• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.1°C / 13.4°C
    0 BF
    75%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 3.8°C / 8.0°C
    4 BF
    62%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 10.9°C / 12.3°C
    4 BF
    72%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 6.4°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    3 BF
    87%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 3.6°C / 7.3°C
    2 BF
    83%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 1.4°C / 2.8°C
    4 BF
    75%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 9.6°C / 11.6°C
    3 BF
    82%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.1°C / 14.2°C
    3 BF
    71%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.9°C / 11.9°C
    3 BF
    87%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 15.2°C
    2 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 8.5°C / 8.5°C
    6 BF
    76%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.2°C / 12.2°C
    7 BF
    58%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.5°C / 7.5°C
    2 BF
    77%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.5°C / 11.2°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 10.8°C / 13.8°C
    1 BF
    79%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.3°C / 13.7°C
    2 BF
    73%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 7.1°C / 7.1°C
    2 BF
    89%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 4.3°C / 8.1°C
    2 BF
    74%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 1.8°C / 1.8°C
    2 BF
    86%
ΦΩΤ.: ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΩΛΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δεν διανοούμαι ένα θέατρο μη τελετουργικό

  • A-
  • A+
Το θέατρο αν δεν διανοιχτεί σε μια πνευματικότητα, σε έναν κατακόρυφο άξονα και όχι οριζόντιο, να ερωτοτροπεί με νοήματα, ιδέες, και όχι με ψυχολογισμούς, εντυπωσιασμούς, πιστεύω ότι θα πεθάνει.

Ο Περικλής Μουστάκης τυγχάνει καθολικής αναγνώρισης ως ένας από τους σημαντικότερους ηθοποιούς της γενιάς του. Η σκηνοθετική ιδιότητά του παραμένει λιγότερο γνωστή· ένα μυστικό για όσους αγαπούν βαθιά το θέατρο και δεν περιορίζονται στην εύπεπτη πλευρά του.

Κι όμως, το κοινό που εκτιμά τις δημιουργίες του αυξάνεται: πριν από το ξέσπασμα της πανδημίας και την παύση της θεατρικής δραστηριότητας, το «Η αδερφή μου» του Σταύρου Ζουμπουλάκη, σε δική του σκηνοθεσία και ερμηνεία της Δώρας Στυλιανέση, γέμιζε την Αγγλικανική εκκλησία κάθε βράδυ.

Με την αφορμή ενός δεύτερου κύκλου παραστάσεων σε νέο χώρο, η συνομιλία που θα απολαύσετε εδώ φωτίζει πλευρές της θεατρικής πράξης για τις οποίες σπάνια γίνεται λόγος, και αποκαλύπτει την προσωπική, βαθιά και ρηξικέλευθη ματιά του πάνω στη ζωή και την Τέχνη.

● Επανερχόμαστε ύστερα από ενάμιση χρόνο χωρίς θέατρο. Δεν μετράω τα live-streaming γιατί το θέατρο είναι μια τελετή που λαμβάνει χώρα επί σκηνής, αλλά και μια τελετή συνάντησης με τους θεατές. Το δικό σου θέατρο είναι κατεξοχήν τελετή.

Δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς. Πιστεύω ότι αυτό που λέμε τελετουργικό εκλείπει γενικότερα από τη ζωή μας, όχι μόνο από το θέατρο. Απουσιάζει η τελετουργία, ακόμα και από τις εκκλησίες. Τελετουργία είναι ακόμα και πώς πίνεις ένα ποτό ή πώς το παρασκευάζεις. Λείπει η τελετουργία από την ανάγνωση ενός βιβλίου. Πώς το πιάνεις, το μυρίζεις, το χαϊδεύεις, πόσο εστιάζεις την προσοχή σου απέναντί του. Οι καιροί είναι τέτοιοι που δεν μας αφήνουν χρόνο για να τελετουργήσουμε.

Περνάμε την πανδημία, τα λοκντάουν και μέσα από αυτή τη δυστοπία μάς δόθηκε η ευκαιρία οι εξωτερικοί ρυθμοί μας να πέσουν και να βρεθούν σε αρμονία με τους εσωτερικούς μας ρυθμούς. Θα μπορούσαμε να αναστοχαστούμε πάνω στην απουσία της φασαρίας, στη σιωπή που μας επιβλήθηκε, στον εγκλεισμό. Αυτός ο εγκλεισμός θα μπορούσε να είναι κίνητρο για μια εσωτερικότητα, για έναν εγκλεισμό τού είναι μας στον εαυτό του, για μια συνομιλία μαζί του. Ολα συνέτειναν στο «σπεύδε βραδέως» – είναι για την τέχνη ό,τι πιο πολύτιμο.

Το έχει πει πολύ ωραία ο Νίκος Καρούζος: «Το χιούμορ είναι βραδύτητα, δεν είναι για τους βιαστικούς». Το χιούμορ εμπεριέχει πνευματικότητα, δεν έχει σχέση με τη χλεύη και τον σαρκασμό – με τον αυτοσαρκασμό, ναι. Φοβάμαι ότι δεν κάναμε τέτοιες διεργασίες εντός μας. Το θέατρο επιστρέφει με όλη την παθογένεια που έφερε πριν. Εύχομαι να πέφτω έξω και να έχουμε μετακινηθεί λίγο – έστω λίγο.

● Εσύ πώς το βίωσες;

Αυτή η παύση με συνέφερε πάρα πολύ, θα ήθελα μια παύση καθολική. Πιστεύω ότι είμαστε –μιλάω στο πρώτο πληθυντικό, είμαι μέσα κι εγώ– εκτός τόπου και χρόνου. Αλλάζει ένας ολόκληρος κόσμος. Το πρώτο ζητούμενο είναι η βιολογική μας επιβίωση και μόνο, να σώσουμε το τομάρι μας. Βρισκόμαστε σε μια εποχή «αποπνευμάτισης».

Το θέατρο καλείται να παίξει σημαντικό ρόλο σε αυτό. Η τελετουργία εμπεριέχει την έννοια του παιχνιδιού. Τα μικρά παιδιά παίζοντας ένα παιχνίδι απολύτως σοβαρά, επικοινωνούν με τόσο αρχέγονα πράγματα του ανθρώπου, που τελετουργούν όντως. Το θέατρο αν δεν διανοιχτεί σε μια πνευματικότητα, σε έναν κατακόρυφο άξονα και όχι οριζόντιο, να ερωτοτροπεί με νοήματα, ιδέες, και όχι με ψυχολογισμούς, εντυπωσιασμούς, πιστεύω ότι θα πεθάνει. Δεν μπορώ να διανοηθώ, και προ κορονοϊού και τώρα, ένα θέατρο μη τελετουργικό.

Το θέατρο είναι τελετουργία εξ αντικειμένου. Οπως έχει πει ο Βιτγκενστάιν, ο άνθρωπος είναι ζώο τελετουργικό. Αυτά είναι λίγο ξεχασμένα. Η τελετουργία εμπεριέχει ένα στοιχείο ιερό. Προσπαθεί μέσα από φόρμες μη ρεαλιστικές να αφυπνίσει αρχέγονες ανάγκες που έχουν εκφυλιστεί και είναι «κεκοιμημένες».

ΦΩΤ.: ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΩΛΗ

● Μου έρχονται στο μυαλό πράγματα που έχουμε διδαχτεί από τους μεγάλους δασκάλους: η καθετότητα του Γκροτόφσκι, όπως και το γεγονός ότι δούλευε πάνω στα τραγούδια της δουλειάς. Οχι με νοητικές κατασκευές. Αντίστοιχα και οι τελετές τού Eugenio Barba. Πνευματικές συγγένειες;

Ακριβώς. Σαφέστατα. Ολοι οι πατέρες-θεμελιωτές του θεάτρου αυτά τα είχανε πει. Εμείς όμως είμαστε αδιάβαστοι και πατροκτόνοι: αρχίζουμε με εμάς. Πίσω από εμάς δεν κοιτάμε εύκολα. Μου είναι αδιανόητο άνθρωποι που θέλουν να ασχοληθούν με το θέατρο, νέα παιδιά, κατά τη φοίτησή τους στις δραματικές σχολές, να μην έχουν μάθει το όνομα Αλέξης Μινωτής. Τον θεωρώ τον μεγαλύτερο ηθοποιό του 20ού αιώνα στο ελληνικό θέατρο, με τη μεγαλύτερη πνευματικότητα – κι ας λεγόταν ήδη όταν ήμουν νέος ότι ο Μινωτής είναι κάτι παλιό. Καλό είναι στις δραματικές σχολές να συνδέεται κανείς με την ιστορία του θεάτρου του τόπου του, ζωντανά και με ακούσματα, καθώς και του ευρωπαϊκού και του ασιατικού θεάτρου.

Οσο πιο πολλά γνωρίζεις τόσο πιο ελάχιστος αισθάνεσαι. Σκεφτόμουνα τη λέξη «ύπαρξη». Υπαρξη ίσον συνύπαρξη, αλλά τι σημαίνει ύπαρξη; Θα μπορούσε να σημαίνει: υπάρχω υπό... Υπό ενός νοήματος; Του θανάτου; Του Αλλου! Οπωσδήποτε. Σκέψου ένα μεσσιανικό σχήμα σε διαπροσωπική σχέση: εγώ είμαι υπό εσού κι εσύ υπό εμού. Είμαι ο Μεσσίας σου κι εσύ ο Μεσσίας μου.

Εχουμε βγάλει το «υπό» κι έχει μείνει το «άρχω». Το «άρχω» από μόνο του οδηγεί στην αλαζονεία. Δεν έχουμε σκοτώσει τον Θεό. Απλώς ο Θεός έχει αποσυρθεί. Κι έχουμε την αλαζονεία να θεωρούμε ότι εμείς τον σκοτώσαμε. Γιατί, αν υπάρχει Θεός, σίγουρα σημαίνει άπειρη αγάπη και ελευθερία. Εμείς έχουμε έναν μη-Θεό χωροφύλακα, παιδονόμο, Ελληνα δηλαδή – ειδωλολατρία. Η τέχνη επείγει να καλύψει το κενό της απουσίας του Θεού, της σιωπής του.

● Η παράσταση είναι ιδιαιτέρως τελετουργική.

Τελετουργική ήταν και στην Αγγλικανική εκκλησία, όμως στο Bios θα είναι ακόμη περισσότερο. Ο ναός ήταν σαν να σκέπαζε την παράσταση ή να την προστάτευε – είναι τελείως λάθος και τα δύο. Εδώ αποκαλύπτεται η παράσταση. Γιατί εκκλησία μπορεί να υπάρξει σε μια καλύβα, σε ένα ημιυπόγειο σαν το σπίτι του Καρούζου. Εκεί είναι το φως.

Στην ορθόδοξη εκκλησία κατεβαίνει ο ουρανός κάτω, στις καθολικές η τάση είναι προς τα πάνω. Αλλά εδώ, τι κάνεις; Σε κάποια επαγγέλματα υπάρχει μια αμοιβαιότητα, ένα δούναι και λαβείν, πίστη, δηλαδή εμπιστοσύνη. Αν είσαι απατεώνας, δικαίωμά σου. Αλλά η μικροαστική μας καχυποψία διαιωνίζει μια κατάσταση θανάτου. Είναι ο θάνατος ο οποίος περατώνεται. Πώς; Οταν η αγάπη δεν περατώνεται. Ολα αυτά που λέω έχουν σχέση με το «Η αδερφή μου».

● Κατ’ αρχάς, το να γράψει κανείς ένα τέτοιο κείμενο είναι πράξη αγάπης. Οπως και το να επιλέξει κανείς να το κάνει θέατρο. Αυτό που επίσης είδα στην παράσταση είναι ο εξαγνισμός μέσω της οδύνης.

Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης συνομιλεί με τη Σιμόν Βέιλ, την οποία εκτιμά πολύ, όπως κι εγώ. Η Βέιλ εμμένει στον σταυρό, στο μαρτύριο, στην οδύνη, δεν δίνει προοπτική ανάστασης, ενώ ο Ζουμπουλάκης πιστεύει ότι ο χριστιανισμός είναι χαρά, γιατί έχει προοπτική. Ολη της η ζωή ήταν σταυρός. Ηταν από ευκατάστατη οικογένεια, καθηγήτρια: τα παράτησε όλα για να πάει στον δημοκρατικό στρατό, να πάει να δουλέψει στα αμπέλια, να δει πώς αισθάνεται ο εργάτης σε εργοστάσιο. Πέθανε από πείνα στο Λονδίνο ως συμπαράσταση προς τους συμπατριώτες της στη Γαλλία που λιμοκτονούσαν – μια ακούσια αυτοκτονία. Είναι μεγάλη προσωπικότητα γιατί ό,τι έγραφε, το έπραττε.

Εδώ μπαίνει ένα άλλο στοιχείο: η αυθεντικότητα. Η τελετουργία έχει αυθεντικότητα γιατί προέρχεται από βαθιά ανάγκη του ανθρώπου. Παλιά ήταν για να βρέξει, γιατί δεν θα έβγαιναν οι καρποί. Τελετουργούσε ζωγραφίζοντας το θήραμα στις σπηλιές. Αυτή η ζωγραφική είχε πίστη. Αλλη μεγάλη λέξη: πίστη. Για να τελετουργήσεις πρέπει να πιστεύεις πολύ σε κάτι. Τίθεται το ερώτημα: πρέπει να γνωρίσω για να πιστέψω ή να πιστέψω για να γνωρίσω; Αυτή η αμφισημία, που είναι διατυπωμένη από τον Ιερό Αυγουστίνο, για την τέχνη είναι ό,τι πιο πολύτιμο. Γιατί η τέχνη δεν έχει απόλυτες βεβαιότητες· έχει ρευστότητα αβεβαιοτήτων. Αυτή η έλλειψη βεβαιότητας –δηλαδή ακαμψίας πνεύματος– οδηγεί στην αγάπη.

Γιατί ποιος είμαι εγώ που θα είμαι πάνω από τον άλλον; Μήπως είναι αυτός πάνω από εμένα; Από ποιον είμαι «υπό»; Η λέξη «υπό» στις μέρες μας είναι παρεξηγημένη. Είμαι υπό του αδυνάτου. Του αρρώστου, του πένητα, του φυλακισμένου, του ξένου. Δηλαδή υπό του θύματος. Γιατί το θύμα έχει την πνευματικότητα, όχι ο θύτης, όχι ο νικητής. Ολη μας η κουλτούρα είναι να εξυμνούμε τους νικητές. Ποτέ δεν σκεφτόμαστε τα θύματα· τα θύματα δεν μένουν στην Ιστορία. Αρα η πνευματικότητα εκεί φωλιάζει: στην οδύνη, στον πόνο.

● Στο «Η αδερφή μου» έχεις κάνει την επιλογή η εκφορά του λόγου να είναι απολύτως μη ρεαλιστική. Είναι σχεδόν μουσική.

Είναι στοιχείο της τελετουργίας η έλλειψη ρεαλισμού. Ο ρεαλισμός μάς έχει φάει στην Ελλάδα. Ο ρεαλισμός μάς εγκλωβίζει σε αυτό που γίνεται αντιληπτό, στο ορατό, είναι σε οριζόντιο άξονα. Ο χρόνος δεν είναι ρεαλιστικός. Να κάνουμε μια αποσαφήνιση: ο ρεαλισμός είναι η βάση, όλα από εκεί ξεκινάνε. Πρέπει να ξέρεις πολύ καλά ρεαλισμό για να τον υπερβείς.

Στην Ελλάδα ονομάζουμε ρεαλισμό κάτι που δεν έχει υπόσταση, ενώ ο ρεαλισμός έχει. Και κάτι άλλο: ο ρεαλισμός θέλει να αποκαταστήσει τα πράγματα, η τελετουργία θέλει να τα μεταμορφώσει, και το μέσα του ανθρώπου και το έξω. Μετά μανίας, με εμμονή. Με αυτή την έννοια ένας τέτοιος ηθοποιός είναι μάρτυρας. Εκεί λειτουργεί το ιερό στοιχείο. Είναι δύσκολο αλλά μπορεί να τύχει, μπορεί να συμβεί το ανεύρετο, αυτό που δεν βρίσκεται, που δεν θα βρεθεί. Αλλά αυτή η μαρτυρική πορεία για να βρεθεί έχει μια πνευματική χαρά, είναι ένας λυγμός αναστάσεων. Και ουαί και αλίμονο στον άνθρωπο που δεν έχει αισθανθεί έναν κόμπο στον λαιμό να τον πνίγει, να τον οδηγεί σε έναν λυγμό.

ΦΩΤ.: ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΩΛΗ

● Διδάσκεις μια γενιά η οποία, όπως είπες, δεν έχει συνηθίσει να προέρχεται από κάπου. Είναι, όπως λέει ο Αντρέ Ζιντ, «σαν χτισμένοι σε πιλοτή, ούτε θεμέλια ούτε υπόγειο». Πώς είναι αυτή η συνάντηση;

Πώς τα βγάζω πέρα; Φτύνω αίμα! Δεν γίνεται διαφορετικά. Αυτή τη χρονιά του λοκντάουν, μέσω zoom, το τι βιβλιογραφία έδωσα, σε συνδυασμό με ταινίες, με βιντεοσκοπημένες ξένες θεατρικές παραστάσεις, το τι συζητήσεις έγιναν…

Οταν βρεθήκαμε, είχαμε κοινές αναφορές. Το θέμα είναι: πώς θα μεταλαμπαδεύσεις τη θέρμη σου, τον έρωτά σου –καλύτερα, την αγάπη σου– για την τέχνη σου σε ένα νέο παιδί; Οταν σε βλέπει να καίγεσαι. Γιατί εκπαίδευση χωρίς πνευματικότητα δεν λέει τίποτα. Μπορεί να μάθει κάποιος πολύ καλά τεχνική, που είναι πάρα πολύ δύσκολο. Εστιάζω πολύ στην τεχνική, η υποκριτική είναι τεχνική και έρωτες με νοήματα, με ιδέες. Αλλά αυτό, πλαισιωμένο με καθημερινή παίδευση.

Η παίδευση εμπεριέχει λίγο πόνο, οδύνη – και πού αυτό; στην Ελλάδα, που τα περισσότερα παιδιά που πάνε στις δραματικές σχολές έχουν μια αίσθηση παιδικής χαράς! Ο σπουδαστής πρέπει να εξοικειωθεί με την έννοια οδύνη. Με την ιδέα ότι πρέπει να λειτουργήσει σε ένα αυστηρό ηθικό πλαίσιο με ζητούμενο να σκοτωθεί η πρώτη αυθορμησία του, που άμα την αφήσεις γίνεσαι σκλάβος της, και να ανακαλύψει μια εκούσια αυθορμησία που εμπεριέχει το στοιχείο της ελευθερίας. Είναι δύσκολη διαδικασία.

Το στοίχημα με τα παιδιά είναι από τι στάδια περνάμε μαζί. Το μίσος προηγείται της αγάπης. Οταν θέλεις να γίνεις αρεστός, δεν γίνεται τίποτα. Το να γίνεις αγαπητός, είναι πορεία σε βάθος χρόνου. Οπως και σε μια παράσταση δεν γίνεσαι αμέσως αγαπητός. Γίνεσαι μετά από τρεις μέρες ή του χρόνου.

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής


● Το «Η αδερφή μου» του Σταύρου Ζουμπουλάκη, σε σκηνοθεσία Περικλή Μουστάκη, θα παίζεται στο Bios, Πειραιώς 84, από απόψε, 16 Οκτωβρίου, και κάθε εβδομάδα από Πέμπτη έως Κυριακή. Ερμηνεία: Δώρα Στυλιανέση, Αλκης Ζούπας. Πληροφορίες και εισιτήρια: Η αδερφή μου, σκην. Περικλής Μουστάκης, BIOS | Εισιτήρια online! | Viva.gr

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Συμβολικές, πολιτικές, είναι οι πράξεις μιας ομάδας θεάτρου
Ο Κώστας Μπάρας μιλά στην «Εφ.Συν.» για τη νέα παράστασή του βασισμένη στο έργο «Δαίμονες» Λαρς Νορέν, την ομάδα του HashArt και την πορεία του στον θεατρικό χώρο.
Συμβολικές, πολιτικές, είναι οι πράξεις μιας ομάδας θεάτρου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Κυρία Κατερίνα
Στην εποχή της η Κατερίνα Ανδρεάδη αποτελούσε, μαζί με την Κοτοπούλη και την Κυβέλη, τη σημαντικότερη πρωταγωνίστρια της αθηναϊκής σκηνής.
Η Κυρία Κατερίνα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι πληγές μπροστά στην αγάπη ή την απώλειά της είναι οικουμενικές
Με αφορμή την παράστασή του «Αδελφές» στην Ελλάδα, ο σκηνοθέτης Πασκάλ Ραμπέρ μιλά στην «Εφ.Συν.» για το θέατρο, την τέχνη και τη σύνδεση των πολιτισμών.
Οι πληγές μπροστά στην αγάπη ή την απώλειά της είναι οικουμενικές
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ζωή που ξέραμε πολύ δύσκολα θα επανέλθει ίδια
Ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Σάββας Στρούμπος μιλά στην «Εφ.Συν.» για τη νέα του δουλειά με την ομάδα «Σημείο Μηδέν», τη περίοδο της πανδημίας και την επίδρασή της στη ζωή μας.
Η ζωή που ξέραμε πολύ δύσκολα θα επανέλθει ίδια

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας