• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    8°C 4.8°C / 10.1°C
    1 BF
    53%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 1.4°C / 6.6°C
    0 BF
    56%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    8°C 6.0°C / 10.7°C
    3 BF
    58%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.1°C / -2.1°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C 1.9°C / 1.9°C
    0 BF
    75%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 0.8°C / 5.7°C
    2 BF
    70%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    -1°C -1.0°C / 0.0°C
    1 BF
    64%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.4°C / 9.6°C
    1 BF
    82%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.2°C / 15.3°C
    6 BF
    58%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    3 BF
    64%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.4°C / 14.1°C
    4 BF
    43%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    6°C 6.2°C / 6.2°C
    3 BF
    57%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.7°C / 11.7°C
    4 BF
    54%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.5°C / 3.5°C
    1 BF
    72%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.2°C / 3.9°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 8.8°C / 14.8°C
    2 BF
    65%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    7°C 5.0°C / 10.3°C
    1 BF
    64%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 2.7°C / 2.7°C
    1 BF
    63%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.3°C / 6.7°C
    1 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    0°C -0.2°C / -0.2°C
    2 BF
    83%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Σαούλ και η Μεγάλη Ιδέα

  • A-
  • A+
Ο Σαούλ Καλογιάννης είναι ένα μυστήριο. Ενα όνομα στα χείλη όλων, που περιβάλλει στις διηγήσεις των μαρτύρων χίλιους κόσμους και άλλους τόσους θρύλους. Ηρωας, λιποτάκτης ή χίμαιρα; Δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση.

«Η Μεγάλη Ιδέα, το διάβασα, πραγματικά δεν πήγε και πολύ καλά, παρόλο που ήμασταν οι πιο ξύπνιοι και οι πιο γενναίοι, και οι εχθροί, τον περισσότερο καιρό, παραδίνονταν και μόνο που άκουγαν το όνομά μας, και αν προσπαθούσαν κι εκείνοι να δώσουν μάχη, ε λοιπόν, οι σφαίρες τους δεν ήταν καλά φτιαγμένες και δεν σκότωναν ή σκότωναν πολύ δύσκολα. Δεν είχαμε τύχη και έπειτα, κυρίως αυτό, υπήρξαν προδοσίες. Ολα έγιναν εξαιτίας των Κόκκινων, το ξέρετε; Ο καημένος μου ο Σαλιούνης –έτσι τον αποκαλούσα– γύρισε πολύ παράξενος με μια γρατσουνιά στο πλάι του κεφαλιού. Θα γράψετε ένα βιβλίο γι’ αυτά: πολύ ωραία, γιατί οι άνθρωποι πρέπει να μάθουν ότι τέτοιες γρατσουνιές, ε να, είναι στην πραγματικότητα πολύ επικίνδυνες, και δεν πρέπει να ξύνει κανείς το καύκαλό τους»

«Η μεγάλη ιδέα» έφτασε πριν από λίγο καιρό στα χέρια μου. Είναι το βιβλίο του Αντόν Μπεραμπέρ και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις σε μετάφραση της Αλεξάνδρας Κωσταράκου. Διαβάζοντας τις πρώτες σελίδες διαπιστώνω πως πριν «γεννηθεί» η ιστορία, γεννιέται ένας συγγραφέας.

Μια λογοτεχνική, ποιητική φωνή, με ένταση και ρυθμό. Μια παράφορα εκρηκτική διήγηση ακολουθεί και επιβεβαιώνει την πρώτη εντύπωση. Μιλάει για μας. Ενας ξένος συγγραφέας μιλά για μια «ελληνική» χρονική περίοδο.

Μεταξύ του 1967 και του 1987 –δίχως ακολουθία, με χρονολογική και χωρική ασάφεια που κρατά μέχρι το τέλος– ένας ακαδημαϊκός, με αφορμή μια διατριβή, αναζητά μαρτυρίες για τον Σαούλ Καλογιάννη και το τι απέγινε.

Το αίνιγμα ξεκινά στον ελληνοτουρκικό πόλεμο 1919-1922, που βιώθηκε ως «Μεγάλη Ιδέα» από την ελληνική πλευρά πριν καταλήξει στην καταστροφή των μικρασιατικών ακτών με τους ταλαιπωρημένους και μεταφερόμενους πληθυσμούς. Ο ηττημένος και λιποτάκτης, χαρισματικός και σιωπηλός, ηγέτης μιας ομάδας μαχόμενων, ο Σαούλ Καλογιάννης –όνομα ήρωα καθόλου τυχαίο αφού το πρώτο μάς οδηγεί στον Πέτρο και το δεύτερο στον Αϊ-Γιάννη των φτωχών–, ήρωας του βιβλίου, τρέχει χωρίς να εξαντληθεί ποτέ. Από τη φλεγόμενη Σμύρνη ώς την ακραία καπιταλιστική Νέα Υόρκη, γίνεται ένας άπιαστος Οδυσσέας που κρατά τον αναγνώστη μαγεμένο.

Εχει πάντα ενδιαφέρον να διαβάζεις πώς βλέπουν «ξένα» μάτια την ιστορία του τόπου σου. Ισως το δικό μας συλλογικό ασυνείδητο να μη μας επιτρέπει ακόμα να δούμε ξεκάθαρα το τοπίο. Τόσο για την εκστρατεία της «Μεγάλης Ιδέας» αλλά και για τη χούντα των συνταγματαρχών που είχαν εμμονή με τις απειλές του εμφυλίου πολέμου.

Οι έρευνες του αφηγητή αναδεικνύουν τους χρόνους που σχετίζονται με τον τόπο μας από την ομηρική περίοδο έως τις βαλκανικές ανατροπές του 20ού αιώνα. Με σαφείς αναφορές στην ομηρική Οδύσσεια, «συνομιλώντας» ενίοτε με τον Σελίν και τις δικές του πολεμικές περιγραφές, και κατεβαίνοντας πότε πότε στην υπαρξιακή κόλαση του Δάντη, δημιουργεί ένα πρωτότυπο λογοτεχνικό σύμπαν που αιχμαλωτίζει τον αναγνώστη.

Ο Σαούλ Καλογιάννης είναι ένα μυστήριο. Ενα όνομα στα χείλη όλων, που περιβάλλει στις διηγήσεις των μαρτύρων χίλιους κόσμους και άλλους τόσους θρύλους. Ηρωας, λιποτάκτης ή χίμαιρα; Δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση. Ο καθένας έχει την εκδοχή του, την ιστορία του. Σε μια ιδιαίτερα πικρή μάχη, έσωσε μια χούφτα στρατιώτες από τον τουρκικό στρατό, οδηγώντας τους σε μια βάρκα. Τι συνέβη μετά στον Καλογιάννη και στους συντρόφους του κανείς δεν το γνωρίζει.

Πενήντα χρόνια αργότερα, ο ανώνυμος ερευνητής προσπαθεί να ανασυνθέσει την προσωπικότητα του Σαούλ, να υφαίνει μία μία τις μαρτυρίες που συλλέγει για να κεντήσει τα κατορθώματά του. Αλλά στην Ελλάδα των συνταγματαρχών, αυτή των διώξεων και της «επιβεβλημένης» Ιστορίας, οι μύθοι δεν έχουν δικαιώματα, ειδικά όταν υπερασπίζονται την ελευθερία.

Ο συγγραφέας δημιουργεί ένα εντυπωσιακό έπος. Οπως και η «Ιλιάδα», το μυθιστόρημά του ανοίγει με θυμό και πόλεμο πριν μετατραπεί σε μια σύγχρονη επανεγγραφή της «Οδύσσειας». Οι λωτοί στην έρημο, οι σειρήνες των εργοστασίων και ο Κύκλωπας που αντικαθίσταται από τον Χένρι ντε Μονφρέιντ.

Με ένα «πειραγμένο» λογοτεχνικό ύφος, «έξυπνα» παραληρητικό πολλές φορές, η «Μεγάλη ιδέα» εξιτάρει. Η μεταφράστρια Αλεξάνδρα Κωσταράκου μεταφέρει με ένταση στην ελληνική γλώσσα τον υποφώσκοντα περίεργο λυρισμό του βιβλίου και την ατμόσφαιρα μιας ραψωδίας.

Ο αναγνώστης σύντομα θα καταλάβει πως ο Σαούλ Καλογιάννης είναι η ίδια η ενσάρκωση του μύθου, ο Οδυσσέας, ο Ιησούς Χριστός και ο περιπλανώμενος Εβραίος, όλοι ενωμένοι. Είναι ακριβώς το ομηρικό: Θαρσαλέος ανήρ εν πάσιν αμείνων (ο θαρραλέος άνθρωπος υπερτερεί σε όλα).

Ψάχνοντας στοιχεία γι’ αυτόν τον τόσο ιδιαίτερο συγγραφέα διάβασα πως ασχολείται επαγγελματικά με το σκάκι. Ισως έτσι να εξηγείται η άνεσή του στο να τακτοποιεί με ευκολία τις χρονικές περιόδους που εναλλάσσονται πολύ γρήγορα. Είναι μόλις 30 ετών και παρά το ότι έχει γεννηθεί στη Γαλλία ζει στο Κάιρο. Και πάλι, ίσως έτσι να εξηγείται πως στο πρώτο του βιβλίο προσπαθεί να ενώσει τα πολιτισμικά στοιχεία και τους μύθους ενός Ολου, ενός αδιαιρέτου κόσμου.

Σμύρνη, Βαλκάνια, και από εκεί στην Αμερική, κι έπειτα ο ήρωας «επιστρέφει» στην πατρίδα του για να ταφεί παράνομα, κάπου στην Πελοπόννησο, από μια πολύ ηλικιωμένη Πηνελόπη. Μια απόκοσμη φιγούρα ενός άλλου κόσμου που πάντα θρηνεί την απώλεια του συντρόφου. Η «Μεγάλη ιδέα» δεν αφορά πια έναν πόλεμο. Αλλά το πεπρωμένο και τις αποφάσεις των ανθρώπων που αποφασίζουν να υψώσουν το ανάστημά τους στο πεπρωμένο. Η Τροία θα είναι πάντα μια λανθασμένη απόφαση και η Σμύρνη μια καταστροφή.

Τα ιστορικά στοιχεία, που σωστά δίνονται με φειδώ από τον συγγραφέα, είναι μόνο ένα πλαίσιο. Η ανάπτυξη αυτής της πρωτότυπης ποιητικής γλώσσας είναι το σπουδαίο χαρακτηριστικό του βιβλίου. Συμπίπτει με το βάθος των ομηρικών κειμένων που ο Αντόν Μπεραμπέρ φαίνεται να έχει μελετήσει πολύ.

Οπως μας έχει μεταφραστεί, ο συγγραφέας χειρίζεται με ευκολία μια πολύ καθαρή κλασική γλώσσα, η οποία όμως κατά καιρούς αναβλύζει με περιγραφικά ξεσπάσματα, για να μιλά για φαινομενικά ασήμαντα πράγματα, αλλά και ένα απρόσμενο χιούμορ που σε συναντά καθώς διαβάζεις και σε ξαφνιάζει. Αν ισχύει το ρητό ότι πραγματικά μεγάλος συγγραφέας είναι εκείνος που προξενεί έκπληξη γράφοντας κάτι που εμείς το ξέραμε πάντα, τότε η λογοτεχνική διαδρομή του Αντόν Μπεραμπέρ αναμένεται να είναι άκρως ενδιαφέρουσα.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα τερτίπια της ζήλιας
Ο Machado ήταν επιληπτικός και γεννήθηκε στη φτώχεια ωστόσο έγινε ο πιο επιδραστικός μυθιστοριογράφος και συγγραφέας διηγημάτων της Βραζιλίας.
Τα τερτίπια της ζήλιας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα λόγια των ανθρώπων πληγώνουν
Ο Κοέν ζωγραφίζει τη φρίκη, τη ναυτία που προκαλεί αυτό το απρόσμενα βαθύ και μοχθηρό μίσος, και μας αφήνει άναυδους.
Τα λόγια των ανθρώπων πληγώνουν
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα σώμα γεμάτο ιστορίες
Στο «Εικονογραφημένος Ανθρωπος» που πρωτοκυκλοφόρησε το 1951 ο Ρέι Μπράντμπερι χρησιμοποιεί ως καμβά το σώμα ενός ανθρώπου και διαγαλαξιακά σκηνικά για να αναδείξει τις «παράξενες γωνιές» του ανθρώπινου...
Ενα σώμα γεμάτο ιστορίες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο φίλος που φεύγει
Το σπαρακτικό σε πολλά σημεία εναλλάσσεται με το χιουμοριστικό στο πρώτο βιβλίο της Σίγκριντ Νιούνεζ όπως η ίδια η ζωή που συνήθως τα περιέχει όλα.
Ο φίλος που φεύγει
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Δοκιμασία της Ερπενμπεκ
Η συγγραφέας Τζέννυ Ερπενμπεκ στο νέο της βιβλίο μένει στη μυστηριώδη αφήγησή της, χωρίς να μας δίνει διαλόγους και εμφανή στοιχεία αλληλεπίδρασης μεταξύ των προσώπων.
Η Δοκιμασία της Ερπενμπεκ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στον καιρό της Αγριας Δύσης
Ο ήρωας του Γουίλιαμς είναι ο αναχωρητής που δηλώνει την παρέμβασή του μέσα στην κοινωνία των ανθρώπων.
Στον καιρό της Αγριας Δύσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας