας συνέβη ακριβώς αυτό το διάστημα της πανδημίας; Ως καλλιτέχνες, αλλά και γενικότερα.

Ζήσαμε από κάθε άποψη ένα σοκ. Η προσωπική μου αίσθηση είναι ότι συνεχίζουμε να το ζούμε. Αν αποστασιοποιηθούμε από την τρέχουσα καθημερινότητα και το δούμε απ’ έξω είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Οσο κι αν στη διαδικασία της ζωής μας το συνηθίζουμε ή το ξεχνάμε, το αποδεχόμαστε, εξοικειωνόμαστε με αυτό. Αισθάνομαι ότι ζήσαμε και ζούμε μια τομή.

Η ζωή που ξέραμε μέχρι πριν από ενάμιση χρόνο πιστεύω ότι πολύ δύσκολα θα επανέλθει ίδια, ότι θα πούμε κάποια στιγμή: αυτό ήταν, τέλειωσε. Πέραν του ότι οι επιστήμονες συζητάνε για νέες πανδημίες που έρχονται, υπάρχει το πολιτικό στοιχείο. Δεν μπορούμε να δούμε την πανδημία ανεξάρτητα από την οικονομική, κοινωνική, κλιματική κι ανθρωπολογική κρίση: είναι σύμφυτη, είναι αποτέλεσμα. Αρα, όσο οι όροι που δημιουργούν το τοπίο των κρίσεων δεν ανατρέπονται, η πανδημία θα είναι μια πραγματικότητα.

Αυτά δεν είναι κακές προφητείες. Ηδη, αν γυρίσουμε λίγους μήνες πίσω, στον Αύγουστο του 2021, με το βίωμα των πυρκαγιών, ζήσαμε σκηνές απολύτως πρωτοφανείς. Το θέμα της κλιματικής κρίσης συνδέεται και με την «Αναφορά σε μια Ακαδημία» του Κάφκα. Η αλληλεπίδραση υγειονομικής, περιβαλλοντικής και οικονομικής κρίσης ήταν το βασικό ερέθισμα για να ασχοληθούμε με το συγκεκριμένο κείμενο.

● Τελικά προσαρμοζόμαστε σε όλα; Ακριβώς όπως ένας πίθηκος προσαρμόζεται στη συνθήκη της αιχμαλωσίας και του εξανθρωπισμού του;

Ναι. Κάθε φορά που ένας δημιουργός ξεκινά την αναμέτρησή του με ένα υλικό, χρειάζεται να ξεκινήσει αποδομώντας, δηλαδή να ξεκαθαρίσει το τοπίο ώστε να μπορέσει να συνδεθεί με αυτό χωρίς προκαταλήψεις.

Αυτό είναι πολύ δύσκολο. Στην πλοκή της «Αναφοράς», στις αρχές του 20ού αιώνα μια ομάδα αποικιοκρατών από την εταιρεία Hagenbeck που ήθελε να φτιάξει έναν ζωολογικό κήπο στην Αυστρία, ξεκινάει ένα ταξίδι στη Χρυσή Ακτή στην Αφρική με σκοπό να αιχμαλωτίσει ζώα. Ενας πίθηκος, ο Ροτπέτερ (Κόκκινος Πέτρος), πυροβολείται και τραυματίζεται στο μάγουλο και στα γεννητικά όργανα. Το δεύτερο τραύμα τον ευνουχίζει. Τον συλλαμβάνουν, τον κλείνουν σε ένα κλουβί και τον φορτώνουν στο καράβι.

Σύντομα με το ζωώδες του ένστικτο καταλαβαίνει ότι δεν υπάρχει τρόπος να σωθεί. Αλλά συνειδητοποιεί ότι μπορεί να μιμείται την ανθρώπινη συμπεριφορά. Οι ναύτες το αντιλαμβάνονται και αρχίζουν, βασανίζοντάς τον, να τον μυούν σε μια διαδικασία βίαιου εξανθρωπισμού. Φτάνοντας στο Αμβούργο, τον καταληκτικό σταθμό του ταξιδιού, τίθεται το ζήτημα αν ο εξανθρωπισμένος πλέον πίθηκος θα πάει στο ζωολογικό κήπο να κλειστεί σε ένα κλουβί ή αν θα ασχοληθεί με το βαριετέ, το μουσικό θέατρο. Επειδή δεν θέλει να κλειστεί σε κλουβί, επιλέγει την ενασχόληση με το βαριετέ. Ετσι μπαίνει σε μια διαδικασία συνέχισης της εκπαίδευσής του.

ΦΩΤ.: ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΩΛΗ

● Πού οδηγεί ο εξανθρωπισμός ενός πιθήκου;

Εχουμε ένα υβρίδιο: έναν άνθρωπο που δεν είναι ακριβώς άνθρωπος, αλλά δεν είναι κι ακριβώς πίθηκος: ένα ζωο-ανθρώπινο ον, που επίσης λόγω του τραύματος στα γεννητικά όργανα δεν είναι ούτε άντρας ούτε γυναίκα. Αυτό το υβριδικό ον εμφανίζεται στο μουσικό θέατρο. Στο νούμερό του, αφηγείται το τραύμα του, τη διαδικασία του βίαιου εξανθρωπισμού του. Αυτό είναι συγκλονιστικό: επιλέγει κάθε βράδυ να επανασυνδέεται με την μνήμη του τραυματικού βιώματος που έχει καθορίσει την ύπαρξή του, θέλει να το επικοινωνήσει. Αυτό ήταν το σημείο εκκίνησης.

Αν δούμε τις προεκτάσεις του κειμένου, βρίσκουμε τη φράση του νεαρού Μαρξ των 25 ετών: «Αν θέλουμε να σκεφτούμε πάνω στον κομμουνισμό, πρέπει να σκεφτούμε με όρους φυσικοποίησης του ανθρώπου κι εξανθρωπισμού της φύσης». Ετσι συνδέεται με την περιβαλλοντική, κλιματική, υγειονομική κρίση που οδηγεί τη ζωή μας εδώ που είναι σήμερα. Υπάρχει τρόπος συνύπαρξης, συνομιλίας, δημιουργικής και αρμονικής, με αυτό που λέμε φυσικό κόσμο, περιβάλλον, ή η θέση μας είναι κατακτητική, θέση εκμετάλλευσης; Το δεύτερο ισχύει, από κάθε άποψη και απολύτως.

● Καθαρά πολιτική τοποθέτηση.

Την ίδια στιγμή, τίθεται το ζήτημα του τι εστί άνθρωπος. Σε τι βαθμό προσαρμοζόμαστε σε μια διαδικασία βίαιου εξανθρωπισμού με όρους κοινωνικούς, ώστε να υπηρετήσουμε νόρμες και ήθη μέσα σε ένα συγκεκριμένο φαντασιακό, μια αντίληψη πάνω στη μορφή της ζωής που υποχρεούμαστε να έχουμε, έτσι ώστε να συνεχιστεί το υπάρχον ακίνδυνα. Λέει ο Ροτπέτερ στο τέλος: «Εκανα καριέρα περφόρμερ του βαριετέ, αλλά γυρνάω στο σπίτι κι έχω μια πιθηκίνα, την οποία δεν θέλω να την κοιτάω όταν έχει φως. Τη βλέπω μόνο το βράδυ, γιατί έχει το βλέμμα του τρομαγμένου, ημι-εκπαιδευμένου ζώου. Και δεν το αντέχω». Ασκεί δηλαδή πάνω στην πιθηκίνα ό,τι βίωσε αυτός: την βασανίζει.

Αισθάνομαι την «Αναφορά» ως ένα φιλοσοφικό και ποιητικό αλληγορικό κείμενο, το οποίο μας προκαλεί να ανοίξουμε τον προβληματισμό μας, την αγωνία μας σε όλες τους τις διαστάσεις. Συνήθως το κείμενο αυτό ανεβαίνει ως μονόλογος ενός κάπως μελαγχολικού ατόμου. Αυτή η αντίληψη δεν με ενδιέφερε: ο Ροτπέτερ είμαστε όλοι εμείς, είναι η ίδια η ανθρωπότητα. Είναι η διαδικασία του βίαιου εξανθρωπισμού ή της συνομιλίας με τις πιο ενστικτώδεις διαστάσεις της ύπαρξής μας, τις πιο διονυσιακές, με το δυναμικό των ενορμήσεων που έχουμε μέσα μας.

Επέλεξα ως σκηνοθέτης να μη δω το κείμενο σαν μονόλογο, αλλά με όρους μουσικού θεάτρου: το βαριετέ όπου δουλεύει ο Ροτπέτερ. Ετσι δουλεύουμε με την ομάδα, είναι τα επτά άτομα που παίζουν στο βαριετέ.

Η αισθητική του μουσικού θεάτρου εμπεριέχει την αυτοαναιρετική, αυτοσαρκαστική και σαρκαστική λοξή ματιά στο υλικό. Ξαφνικά, εκεί που δεν το περιμένουμε, αναδύεται, αποκαλύπτεται το τραύμα, εμφανίζεται το άλλο σώμα, ο άλλος εαυτός, και δημιουργεί τομές. Το συνεχές του δραματικού χρόνου σπάει, και τα επτά άτομα, που είναι επτά εκδοχές, επτά στιγμές του Ροτπέτερ, περνούν στην έκφραση του τραύματος. Η μουσικότροπη αφήγηση της ιστορίας διαρκώς τέμνεται από τη βίαιη επανεμφάνιση του τραυματικού βιώματος, στο κάθε άτομο ξεχωριστά, αλλά και στη συλλογικότητα.

● Η ενασχόληση με τον Κάφκα είναι συστηματική και πολύχρονη: «Μεταμόρφωση», «Στη Σωφρονιστική Αποικία», αλλά και «Kafka Fragments» του Κούρταγκ. Αυτό προφανέστατα κάτι σημαίνει.

Είναι τόσο έντονη η σχέση με τον Κάφκα και τον Μπέκετ, που θα φανταζόταν κανείς ότι τους διαβάζω μέρα νύχτα! Αισθάνομαι πολύ βαθιά σύνδεση με αυτούς τους δυο συγγραφείς, η οποία σε ένα βαθμό είναι ανεξήγητη. Νιώθω ότι αφουγκράζομαι την εσωτερική κίνηση του υλικού, ότι μπορώ να κινούμαι ελεύθερα μέσα του -κι αυτό είναι μια πολύ ευεργετική δημιουργική αίσθηση.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο επιστρέφουμε στον Κάφκα και στον Μπέκετ, με διαφορετικούς τρόπους και κείμενα. Αυτό εξελίσσεται, δεν είναι στατικό. Τη «Σωφρονιστική Αποικία» την κάναμε δυο φορές, με διαφορετικές προσεγγίσεις. Ο Κάφκα και ο Μπέκετ, με τελείως διαφορετικό τρόπο ο καθένας, αποκαλύπτουν πώς αλληλεπιδρούν η ύπαρξη και η ιστορία, το πολιτικό και το οντολογικό στοιχείο. Για μένα είναι πηγές έμπνευσης και δημιουργικής ενέργειας.

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής


📌 Η Ομάδα «Σημείο Μηδέν» θα παρουσιάζει την «Αναφορά σε μια Ακαδημία» του Φραντς Κάφκα από τις 19 Νοεμβρίου, κάθε Παρασκευή και Σάββατο στις 21.00 και κάθε Κυριακή στις 20.00 στο Θέατρο Αττις-Νέος Χώρος (Λεωνίδου 12, Μεταξουργείο).
Σκηνοθεσία: Σάββας Στρούμπος.
Μετάφραση: Ιωάννα Μεϊτάνη.
Παίζουν οι ηθοποιοί: Ελλη Ιγγλίζ, Εβελυν Ασουάντ, Ρόζυ Μονάκη, Αννα Μαρκά – Μπονισέλ, Μπάμπης Αλεφάντης, Γιάννης Γιαραμαζίδης, Ντίνος Παπαγεωργίου. Ηλεκτρονική Προπώληση

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Συμφορά από το πολύ μυαλό
Η παράσταση του Στάθη Λιβαθινού «Συμφορά από το πολύ μυαλό» έρχεται μετά από 35 χρόνια στο ιστορικό Θέατρο της Οδού Κυκλάδων.
Συμφορά από το πολύ μυαλό
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η φύση είναι σοφή, αν την ακολουθείς
Η Μπέτυ Αρβανίτη και ο Νίκος Μαστοράκης συνεργάζονται στο Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας και μιλούν για τη νέα τους παράσταση στην «Εφ.Συν.».
Η φύση είναι σοφή, αν την ακολουθείς
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το να θαυμάζεις είναι σπουδαίο
H Ηρώ-Ελένη Μπέζου δοκιμάζεται ταυτόχρονα στη συγγραφή και τη σκηνοθεσία και μιλά στην «Εφ.Συν.» για την παράστασή της «Οι ναυαγοί».
Το να θαυμάζεις είναι σπουδαίο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Συμβολικές, πολιτικές, είναι οι πράξεις μιας ομάδας θεάτρου
Ο Κώστας Μπάρας μιλά στην «Εφ.Συν.» για τη νέα παράστασή του βασισμένη στο έργο «Δαίμονες» Λαρς Νορέν, την ομάδα του HashArt και την πορεία του στον θεατρικό χώρο.
Συμβολικές, πολιτικές, είναι οι πράξεις μιας ομάδας θεάτρου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας