• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    12°C 10.1°C / 13.9°C
    1 BF
    88%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.1°C / 11.6°C
    0 BF
    77%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.0°C / 12.9°C
    1 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 8.1°C
    0 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    2 BF
    87%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.0°C / 10.2°C
    1 BF
    79%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 4.1°C / 5.6°C
    2 BF
    87%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.1°C / 11.6°C
    2 BF
    86%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.1°C / 15.3°C
    4 BF
    85%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.9°C / 13.9°C
    3 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.9°C / 14.6°C
    2 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    10°C 10.1°C / 10.1°C
    2 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    2 BF
    88%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.5°C / 5.5°C
    0 BF
    82%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    5°C 5.5°C / 5.5°C
    1 BF
    88%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 15.8°C / 18.8°C
    4 BF
    85%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.3°C / 14.1°C
    2 BF
    88%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.7°C / 12.7°C
    2 BF
    88%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.2°C / 11.7°C
    1 BF
    79%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    5°C 4.8°C / 4.8°C
    1 BF
    81%

Αριστερά: Φρέντρικ Τζέιμσον: Οι αρχαιολογίες του μέλλοντος, Μετάφραση: Μαυρωνάς Μιχάλης, Επιμέλεια: Λόη Αρτεμις, Εκδόσεις Τόπος (Μοτίβο Εκδοτική), Σελίδες 416 Δεξιά: Ούρσουλα Λε Γκεν: Στην άλλη πλευρά του ονείρου, Μετάφραση: Τομαράς Παναγιώτης, Επιμέλεια: Στέλλα Πεκιαρίδη, Εκδόσεις: Αίολος, Σελίδες 240

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ξαναδιαβάζοντας για την ουτοπία

  • A-
  • A+

Υπάρχουν δύο εξαιρετικά βιβλία που καταπιάνονται με το θέμα της ουτοπίας, ένα θέμα πάντα επίκαιρο, που έχει απασχολήσει και θα απασχολεί πολλές γενεές. Το πρώτο είναι το μυθιστόρημα της Ούρσουλα Λε Γκεν (Το Επος της Γαιοθάλασσας, Ο αναρχικός των δύο κόσμων): «Στην άλλη πλευρά του ονείρου» (εκδ. Αίολος) και το δεύτερο «Οι αρχαιολογίες του μέλλοντος, η επιθυμία που λέγεται ουτοπία» (εκδ. Τόπος) του φιλόσοφου Fredric Jameson (Οι αρχαίοι και οι μεταμοντέρνοι, Μια μοναδική νεωτερικότητα).

Η Λε Γκεν προσφέρει στον αναγνώστη ένα βιβλίο με στιβαρή πλοκή και ταυτόχρονα μια σπουδή πάνω στο πολύπλευρο θέμα της ουτοπίας, ενώ ο Jameson αναλύει με καθαρή γραφή και εις βάθος έρευνα το θέμα της ουτοπίας, την επιθυμία μας να ζήσουμε και να κατασκευάσουμε μία, μέσα από το πρίσμα της επιστημονικής φαντασίας, με αφετηρία τα έργα μεγάλων συγγραφέων του είδους (Φίλιπ Ντίκ, Αρθουρ Κλαρκ, Ισαάκ Ασίμωφ κ.ά.).

Αυτά τα δύο βιβλία μπορούν να διαβαστούν αντικριστά, καθώς ο Jameson κάνει συχνές αναφορές στο έργο της Λε Γκεν και συγκεκριμένα στο έκτο κεφάλαιο με τίτλο «Πώς να εκπληρώσετε μια επιθυμία», αναφέρεται και αναλύει το προαναφερόμενο βιβλίο της Λε Γκεν και με έναν μοναδικό τρόπο καταφέρνει να αναδείξει τις κρυφές πτυχές αυτού του πολυεπίπεδου έργου.

Η πλοκή του βιβλίου της Λε Γκεν περιστρέφεται γύρω από τον Τζορτζ Ορρ που βλέπει όνειρα τα οποία, με κάποιον τρόπο, όταν ξυπνάει, γίνονται πραγματικότητα. Απελπισμένος δέχεται τη βοήθεια του γιατρού Ουίλιαμ Χέιμπερ, που, όταν ανακαλύπτει την ιδιαιτερότητα του ασθενούς του, προσπαθεί να την εκμεταλλευτεί για όφελός του αλλά και για όφελος του γενικού καλού, προσπαθεί να φτιάξει τη δική του ουτοπία, με ολέθρια αποτελέσματα.

Το βιβλίο της Λε Γκεν εξερευνά περίτεχνα την ανάγκη μας να διαμορφώσουμε τον κόσμο με τα δικά μας πιστεύω, να δημιουργήσουμε μια ουτοπία στα μέτρα μας, χωρίς να αναρωτηθούμε για τις επιπτώσεις.

Στο βιβλίο, ο Χέιμπερ, αν και προσπαθεί να πράξει το σωστό, να δημιουργήσει έναν κόσμο χωρίς φτώχεια, πείνα, χωρίς πολέμους χωρίς φυλετικές διακρίσεις, καταλήγει να δημιουργεί συνεχώς έναν κόσμο στείρο και προβληματικό, π.χ. ζητάει από τον Ορρ να ονειρευτεί έναν κόσμο χωρίς το πρόβλημα της ασιτίας που μαστίζει τον πλανήτη, ο Ορρ ονειρεύεται μια επιδημία πανώλης που σκοτώνει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, έτσι το παγκόσμιο πρόβλημα της πείνας λύνεται, αλλά εκατομμύρια άνθρωποι «εξαφανίζονται» για χάρη του υπέρτατου καλού, τίποτα σε αυτή τη ζωή δεν έρχεται χωρίς κάποιο τίμημα, μας υπενθυμίζει η Λε Γκεν.

Οπως γράφει και ο Jameson στο βιβλίο του, αυτό το διφορούμενο αποτέλεσμα θυμίζει το αποτέλεσμα των χρησμών «όταν ο Κροίσος διαβεί τον ποταμό Αλυ, μια παντοδύναμη αυτοκρατορία θα συντριβεί, δηλαδή η δική του» (σελ. 156), έτσι λοιπόν τα όνειρα του Ορρ που γίνονται πραγματικότητα δεν σημαίνει ότι θα πραγματοποιηθούν όπως τα φαντάστηκε ο Χέιμπερ, όπως επιθυμεί, αλλά θα φιλτραριστούν από την ψυχοσύνθεση, το υποσυνείδητο του Ορρ, και θα ορίσει ο ίδιος πώς θα πραγματοποιήσει τον «χρησμό - όνειρο» και τι ερμηνεία θα του δώσει.

Ετσι, λοιπόν, η Λε Γκεν μάς φέρνει αντιμέτωπους με το μεγαλύτερο δίλημμα: αυτό που φανταζόμαστε σαν ουτοπία μπορεί να συμβεί χωρίς συνέπειες; Χωρίς να επέμβουμε με έναν δραστικό τρόπο στο σήμερα και να δημιουργήσουμε καταστάσεις που θα οδηγήσουν στην καταστροφή κάποιων ανθρώπων ή στην αδικία; Είναι η ουτοπία κάτι για το οποίο αξίζει να θυσιάσουμε κάποια πιστεύω μας, ώστε να την επιτύχουμε;

Στο βιβλίο, ο Χέιμπερ παρουσιάζεται ως ο «κακός», ο ανταγωνιστής. Ο άνθρωπος που εκμεταλλεύεται τον συνάνθρωπό του για να δημιουργήσει την ουτοπία του. Για αυτόν, ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, τι είναι η εκμετάλλευση ενός ανθρώπου μπροστά στο γενικό καλό;

Ομως η δύναμη που αποκτά ο Χέιμπερ είναι δύναμη ενός τύραννου και ας προσπαθεί να φτιάξει έναν καλύτερο κόσμο, «όσο μεγαλύτερη δύναμη αποκτούμε, τόσο αυξάνει και η διάθεσή μας για περισσότερη δύναμη», γράφει η Λε Γκεν. Ο Χέιμπερ δεν διαμορφώνει μόνο μια ουτοπία, παράλληλα με αυτή διαμορφώνει και τη δύναμή του, αποκτά εξουσία.

Αυτό είναι και το ζήτημα με την επιθυμία μας να δημιουργήσουμε οποιαδήποτε ουτοπία. Η γέννηση οποιασδήποτε ουτοπίας συνεπάγεται ταυτόχρονα και γέννηση μιας νέας δύναμης, μιας νέας εξουσίας και, μέσα από αυτή της τρίπτυχη αλληλεξάρτηση: ουτοπία - εξουσία - δύναμη, η ουτοπία εν τέλει καταλήγει να είναι μια δυστοπία, που, μέσα σε αυτήν, οποιαδήποτε εξουσία προσπαθεί να κρατήσει τη δύναμή της με κάθε τρόπο.

Τα δύο αυτά βιβλία καταφέρνουν να φέρουν στην επιφάνεια θέματα που μας απασχολούν όταν σκεφτόμαστε πώς ο κόσμος μας θα γίνει καλύτερος και πώς θα ήταν αν εμείς μπορούσαμε να τον διαμορφώναμε εκ νέου αλλά και μέχρι πού θα μπορούσαμε να φτάσουμε, ώστε να εκπληρώσουμε την επιθυμία μας, που λέγεται ουτοπία.

*Κινηματογραφιστής

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πληγές και «λάθη»
Ο Αύγουστος Κορτώ είναι ένας συγγραφέας με αξιοζήλευτο ταλέντο στη ροή της αφήγησης που σε μεταφέρει σε τοπία και καταστάσεις.
Πληγές και «λάθη»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Καιροί παράξενοι, παράξενοι καιροί…
Το νέο μυθιστόρημα του Μιχάλη Φακίνου «Το Πέτρινο 8» μας εξωθεί να καταγράψουμε τα συναισθήματα και τις σκέψεις που συνειρμικά σκάνε στο μυαλό μας.
Καιροί παράξενοι, παράξενοι καιροί…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα τερτίπια της ζήλιας
Ο Machado ήταν επιληπτικός και γεννήθηκε στη φτώχεια ωστόσο έγινε ο πιο επιδραστικός μυθιστοριογράφος και συγγραφέας διηγημάτων της Βραζιλίας.
Τα τερτίπια της ζήλιας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μετά λόγου γνώσης
Το βιβλίο του Γιάννη Τόλιου παρεμβαίνει με τρόπο κριτικό και σφαιρικό στην οικονομία, την εργασία, την πολιτική, τον πολιτισμό και τις διεθνείς συμμαχίες.
Μετά λόγου γνώσης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα λόγια των ανθρώπων πληγώνουν
Ο Κοέν ζωγραφίζει τη φρίκη, τη ναυτία που προκαλεί αυτό το απρόσμενα βαθύ και μοχθηρό μίσος, και μας αφήνει άναυδους.
Τα λόγια των ανθρώπων πληγώνουν
ΝΗΣΙΔΕΣ
Χειραγωγούμαστε προς το εύκολο
Οι συγγραφείς μας προτρέπουν να αναγνωρίσουμε τη διαφορά ανάμεσα στα προσφερόμενα προϊόντα της βιομηχανίας της ψυχαγωγίας και εκείνα της ενδεχόμενης «αληθινής κουλτούρας».
Χειραγωγούμαστε προς το εύκολο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας