• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    12°C 10.1°C / 13.9°C
    1 BF
    88%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.1°C / 11.6°C
    0 BF
    77%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.0°C / 12.9°C
    1 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 8.1°C
    0 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    2 BF
    87%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.0°C / 10.2°C
    1 BF
    79%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 4.1°C / 5.6°C
    2 BF
    87%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.1°C / 11.6°C
    2 BF
    86%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.1°C / 15.3°C
    4 BF
    85%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.9°C / 13.9°C
    3 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.9°C / 14.6°C
    2 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    10°C 10.1°C / 10.1°C
    2 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    2 BF
    88%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.5°C / 5.5°C
    0 BF
    82%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    5°C 5.5°C / 5.5°C
    1 BF
    88%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 15.8°C / 18.8°C
    4 BF
    85%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.3°C / 14.1°C
    2 BF
    88%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.7°C / 12.7°C
    2 BF
    88%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.2°C / 11.7°C
    1 BF
    79%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    5°C 4.8°C / 4.8°C
    1 BF
    81%
Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενας νοσεί, πλήττονται όλοι

  • A-
  • A+
Τυπική αντίδραση του παιδιού απέναντι σε αυτή την ημι-ακατάληπτη αλλαγή του πλαισίου της εμπειρίας του είναι να καταστεί αόρατο, να μην ενοχλεί τους μεγάλους που βρίσκονται σε τέτοια αναστάτωση.

Οταν σε μια οικογένεια ακουστεί η διάγνωση «καρκίνος», τότε ένας μεν νοσεί, αλλά πλήττονται όλοι. Η λέξη αυτή, η ακατονόμαστη, δημιουργεί ομόκεντρους κύκλους αναπαραστάσεων, σκέψεων, λόγων και αισθημάτων, που αναμορφώνουν όλο το σύστημα σχέσεων και συμπεριφορών.

Οδηγός της αναμόρφωσης είναι η μάχη του πάσχοντος ενάντια στη φθορά και στον θάνατο. Πραγματικότητες και φαντασίες εδώ συγχέονται. Στην Ελλάδα κάθε χρόνο έχουμε 67.000 νέα κρούσματα και 32.000 θανάτους από καρκίνο.

Ωστόσο, μοιραίοι απόηχοι αιώνων, όπου ο καρκίνος, με διάφορα ονόματα, σήμαινε θάνατο, «πειράζουν» τα τωρινά δεδομένα και τις εξελισσόμενες δυνατότητες διάγνωσης, θεραπείας και επιβίωσης. Μάλιστα, το φάσμα του θανάτου παραμένει ενεργό ακόμη και σε περίπτωση ίασης, τροφοδοτώντας έγνοιες και αγωνίες, ιδίως σχετικά με κληρονομικότητα ή πιθανότητα υποτροπής.

Το παιδί, παράπλευρη απώλεια

Η τύχη των παιδιών που ζουν σε οικογένειες όπου ένα άλλο μέλος της, ενήλικας ή παιδί, νοσεί με καρκίνο, είναι επισφαλής. Η τυπική ακολουθία των γεγονότων είναι: στρες και ταλαιπωρία από αλλεπάλληλες διαγνωστικές και θεραπευτικές πράξεις, ενίοτε βαρύτατες και/ή με απτές παρενέργειες (απώλεια μαλλιών, αδυναμία...), συνδυάζονται με φόβους, αγωνίες, άγχη και οδύνες των ψυχών, ενδεχομένως και με σωματικό πόνο, καθιστώντας επίκεντρο του ενδιαφέροντος τον πάσχοντα. Ανάγκες, επιθυμίες και έγνοιες των άλλων, ενηλίκων και παιδιών, περνούν σε δεύτερη μοίρα.

Το παιδί μοιράζεται λόγους, αποσιωπήσεις, στρες και αρνητικό κλίμα του σπιτιού, χωρίς να είναι πάντοτε σε θέση να αντιληφθεί τους λόγους αυτής της βίαιης ανατροπής του πλαισίου ζωής του. Οι γονείς, όσο μπορούν, καλύπτουν τις βιολογικές και κοινωνικές του ανάγκες, παίζουν μαζί του ή φροντίζουν να βρίσκεται σε συγγενικά ή φιλικά περιβάλλοντα όπου το παιδί θα βρει φροντίδα και στοργή.

Ομως, συχνά δεν είναι σε θέση να καλύψουν και συναισθηματικά το παιδί τους, που βρίσκεται ξάφνου να στερείται την κανονικότητα του συναισθηματικού κρατήματος και εναγκαλισμού, την ασυννέφιαστη χαρά στιγμών και ανταλλαγών με τους γονείς του. Κι αυτό συμβαίνει χωρίς να κατανοεί επαρκώς το νόημα της ρήξης, του χάσματος που διαμορφώνει η περιστολή του συναισθηματικού κοινού βίου με τους γονείς του και γενικότερα με τους μεγάλους που το περιβάλλουν.

Μια εμπειρία ημι-ακατάληπτη

Τυπική αντίδραση του παιδιού απέναντι σε αυτή την ημι-ακατάληπτη αλλαγή του πλαισίου της εμπειρίας του είναι να καταστεί αόρατο, να μην ενοχλεί τους μεγάλους που βρίσκονται σε τέτοια αναστάτωση.

Προσπαθεί, και συχνά δυστυχώς τα καταφέρνει, να υποφέρει σιωπηρά, σε μια ζοφερή μοναξιά, βουβά και αδιόρατα, από φόβο μήπως η στάση του, οριακά δε και η παρουσία του θεωρηθεί εγωιστική, στερήσει φροντίδα από εκείνον που υποφέρει, επιβαρύνει τους γονείς του πρακτικά και συναισθηματικά, ή φέρει σε δύσκολη θέση το αδερφάκι του που υποφέρει, όταν αυτό είναι ο ασθενής.

Οι προϋπάρχοντες συνειδητοί και ασυνείδητοι φαντασιακοί ανταγωνισμοί με αδελφούς/-ές και γονείς του γεννούν ανείπωτες ενοχές και ντροπές, που ενισχύουν τη σιωπή και τη βουβή οδύνη του, ενίοτε δε εκβάλλουν στην αίσθηση «είμαι κακό παιδί» ή σε αισθήματα ανάλογα με την ενοχή του επιζώντος: Γιατί να συμβαίνει στον άλλον; Μήπως φταίω εγώ; Είναι κακό να υποφέρει ο άλλος και εγώ να θέλω προσοχή και χαρές της ζωής;

Εγκλωβισμένο σε τέτοιες φαντασιώσεις, σκέψεις και συναισθηματικές περιπλοκές, το παιδί ψάχνει τρόπο για να περισώσει κάπως το πλαίσιο ζωής του χωρίς να νιώθει αρνητικά γι’ αυτό. Η πιο προσιτή γραμμή άμυνας τείνει να είναι η παλινδρόμηση σε συμπεριφορές προηγούμενων αναπτυξιακών φάσεων, που του επιτρέπουν να εκδηλώνει τη δυσφορία και την οδύνη του χωρίς εξηγήσεις: Μου συμβαίνει κάτι, αλλά δεν ξέρω τι, ούτε τους λόγους του και το νόημά του.

Η παλινδρόμηση περιλαμβάνει συμπεριφορές παιδικής εξάρτησης και ανημπόριας, όπως το να μην μπορεί να μείνει μόνο του, να μην κοιμάται στο κρεβάτι του αλλά να αναζητά τους γονείς του στον ύπνο, σημεία συναισθηματικής ανωριμότητας και επανόδου σε επίπεδα λειτουργίας που τα είχε ξεπεράσει, όπως η ενούρηση, καθώς και παράπονα για σωματικές ενοχλήσεις («πονάει η κοιλιά μου ή το κεφάλι μου») έως και απτές ψυχοσωματικές παθήσεις (δύσπνοια, δερματοπάθειες κ.λπ.).

Φυσικά, εκδηλώσεις ψυχοπαθολογίας είναι πάντοτε ενδεχόμενο να εμφανιστούν, μεμονωμένες ή σε συμπλέγματα: άγχος, ένταση, κακός ύπνος ίσως με εφιάλτες, αδυναμία συγκέντρωσης, απόσυρση, φοβίες και ψυχαναγκασμοί, κατάθλιψη, μαρασμός, αλλοιώσεις της προσωπικότητάς του που εκδηλώνονται σαν παραξενιές, ιδιοτροπίες, αρνήσεις, επιθετικότητα και ροπή προς επικίνδυνες συμπεριφορές που θέτουν σε κίνδυνο τη σωματική ή την ψυχική του υγεία και ευεξία, καθώς και στάσεις σχολικής και κοινωνικής άρνησης και αποτυχίας, μαθησιακές δυσκολίες...

Ανάγκη εγρήγορσης

Αυτή η περιθωριοποίηση του υγιούς παιδιού συντελείται ασυναίσθητα, «αυθόρμητα», χωρίς συνειδητή επίγνωση και επιλογή και, φυσικά, χωρίς πρόθεση να τεθεί σε δεύτερη μοίρα. Απλώς, υποτίθεται, «αφού δεν πάσχει από καρκίνο, όλα τα άλλα είναι δευτερεύοντα». Και αυτή η εξυπονοούμενη παραδοχή οδηγεί σε ψυχική παραμέληση που έχει και άμεσες και απώτερες συνέπειες.

Στο Πρόγραμμα δωρεάν ψυχικής στήριξης καρκινοπαθών και οικείων τους «Πνοή», που υλοποιείται από το Ινστιτούτο «Γαληνός», η φροντίδα για το παιδί που καθίσταται «παράπλευρη απώλεια» λόγω καρκίνου στην οικογένεια κατέχει ξεχωριστή θέση. Εξασφαλίζεται φροντίδα συμβουλευτική προς τους μεγάλους και θεραπευτική προς μεγάλους και μικρούς.

Κάτι που το καθιστά ακόμη σπουδαιότερο είναι το ότι δεν υπάρχουν παρόμοια προγράμματα στήριξης των υγιών παιδιών σε οικογένειες με καρκινοπαθή, λες και ακόμη και οι ειδικοί «τυφλώνονται» όπως οι γονείς και παραβλέπουν τόσο την επίκαιρη οδύνη όσο και τις απώτερες ζημίες που προκαλεί αυτή η αθέλητη παραμέληση.

*Ψυχίατρος, ψυχαναλυτής, οικογενειακός θεραπευτής και συγγραφέας, διευθυντής του Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας «Γαληνός»

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στα χρόνια της πατριαρχικής παρακμής
Το νομοσχέδιο μεταρρύθμισης του Οικογενειακού Δικαίου που αφορά την από κοινού άσκηση γονικής μέριμνας, επαναφέρει θεμελιώδη ζητήματα σε σχέση με τη λειτουργική σύσταση μιας οικογένειας.
Στα χρόνια της πατριαρχικής παρακμής
ΝΗΣΙΔΕΣ
Βουλιμία και παχυσαρκία
Η αντιμετώπιση ενός παιδιού ή εφήβου είναι τόσο πολύπλοκη και απογοητευτική που η πρόληψη είναι ουσιαστική.
Βουλιμία και παχυσαρκία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Είμαστε τα παιχνίδια που παίζουμε
Είναι ευρέως αποδεκτή τόσο η ψυχική λειτουργία της παιγνιώδους δραστηριότητας όσο και μια προβληματική διχοτόμηση των έμφυλων ταυτοτήτων.
Είμαστε τα παιχνίδια που παίζουμε
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δυνατοί έφηβοι
Η ψυχοθεραπεύτρια Αmy Morin επισημαίνει ότι το κλειδί για να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να φτάσουν τις μέγιστες δυνατότητές τους είναι να τα βοηθήσουμε να αναπτύξουν έναν ισχυρό ψυχικό μυ.
Δυνατοί έφηβοι

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας