• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.2°C / 15.8°C
    3 BF
    66%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.3°C / 14.1°C
    2 BF
    76%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 18.2°C
    2 BF
    65%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 10.0°C
    3 BF
    89%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    3 BF
    71%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.4°C / 12.0°C
    1 BF
    97%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 6.8°C / 8.4°C
    1 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.1°C / 14.1°C
    1 BF
    70%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.5°C / 19.3°C
    2 BF
    72%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.5°C / 14.9°C
    1 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.4°C / 15.8°C
    4 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    4 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    3 BF
    72%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 13.9°C
    3 BF
    94%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.4°C / 14.4°C
    2 BF
    81%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.8°C / 18.8°C
    3 BF
    73%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.6°C / 16.0°C
    2 BF
    62%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 11.3°C / 12.7°C
    2 BF
    67%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.1°C / 12.8°C
    3 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    1 BF
    87%

«The Potato Eaters» (Οι Πατατοφάγοι), Απρίλιος-Μάιος 1885

Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Foundation)
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ωδή στους «Πατατοφάγους»

  • A-
  • A+
Λάθος ή αριστούργημα; Με το μεγάλο έργο όπου απεικονίζονται πολλές φιγούρες, ο υπέροχος μάστερ Βίνσεντ βαν Γκογκ ήλπιζε να γίνει αποδεκτός στον «έξω κόσμο», καθώς ένιωθε ότι είχε έρθει η ώρα του έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια καλλιτεχνικής δημιουργίας. Το θέμα, δημοφιλές εκείνη την εποχή, μια αγροτική οικογένεια που έτρωγε το καθημερινό της γεύμα. Το πανέμορφο μουσείο της ολλανδικής πρωτεύουσας με μια έκθεση-αφιέρωμα εξερευνά το φόντο και τη σημασία του διάσημου έργου μέσα από προπαρασκευαστικούς πίνακες, μελέτες, σκίτσα, γράμματα και μια ανακατασκευή σε φυσικό μέγεθος. Παρά την έντονη κριτική που απέσπασε η δημιουργία του από τον αδελφό του, Τεό, ο ίδιος θεωρούσε ότι ήταν ό,τι καλύτερο έκανε ποτέ. Ξετυλίγουμε μια φιλόδοξη ιστορία επιμονής για τη διατήρηση της πίστης στον εαυτό μας, που σίγουρα θα μας οδηγήσει να αποφασίσουμε μόνοι μας στο αρχικό ερώτημα.

Φθινόπωρο στις Κάτω Χώρες! Το σκοτάδι κερδίζει τη μάχη με το φως. Με γοργά βήματα το κρύο επελαύνει, καθώς η διάρκεια της μέρας σταδιακά μειώνεται και οι θερμοκρασίες πέφτουν. Ο κρυστάλλινος αέρας τυλίγει τα κανάλια και τους ανεμόμυλους, με τους δυνατούς ανέμους να φυσούν από την παγωμένη Βόρεια Θάλασσα και τον Αρκτικό.

Οταν επισκεφτείς το Αμστερνταμ αυτήν την εποχή, το μόνο που δεν αλλάζει είναι οι ποδηλάτες που κινούνται με τα δίτροχα οχήματά τους στις σταθερές τροχιές τους, καθώς οι ποδηλατοδρόμοι «γεμίζουν» ασφυκτικά τη ρυμοτομία της ολλανδικής πρωτεύουσας.

Οι υπέροχοι βοτανικοί κήποι διάσπαρτοι στην ολλανδική πρωτεύουσα ξεχειλίζουν από χρώμα. Η φύση, όπως κάθε χρόνο, ανοίγει την παλέτα και γεμίζει τους καμβάδες της με φυλλώματα σε ζωηρό κίτρινο και φωτεινά καφεκόκκινες αποχρώσεις.

Τα ηλιοβασιλέματα στους επίπεδους μακρινούς ορίζοντες, βάφονται με ονειρικά πορτοκαλιά, σκούρα μοβ, βαθιά μπλε, γεμάτα με ολοκόκκινα σύννεφα διακοσμημένα με χρυσαφιές πινελιές. Βέβαια το θέαμα είναι τόσο ανεπανάληπτο όσο επιτρέπουν τα γεμάτα βροχή ογκώδη, γκρίζα νέφη που κρέμονται απειλητικά πάνω στην καθημερινότητά μας.

Οργιο χρωμάτων, παιχνιδίσματα με τις σκιές στις φυλλωσιές, καθάριος αέρας, απαλές αντανακλάσεις, μυρωδιές από το υγρό χώμα, μορφές, γέφυρες, κτίρια και πλεούμενα χωρίς σαφή περιγράμματα όταν χάνονται στην ομίχλη και την υγρασία που «απειλητικά» τυλίγει τους ορίζοντες, το ύπαιθρο, τους δρόμους, τα κανάλια, τους χώρους, τις πορείες μας.

Η συγκομιδή τελειώνει με την ψύχρα και τους γκρίζους ουρανούς να φέρνουν μελαγχολία. Οι άνθρωποι στρέφονται «μέσα» τόσο σωματικά, όσο και πνευματικά. Στους δυτικούς πολιτισμούς, οι εικαστικές προσωποποιήσεις του φθινοπώρου είναι συνήθως όμορφες, καλοταϊσμένες θηλυκές φιγούρες, στολισμένες με φρούτα, λαχανικά και δημητριακά που ωριμάζουν αυτή την εποχή. Ακόμα και η διάθεση των φθινοπωρινών γιορτών είναι η χαρά για τους καρπούς της γης που τόσο γενναιόδωρα η φύση προσφέρει στον άνθρωπο.

Γεμίζει η πόλη με φεστιβάλ μπίρας, με το δημοφιλές ποτό να ρέει από τις κάνουλες άφθονο, σε άπειρους τύπους γεύσεων, προσμίξεων, αποχρώσεων, πειραματισμών για να τιμηθεί δεόντως η νέα σοδειά.

Το Χαλοουίν (Halloween) φέρνει στο προσκήνιο τα γλυκά πολύχρωμα σκουός και τις γιγαντιαίες μπεζ-πορτοκαλοκίτρινες κολοκύθες. Γεμίζουν τα σπίτια γλυκές μυρωδιές με το γλυκόσαρκο λαχανικό γεμάτο μπαχάρια και μυρωδικά να κυριαρχεί στο μενού φτιάχνοντας και συνοδεύοντας, από καυτές βελούδινες σούπες, αλμυρές τάρτες και γλυκύτατα επιδόρπια.

Η εποχή των μήλων και του μηλίτη. Με τον απαγορευμένο καρπό της Εδέμ να πρωταγωνιστεί με τις ποικιλίες του, καθώς το οινοπνευματώδες αρωματικό καταστάλαγμα προσφέρεται χωρίς φειδώ εδώ στον βορρά.

Είναι πραγματικά θεραπευτικό ύστερα από σχεδόν δυο χρόνια εγκλεισμού λόγω της πανδημίας Covid-19 η επαφή μεταξύ μας, ακόμα κι αν κρατάμε τις αποστάσεις. Είναι πολύτιμες οι στιγμές πριν ο επερχόμενος χειμώνας εγκλωβίσει τις ζωές μας σε κλειστούς χώρους. Είναι απόλαυση και αγαλλίαση ψυχής, μια εκδρομή, ένας μοναχικός περίπατος, μια βόλτα με αγαπημένους στη φύση.

Η φύση ήταν εξαιρετικά σημαντική για τον Βίνσεντ Βαν Γκογκ (1853-1890), τον υπέροχο Ολλανδό μετα-ιμπρεσιονιστή. Τον ενέπνευσε βαθιά και τον παρηγόρησε. Τα μάτια του ανίχνευαν τις λεπτομέρειες στο περιβάλλον.

Οι λεπτομέρειες αποτελούσαν συχνά το αντικείμενο αυτών των τρομερών εμπνεύσεων που τις αποτύπωνε σχεδόν τρισδιάστατα με μια αριστουργηματική αίσθηση κίνησης στο έργο του. Οι παχιές πινελιές με τους υπέροχους συνδυασμούς χρωμάτων παγίδευαν θαρρείς τα θαύματα της φύσης και ζωντάνευαν τα στοιχεία τους σε κάθε μοναδικό πίνακά του.

Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ είδε τη φύση και την τέχνη ως άρρηκτα συνδεδεμένες. Πουθενά δεν βρήκε τόσο έμπνευση, γαλήνη και παρηγοριά όσο στην επαφή μαζί τους και βρήκε την ηρεμία και την ελπίδα στον φυσικό κόσμο.

Κι όμως ο ίδιος ο Βίνσεντ θεωρούσε ότι «Οι Πατατοφάγοι» (1885) ήταν το καλύτερο πράγμα που δημιούργησε ποτέ. Είναι ένας πίνακας που όλοι τον γνωρίζουμε. Πώς όμως προσέγγισε το έργο; Τι ήλπιζε να πετύχει; Τα κατάφερε;

Το υπέροχο Μουσείο Βαν Γκογκ στο Αμστερνταμ, που στέκει ως πολύτιμο πετράδι στο κέντρο της Μεγάλης Πλατείας των Μουσείων, στην ολλανδική πρωτεύουσα, προσφέρει στο κοινό μια υπέροχη έκθεση που φέρει τον τίτλο «The Potato Eaters. Mistake or Masterpiece?». Είναι μια ωδή στο διάσημο έργο που ολοκλήρωσε ο Βίνσεντ ενώ ζούσε στη Nuenen, στην περιοχή Brabant της Ολλανδίας.

Η ιστορία που αφηγούνται οι προπαρασκευαστικοί πίνακες, οι μελέτες, τα σκίτσα και τα γράμματα που εκτίθενται είναι μια ιστορία επιμονής. Μια ιστορία για μικρούς και μεγάλους που δίνει μαθήματα ζωής για τη διατήρηση της πίστης στον εαυτό μας.

Η έκθεση εξερευνά το «φόντο» και τη σημασία του διάσημου πίνακα. Σίγουρα βοηθάει τους επισκέπτες να σχηματίσουν τη δική τους γνώμη για το έργο και βέβαια να αποφασίσουν μόνοι τους να απαντήσουν στο πρωταρχικό ερώτημα του τίτλου της έκθεσης.

Σ’ αυτό βοηθά και το «Potato Eaters Studio», μια μοναδική ανακατασκευή του πίνακα σε φυσικό μέγεθος που υπάρχει στον χώρο. Ο επισκέπτης μπορεί να μπει στο σκηνικό, να περπατήσει στο αγροτόσπιτο και να καθίσει στο τραπέζι του δείπνου, ώστε να έρθει κοντά στον διάσημο πίνακα αλλά με έναν διαφορετικό τρόπο.

Οταν ο θεατής στέκει μπροστά σ’ αυτό το αριστούργημα δεν μπορεί παρά να προσέξει πόσο διαφορετικό φαντάζει μπροστά στα γεμάτα φως και χρώμα έργα του.

Ο πίνακας φαίνεται να αποτελείται κυρίως από γκρι-καφέ-πράσινα χρώματα σε ελαφρώς λασπώδεις τόνους, που όλοι φαίνονται λίγο πολύ ίδιοι. Αλλά ο Βαν Γκογκ έπρεπε να χρησιμοποιήσει πολλά διαφορετικά χρώματα για να τα πετύχει.

Διάβασε για τους «σπασμένους τόνους» σε ένα σχολικό βιβλίο, το οποίο εξηγούσε για την ανάμειξη δυο συμπληρωματικών χρωμάτων (αυτά που εντείνουν το ένα το άλλο). Κόκκινο και πράσινο, για παράδειγμα, ή πορτοκαλί και μπλε. Αν τα ανακατέψετε σε ίσες ποσότητες, παίρνετε γκρι.

Εάν οι ποσότητες όμως δεν είναι ίδιες, καταλήγετε σε ένα χρώμα με γκριζωπή απόχρωση. Γκρι-ροζ, ας πούμε, ή γκρι-πράσινο, όπως βρίσκουμε στο καπέλο μιας από τις γυναίκες. Ο Βαν Γκογκ ήλπιζε με αυτόν τον τρόπο να πετύχει ένα πολύχρωμο αποτέλεσμα σε έναν σκοτεινό πίνακα. Οπότε υπάρχει πολύ περισσότερο χρώμα εδώ από ό,τι φανταζόμαστε!

Ο Βαν Γκογκ γνώριζε καλά τους ανθρώπους που ζωγράφισε. Τρεις περίπου μήνες πριν δουλέψει τους «Πατατοφάγους» έφτιαξε ένα πορτρέτο ενός από τους κατοίκους της υπαίθρου που θα εμφανιζόταν αργότερα στον πίνακα: τον ηλικιωμένο άνδρα με το φλιτζάνι στο χέρι. Δείχνει ότι γνώριζε την οικογένεια De Groot για αρκετό καιρό.

Η οικογένεια αποτελούνταν από τη μητέρα Cornelia και τα παιδιά της Hendrik, Peter και Gordina. Η αδερφή και τα δυο αδέρφια της Cornelia έμεναν επίσης στο μικρό «ημιανεξάρτητο» αγροτικό σπίτι. Ακόμα και όταν τελείωσε το καλλιτέχνημά του, συνέχισε να σκέφτεται την οικογένεια ακόμη και αφού έφυγε από τη Nuenen. «Θα με ευχαριστούσε αν έγραφες και μου έλεγες […] πώς τα πάνε οι De Groot», έγραψε στην αδελφή του Willemien (από το Παρίσι, Οκτώβριος 1887).

Ο Βίνσεντ ζωγράφισε κι άλλες εκδοχές του έργου του. Εκανε όχι μία αλλά δύο ζωγραφικές προκαταρκτικές μελέτες πριν ξεκινήσει την τελική εργασία. Υπάρχουν τέσσερα άτομα στην πρώτη μελέτη, στην οποία ο Βαν Γκογκ εστίασε στις επιδράσεις του φωτός και της σκιάς.

Πρόσθεσε ένα πέμπτο άτομο στη δεύτερη μελέτη. Το πιάτο με τις πατάτες έχει μετατοπιστεί προς τα αριστερά και στους ανθρώπους στα δεξιά έχουν δοθεί κύπελα καφέ και μια καφετιέρα. Με αυτόν τον τρόπο, ο πίνακας γινόταν σταθερά πιο περίτεχνος.

Οι De Groot πήραν το γεύμα τους στις επτά. Είναι τόσο σκοτεινά που δεν παρατηρούμε αμέσως ότι υπάρχει ένα ρολόι κρεμασμένο στον τοίχο στα αριστερά. Προσεκτικά κοιτώντας, μπορείτε να δείτε ότι είναι επτά η ώρα το βράδυ: ώρα για δείπνο! Πατάτες φρεσκοβρασμένες – βλέπουμε τον ατμό να βγαίνει από πάνω τους.

Υπάρχουν και άλλες «κρυμμένες» λεπτομέρειες στον πίνακα: μια θρησκευτική εικόνα κρέμεται δίπλα στο ρολόι για να ευλογεί το σπίτι και μια θήκη που περιέχει μαχαιροπίρουνα είναι στερεωμένη στο πλάι του τζακιού, δεξιά επάνω. Υπάρχουν και λουκάνικα δίπλα, που καπνίζουν πάνω από την εστία, αν και είναι πιο δύσκολο να τα ξεχωρίσεις. Η πλάτη της καρέκλας στα αριστερά έχει στην πραγματικότητα γραμμένο «Vincent», αλλά αυτό δεν είναι εύκολα ορατό καθώς το χρώμα έχει σκουρύνει.

Ο Βαν Γκογκ είχε μεγάλες φιλοδοξίες για τους «Πατατοφάγους». Ηλπιζε ότι ο πίνακας θα ήταν το εισιτήριό του από την αφάνεια στον κόσμο της τέχνης του Παρισιού. Θα του έφερνε επιτυχία. Ηταν πεπεισμένος ότι είχε δημιουργήσει έναν «αγροτικό πίνακα» κατά την «μόδα» της εποχής που θα έκανε πραγματικά αίσθηση.

Πριν ακόμη ολοκληρώσει το έργο, έφτιαξε μια λιθογραφία του, ώστε ο αδερφός του Tεό, -έμπορος έργων τέχνης στο Παρίσι- να αρχίσει να προωθεί τον πίνακα. Ο φίλος του καλλιτέχνης Anthon van Rappard έλαβε επίσης ένα αντίγραφο της εκτύπωσης. Αλλά η ανταπόκριση δεν ήταν αυτή που ήλπιζε ο Βίνσεντ: ο Τεό το βρήκε πολύ ζοφερό για ένα Παρίσι όπου η πολύχρωμη τέχνη των ιμπρεσιονιστών ήταν σε άνθηση. Η πιο σκληρή κριτική, ωστόσο, έγινε από τον Van Rappard, ο οποίος θεώρησε ότι τα στοιχεία που περιείχε ο πίνακας αλλά και το έργο ολόκληρο ήταν μια «τεχνική αστοχία». Εκείνος όμως, ο κατά τα άλλα καταθλιπτικός Βίνσεντ δεν πτοήθηκε ποτέ!

Το 1890, πέντε ολόκληρα χρόνια μετά την ολοκλήρωση των «Πατατοφάγων», ζούσε στη Γαλλία. Αμέσως μετά από ένα σοβαρό ψυχωσικό επεισόδιο νοσηλεύτηκε στην ψυχιατρική κλινική στο Saint-Rémy, ένιωθε μόνος και του έλειπε η οικογένειά του.

Συχνά σκεφτόταν την πατρίδα του και τον χρόνο του στο Nuenen και σκέφτηκε να κάνει μια νέα έκδοση των «Πατατοφάγων». Ο Βαν Γκογκ ζήτησε από την οικογένειά του να του στείλει τα αγροτικά σχέδια που είχε αφήσει πίσω του. Μεταξύ Μαρτίου και Απριλίου 1890, δημιούργησε νέα σκίτσα με φιγούρες αγροτών γύρω από ένα τραπέζι.

Βέβαια πολύ διαφορετικά από αυτό που είχε κάνει το 1885! Δούλεψε τώρα διαφορετικά το έργο του, με έντονες γραμμές και «ανακάλυψε» τις στενές αποστάσεις μεταξύ τους. Από τεχνική άποψη, οι πόζες και οι αναλογίες των φιγούρων είναι πολύ πιο φυσικές. Δυστυχώς όμως, δεν μεταφράστηκαν ποτέ σε έγχρωμη έκδοση. Αυτοκτόνησε στο τέλος Ιουλίου του ίδιου χρόνου.

Ο πίνακας βγάζει πολύ μεγάλη δύναμη. Νιώθεις την αποφασιστικότητα του Βαν Γκογκ να αποτυπώσει τη γεμάτη αγώνα ζωή των αγροτών - και να τονίσει τη σημασία των οικογενειακών δεσμών. Οπως εξηγεί ο υπέροχος Βίνσεντ στον αγαπημένο του αδελφό Τεό που τον στήριζε πάντα, στους «Πατατοφάγους» μιμούνταν τον καλλιτεχνικό του ήρωα, τον Γάλλο δημιουργό Jean-François Millet, (1814-1875) ο οποίος χρησιμοποιούσε γήινους τόνους για να ζωγραφίζει τους αγρότες ακριβώς «με το χώμα που σπέρνουν».


? «The Potato Eaters. Mistake or Masterpiece?», Μουσείο Βαν Γκογκ, Αμστερνταμ. Μέχρι 13 Φεβρουαρίου 2022.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο μελαγχολικός Βίνσεντ μάς γεμίζει ελπίδες
Αφιέρωμα του μουσείου Βαν Γκογκ στο Αμστερνταμ με θέμα τους πέντε σταθμούς στη ζωή του που τον ενέπνευσαν για να διατηρήσει την πίστη του και να συνεχίσει να δημιουργεί.
Ο μελαγχολικός Βίνσεντ μάς γεμίζει ελπίδες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το δραματικό κιαροσκούρο στη ζωή και τη φύση
Στη νέα έκθεση για τον John Constable ανακαλύπτουμε τα 12 τελευταία χρόνια της καριέρας του που χαρακτηρίζονται από ελεύθερες και εκφραστικές πινελιές μέσα από τους πίνακές του.
Το δραματικό κιαροσκούρο στη ζωή και τη φύση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Σύγχυση, απομόνωση, ψευδαισθήσεις, αυτοκτονία
Το Μουσείο Βαν Γκογκ του Αμστερνταμ παρουσιάζει μία ειδική έκθεση με θέμα τον συναισθηματικό του αγώνα, τις καθημερινές αγωνίες και τις φορτισμένες εποχές στη μικρή ζωή του Ολλανδού δημιουργού.
Σύγχυση, απομόνωση, ψευδαισθήσεις, αυτοκτονία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Εμπνευση, γαλήνη, παρηγοριά για τον υπέροχο Βίνσεντ
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γης στο τέλος Απρίλη το Μουσείο Βαν Γκογκ του Αμστερνταμ ήρθε να μας θυμίσει μέσα από το έργο του, το ταλέντο τού μετα-ιμπρεσιονιστή μάστερ.
Εμπνευση, γαλήνη, παρηγοριά για τον υπέροχο Βίνσεντ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας