• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    11°C 6.4°C / 13.4°C
    2 BF
    62%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    7°C 4.1°C / 9.1°C
    0 BF
    62%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    8°C 8.0°C / 12.3°C
    2 BF
    66%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    1°C 0.9°C / 4.2°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    0 BF
    75%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    6°C 4.3°C / 8.4°C
    2 BF
    72%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    2°C 2.3°C / 3.5°C
    2 BF
    52%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 7.6°C / 10.6°C
    1 BF
    77%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 10.5°C / 13.8°C
    3 BF
    67%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 3.9°C / 7.9°C
    2 BF
    66%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 13.4°C
    2 BF
    54%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.6°C / 11.2°C
    3 BF
    54%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    2 BF
    65%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    2°C 1.9°C / 5.5°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.5°C / 7.3°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 8.8°C / 13.8°C
    2 BF
    58%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    11°C 9.0°C / 13.7°C
    2 BF
    67%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    8°C 3.8°C / 8.3°C
    1 BF
    68%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    7°C 3.7°C / 10.0°C
    1 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    2 BF
    81%
Φωτ.: Αρης Λυχναράς
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Το να κάνεις θέατρο είναι μια πράξη πολύ ισχυρή»

  • A-
  • A+
Το θέατρο είναι ένας χώρος που προστατεύει πολύ. Δεν είναι μόνο μια καλλιτεχνική επιλογή, αλλά κι ο τόπος όπου ίσως μπορείς να έχεις την ελευθερία σου.

Το «Οδύσσεια. Μια ιστορία για το Χόλιγουντ» του Κριστόφ Βαρλικόφσκι ήταν το αδιαμφισβήτητο αριστούργημα του φετινού Φεστιβάλ Αθηνών. Δώδεκα χρόνια μετά την αξέχαστη «(Α)πολλωνία», ο κορυφαίος Πολωνός σκηνοθέτης επανέρχεται στην ίδια σχεδόν θεματική, με αποτέλεσμα μια τοιχογραφία όπου όλα μοιάζουν να χωρούν και να ταιριάζουν: η Οδύσσεια, το «Ταξίδι στα Κήθυρα» του Αγγελόπουλου, η ιστορία της Ιζόλντα που αναζητά συγγραφέα να κάνει μυθιστόρημα τη ζωή της ώστε να γίνει ταινία στο Χόλιγουντ με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ να την υποδύεται, η Χάννα Αρεντ με τον Μάρτιν Χάιντεγκερ σε πικ-νικ στον Μέλανα Δρυμό μετά τον πόλεμο, το Ολοκαύτωμα, ο Κλοντ Λανσμάν να εξηγεί πώς γύρισε μια από τις συγκλονιστικότερες σκηνές των ντοκιμαντέρ του με έναν Εβραίο κουρέα σε στρατόπεδο θανάτου, υποχρεωμένο να κρύβει από τους ομοεθνείς του τη μοίρα που τους περίμενε λίγα λεπτά αφότου σηκωθούν από την καρέκλα του, τα έργα του Μπολτάνσκι, μια σκηνή από ταινία των αδελφών Κοέν… Τέσσερις ώρες καθαρής θεατρικής απόλαυσης, αλλά κι ένας λαβύρινθος του οποίου τον μίτο κρατά ίσως μόνο ο δημιουργός του.

Ο Βαρλικόφσκι, πιεσμένος από ένα ασφυκτικό πρόγραμμα, αλλά και με το άγχος της πρώτης παρουσίασης της «Οδύσσειας» εκτός Πολωνίας, δεν έδωσε συνεντεύξεις. Εκμεταλλευόμενος μια πολύχρονη φιλία, χτισμένη από φεστιβάλ σε φεστιβάλ κι από χώρα σε χώρα, κατάφερα να του αποσπάσω μία ώρα λίγο πριν φύγει από την Αθήνα, και μαζί κάποια από τα μυστικά της παράστασης, αλλά και όλης της συναρπαστικής πορείας του στο θέατρο. Ενας από τους μεγαλύτερους εν ζωή δημιουργούς του ευρωπαϊκού θεάτρου αποκαλύπτεται τόσο που να παραμείνει κρυμμένος…

● Ως συνήθως, η παράσταση έχει στοιχεία προερχόμενα από διάφορες κατευθύνσεις, όμως το συνολικό αποτέλεσμα είναι εντελώς δικό σου. Είδα με μεγάλη συγκίνηση μια ολόκληρη σκηνή από το «Ταξίδι στα Κύθηρα» του Αγγελόπουλου.

Ναι, πράγματι. Αλλωστε η ανακάλυψη αυτής της ταινίας με έχει ενθουσιάσει πολύ. Η δική του εκδοχή της «Οδύσσειας», είναι υπέροχη. Κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε να έρθει παρά από την Ελλάδα. Εκεί κατανόησα αυτό το ζευγάρι. Τα διαφορετικά στοιχεία: υπάρχει η «Οδύσσεια», όπως ξέρεις, αλλά υπάρχει κι η Πηνελόπη κι ο Οδυσσέας, που είναι επίσης μια υπέροχη ιστορία, και ειδικά το τέλος, η αναγνώριση.

Είναι μια γλώσσα πολύ αρχαϊκή, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Αυτό που ενδιέφερε είναι αυτό που συμβαίνει ανάμεσα στους δυο τους. Και βέβαια γι’ αυτό δεν υπάρχει τίποτα στον Ομηρο. Γι’ αυτό και στην παράσταση υπάρχουν άλλα στοιχεία, όπως το ζευγάρι Χάνα Αρεντ - Μάρτιν Χάιντεγκερ. Είναι η επιστροφή της Χάνα Αρεντ στη Γερμανία, πλάι στον πρώην φίλο της. Εκεί νιώθει κανείς πολλά πράγματα που είναι συγκεκριμένα και αντιληπτά. Βλέπεις πώς η απόσταση ανάμεσα στην Πηνελόπη και τον Οδυσσέα είναι δυσνόητη, αφηρημένη, και πώς μπορεί να συμπληρωθεί μέσω μιας συνάντησης που μοιάζει με τη δική τους.

Εκεί όπου βλέπουμε μια γυναίκα κι έναν άντρα που ξαναμιλούν μετά από χρόνια. Γιατί βρίσκονται μέσα σε μια συγκεκριμένη, ιδιαίτερη κατάσταση κι έτσι αρχίζουν να μιλάνε. Είναι ήδη σαν ένα ταξίδι αυτή η παράσταση, όπως η «Οδύσσεια». Ολο το ερώτημα τίθεται πάνω στη δυνατότητα να προσαρμόσεις ή και απλά να μιλήσεις για κάτι, είτε για το Ολοκαύτωμα είτε για την «Οδύσσεια». Για να είναι αναπαραστάσιμο, αναγκαστικά κάνεις μια μεταφορά. Και γράφεις πώς θα ήταν το υπόλοιπο της ζωής της Πηνελόπης και του Οδυσσέα.

Φωτ.: Αρης Λυχναράς

● Η ιστορία αυτής της παράστασης ξεκίνησε εδώ στο Φεστιβάλ Αθηνών, πριν από δύο χρόνια, με τη μορφή ενός σεμιναρίου.

Ναι, έτσι είναι. Αναρωτιέμαι αν οι συμμετέχοντες στο σεμινάριο επέστρεψαν για να δουν την παράσταση!

● Υπάρχει επίσης η ιστορία της Ιζόλντα, που αναζητεί συγγραφέα για να καταγράψει τη ζωή της ώστε αυτή να πουληθεί στο Χόλιγουντ. Αν δεν απατώμαι, είναι πραγματική ιστορία.

Ναι. Μάλιστα, το βράδυ της πρεμιέρας στη Βαρσοβία ήταν παρούσα στο θέατρο η κόρη της, που έφερε και τη δική της κόρη, την εγγονή της. Η ίδια πέθανε το 2017. Είναι απολύτως υπαρκτό πρόσωπο. Μόνο ο Οδυσσέας είναι μυθική μορφή και λειτουργεί διαφορετικά. Τι άλλο θα ήθελες να μάθεις;

● Υπάρχουν θέματα που επανέρχονται σταθερά στο έργο σου. Το Ολοκαύτωμα, όπως και θέματα από τους αρχαίους ελληνικούς μύθους. Στην «(Α)πολλωνία» είχαμε την Αλκηστη, αλλά και πρόσωπα από τη «Ορέστεια», τώρα ο Οδυσσέας…

Και ξέρεις, αυτό συνεχίζεται. Πριν από δύο χρόνια έκανα στο Σάλτσμπουργκ την «Ηλέκτρα» του Στράους. Αρα λοιπόν η Κλυταιμνήστρα, η Χρυσόθεμις, ο Ορέστης ήταν παρόντες. Και τώρα έρχομαι κατευθείαν από το Παρίσι όπου έκανα την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Γκλουκ. Αυτή η οικογένεια λοιπόν ήδη με απασχολεί ίσως και ολόκληρη τη ζωή μου! Είναι ανεξάντλητη!

● Το ίδιο και το Ολοκαύτωμα;

Ξέρεις, ίσως αυτή τη φορά να μην ήταν ακριβώς επιλογή μου. Ηθελα να ακουστεί η ιστορία αυτής της γυναίκας, την οποία τη γνώρισα. Η συγγραφέας Χάνα Κραλ έγινε ghost writer για εκείνη, κι έγραψε δύο διαφορετικά βιβλία: έγραψε μια νουβέλα όπου αστειεύεται λίγο με το πρόσωπο της Ιζόλντα, η οποία θεωρεί πως η ζωή της αξίζει ένα χολιγουντιανό φιλμ με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ, κι είναι σαν ένα ρεπορτάζ της συνάντησής της μαζί της. Ομως τρία χρόνια αργότερα επανήλθε στο θέμα, και αυτή τη φορά έγραψε κάτι που δεν το είχε γράψει πριν: το ρεπορτάζ της γίνεται μυθιστορηματικό. Είναι κάτι άλλωστε για το οποίο μιλάμε στην παράσταση, ένα είδος μυθοπλασίας-ντοκιμαντέρ.

Είναι ένα ντοκουμέντο μέσα από το βλέμμα ενός καλλιτέχνη. Είναι όπως ο Κλοντ Λανσμάν που μιλάει στην παράσταση γι’ αυτή τη συνέντευξη με τον κουρέα, την οποία σκηνοθέτησε εκείνος, καθώς ο κουρέας δεν εργαζόταν πια, ούτε καν ζούσε στο Ισραήλ – όμως η παρέμβασή του δεν παραμόρφωσε το μήνυμα. Η επιλογή που έκανε είναι εκπληκτική. Κατά μία έννοια, τοποθέτησε τον κουρέα μέσα σε μια κατάσταση από όπου δεν υπήρχε δρόμος απόδρασης. Ξέρεις, σκεφτόμουν χτες ότι είμαι τώρα εδώ μαζί με τους Ελληνες, απέναντι σε αυτή τη σκηνή που είναι σχεδόν τρομακτική.

Είναι συγκινητικό το ότι ζητάς από το κοινό να παρακολουθήσει κάτι τόσο έντονο συναισθηματικά. Αυτό γίνεται σχεδόν πολιτικό λόγω του αριθμού των συμμετεχόντων: σε μια στιγμή της παράστασης όλα σταματούν, και δεν υπάρχει παρά αυτή η τεράστια σιωπή για μερικά λεπτά, όπου ο κουρέας δεν καταφέρνει να συνεχίσει.

Φωτ.: Αρης Λυχναράς

● Ναι, είναι απίστευτα ισχυρό.

Το ίδιο ισχύει και για την προσωπικότητα του Λανσμάν. Ξέρεις, το ντοκιμαντέρ του «Shoah» προκάλεσε τεράστια κρίση στην Πολωνία. Γιατί είναι πολύ καταγγελτικό. Δεν είναι αυτός που κατηγορεί την Πολωνία, είναι οι Πολωνοί. Με τον τρόπο που μιλούν, κατηγορούν τους εαυτούς τους. Φυσικά οι ελίτ είδαν το φιλμ ως κάτι που δίχασε την πολωνική κοινωνία. Είναι ένα ερώτημα πολύ ανησυχητικό. Γενικά το να συνδυάσεις τον Ομηρο με τη Χάνα Κραλ, κατά μία έννοια είναι κάτι λαμπερό. Ομως από ένα σημείο και μετά η «Οδύσσεια» είναι ένα σημείο αφετηρίας.

● Αυτή τη στιγμή, από πολιτικής πλευράς, είναι εύκολο ή δύσκολο να κάνει κανείς θέατρο στην Πολωνία;

Οπως γνωρίζεις, το να κάνεις θέατρο είναι μια πράξη πολύ ισχυρή. Διπλά, γιατί από τη μία πλευρά είχαμε την πανδημία κι από την άλλη τα πράγματα πάνε πολύ άσχημα στην Πολωνία, και αυτή ακριβώς τη στιγμή οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να νιώσουν πως υπάρχει ένας χώρος ελευθερίας.

Υπάρχει ένας πολύ έντονος διάλογος ανάμεσα στο θέατρο και την πολωνική κοινωνία. Από την άλλη, κι εδώ εντυπωσιάστηκα πάρα πολύ από το γεγονός ότι η αίθουσα ήταν γεμάτη όλα τα βράδια που παίξαμε. Ξέρεις πως το σημείο αφετηρίας, η αρχική σκέψη, ήταν να κάνουμε μια παράσταση για την Επίδαυρο. Πήγα εκεί, ύστερα ήρθα εδώ και κατάλαβα πως αν υπήρχαν θεατές για αυτή την παράσταση, εδώ είναι που πρέπει να έρθουν να τη δουν κι όχι εκεί.

● Σκέφτεσαι στο μέλλον να κάνεις κάτι στην Επίδαυρο;

Αυτό θα απαιτούσε ένα εντελώς διαφορετικό πρότζεκτ. Δεν ξέρω. Μόλις και μετά βίας έχω τελειώσει αυτό εδώ. Χρειάζομαι χρόνο για να τροφοδοτηθώ και να καταλάβω πού θα πάω μετά. Γιατί όπως και να ’χει, είναι σαν να κάνεις πάντα την ίδια παράσταση σε παραλλαγές.

● Υπάρχουν πράγματι αρκετά που επανέρχονται στο έργο σου.

Βέβαια. Ξέρεις, η Χάνα Κραλ, η συγγραφέας του «Κυνηγώντας τον Ρήγα Κούπα», της ιστορίας της Ιζόλντα, έχει πει πως υπάρχουν τρεις άξονες στο θέατρό μου: οι Ελληνες, ο Σέξπιρ και το Ολοκαύτωμα. Οπως βλέπεις, αυτή η φράση αντανακλά βαθύτατα στα πάντα. Στην πραγματικότητα δεν μπορεί κανείς να είναι παρά τοπικός καλλιτέχνης. Εγώ, λοιπόν, ζώντας στη Βαρσοβία, δεν γίνεται να μείνω κουφός στο γεγονός πως κάτι φρικτό έχει συμβεί σε αυτή την πόλη, αλλά και σε όλη την Πολωνία. Το Ολοκαύτωμα είναι κάτι από το οποίο δεν μπορείς να ξεφύγεις ως Πολωνός, είναι αδύνατον.

Είναι ενδιαφέρον για μένα ότι σε αυτό δεν βρισκόμαστε στην ίδια σελίδα: η Ελλάδα υπέστη πολλά στον πόλεμο, είχατε κι εσείς τη γενοκτονία των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, όμως δεν είναι κάτι που χαρακτηρίζει κατευθείαν την Ελλάδα, όπως η απωθημένη μνήμη του Ολοκαυτώματος την Πολωνία – γιατί ήταν απωθημένη, ξέρεις: για πολλά χρόνια δεν μιλούσαμε γι’ αυτό. Ομως εμείς, η νεότερη γενιά, είμαστε πιο ευαίσθητοι σε αυτό το θέμα, και ζούμε με αυτό.

● Στο παρελθόν είχες δουλέψει και πάνω σε μια συγγραφέα που μου φαίνεται φυσική επιλογή για σένα: τη Σάρα Κέιν.

Πάει πολύς καιρός από τότε. Η Σάρα Κέιν και ο Μπερνάρ-Μαρί Κολτές ήταν δύο συγγραφείς των οποίων τη γλώσσα λάτρευα. Αλλωστε η Σάρα Κέιν είναι πολύ σεξπιρική, κι ο Κολτές επίσης. Αν το προσέξεις, η πρώτη σκηνή του «Ρομπέρτο Τσούκο» είναι η πρώτη σκηνή του «Αμλετ». Ομως όλα αυτά είναι πολύ μακρινά. Αλλά ταυτόχρονα βρίσκονται κάπου μέσα μου. Οπως και το «Αγγελοι στην Αμερική» του Τόνι Κούσνερ. Ηταν δύο σύμπαντα που έπρεπε να τα καταπιώ εκείνη τη στιγμή – και τώρα εναπόκειται σε μένα να δώσω κάτι από όλα αυτά που πήρα από τους άλλους.

● Εχεις δουλέψει πολύ και πάνω στον Σέξπιρ. Τελευταία φορά ήταν το «Αφρικάνικοι μύθοι (βασισμένοι στον Σέξπιρ)».

Είναι ένας μεγάλος δάσκαλος δραματουργίας. Αυτό ήταν σαν μια άσκηση, σαν σεμινάριο πάνω στον Σέξπιρ!

● Η βάση σου τώρα είναι η Βαρσοβία;

Η βάση μου είναι εκεί όπου δουλεύω. Είμαι νομάς.

● Την πρώτη φορά που είχαμε μιλήσει, μου είχες πει πως ανήκεις σε όλες τις μειονότητες, κι αυτό είναι δύσκολο.

Κάθε στιγμή, ξέρεις, η έννοια της μειονότητας αποδίδεται διαφορετικά. Τελικώς γίνεσαι τόσο συγκεκριμένος ως προσωπικότητα, που ένα είδος ανθρώπου όπως εγώ είναι ήδη μια μειονότητα!

● Και πώς επιζεί κανείς ως μειονότητα; Συνήθως το περιβάλλον είναι εχθρικό.

Το θέατρο είναι ένας χώρος που προστατεύει πολύ. Ιδού, λοιπόν, δεν είναι μόνο μια καλλιτεχνική επιλογή, αλλά κι ο τόπος όπου ίσως μπορείς να έχεις την ελευθερία σου. Ισως γι’ αυτό κάνω θέατρο, για την ελευθερία.

● Το πολωνικό θέατρο είναι μια τεράστια σχολή. Από τον Γιέρζι Γκροτόφσκι και τον Ταντέους Κάντορ μέχρι τον Κρίστιαν Λούπα, του οποίου υπήρξες βοηθός. Αισθάνεσαι μέρος αυτής της παράδοσης ή θεωρείς τον εαυτό σου μια ειδική περίπτωση;

Α, η ερώτησή σου έρχεται πολύ αργά! Δεν θέτω πια στον εαυτό μου αυτό το ερώτημα. Οπως σου εξήγησα, μειονότητα αυτό σημαίνει: αναζητά τρόπο να εκφραστεί, αναζητά λοιπόν μια γλώσσα. Το πάθος μας είναι η γλώσσα.

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ζωή που ξέραμε πολύ δύσκολα θα επανέλθει ίδια
Ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Σάββας Στρούμπος μιλά στην «Εφ.Συν.» για τη νέα του δουλειά με την ομάδα «Σημείο Μηδέν», τη περίοδο της πανδημίας και την επίδρασή της στη ζωή μας.
Η ζωή που ξέραμε πολύ δύσκολα θα επανέλθει ίδια
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η φύση είναι σοφή, αν την ακολουθείς
Η Μπέτυ Αρβανίτη και ο Νίκος Μαστοράκης συνεργάζονται στο Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας και μιλούν για τη νέα τους παράσταση στην «Εφ.Συν.».
Η φύση είναι σοφή, αν την ακολουθείς
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το να θαυμάζεις είναι σπουδαίο
H Ηρώ-Ελένη Μπέζου δοκιμάζεται ταυτόχρονα στη συγγραφή και τη σκηνοθεσία και μιλά στην «Εφ.Συν.» για την παράστασή της «Οι ναυαγοί».
Το να θαυμάζεις είναι σπουδαίο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Συμβολικές, πολιτικές, είναι οι πράξεις μιας ομάδας θεάτρου
Ο Κώστας Μπάρας μιλά στην «Εφ.Συν.» για τη νέα παράστασή του βασισμένη στο έργο «Δαίμονες» Λαρς Νορέν, την ομάδα του HashArt και την πορεία του στον θεατρικό χώρο.
Συμβολικές, πολιτικές, είναι οι πράξεις μιας ομάδας θεάτρου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας