• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 13.6°C / 17.9°C
    2 BF
    82%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.6°C / 15.6°C
    0 BF
    87%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 12.0°C / 15.1°C
    2 BF
    73%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    1 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 11.3°C
    2 BF
    87%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.3°C / 15.0°C
    1 BF
    83%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.1°C / 10.4°C
    0 BF
    82%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.6°C / 15.6°C
    1 BF
    88%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.8°C / 18.6°C
    1 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 13.9°C / 15.9°C
    0 BF
    88%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 16.8°C / 19.6°C
    4 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 15.6°C
    3 BF
    71%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 12.9°C / 13.9°C
    0 BF
    88%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    13°C 11.5°C / 12.9°C
    0 BF
    94%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 11.5°C / 14.5°C
    0 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 13.8°C / 19.8°C
    2 BF
    67%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.8°C / 18.1°C
    1 BF
    95%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.3°C / 14.3°C
    2 BF
    88%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.7°C / 15.7°C
    1 BF
    81%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    0 BF
    91%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Μια παράσταση είναι σαν μια λαϊκή προσευχή»

  • A-
  • A+
Με αφορμή την παράσταση «Misericordia» στη Θεσσαλονίκη η Εμα Ντάντε μιλά στην «Εφ.Συν.» για το θέατρο και την πορεία της μέσα από τα έργα της.

Είναι απορίας άξιον το πώς βλέπουμε και ξαναβλέπουμε στην Ελλάδα τους ίδιους Ευρωπαίους σκηνοθέτες θεάτρου και δεν έχουμε δει ποτέ ώς τώρα την Eμα Ντάντε, τη σπουδαία Ιταλίδα δημιουργό: η σικελική της καταγωγή και η συγγενική προς τους Ελληνες ιδιοσυγκρασία της είναι σίγουρο πως θα αφορούσε μεγάλο κομμάτι του εγχώριου κοινού. Αυτή την παράλειψη ανέλαβαν να διορθώσουν τα φετινά «Δημήτρια», που προσκάλεσαν στη Θεσσαλονίκη το «Misericordia».

Η Εμα Ντάντε έσκασε σαν βόμβα στο Φεστιβάλ της Αβινιόν του 2014 με το «Οι αδελφές Μακαλούζο» κι έκτοτε οι παραστάσεις της σημειώνουν τεράστια επιτυχία στη Γαλλία. Στο ίδιο φεστιβάλ τη συναντήσαμε φέτος τον Ιούλιο, όπου τα δικά της «Misericordia» και «Κούκλα από ζάχαρη» ήταν ίσως οι δυσκολότερες παραστάσεις για να βρει κανείς εισιτήριο. Το θέατρό της, τελετουργικό, μυστηριακό, μετωπικό προς τους θεατές και έντονα σωματικό, προκαλεί έντονες συγκινήσεις και χαράσσεται στη μνήμη ανεξίτηλα. Συγκρατήστε το όνομά της, είναι σίγουρο πως στο μέλλον θα τη βλέπουμε συχνότερα στη χώρα μας.

● Βλέποντας στην παράστασή σας «Κούκλα από ζάχαρη» τους νεκρούς να μεταφέρουν τα ίδια τους τα πτώματα, το μυαλό μου πήγε αμέσως στο θέατρο του Ταντέους Κάντορ.

Με κάνει πολύ χαρούμενη το γεγονός ότι το σκεφτήκατε, γιατί ο Κάντορ υπήρξε ο πνευματικός μου δάσκαλος ήδη από το ξεκίνημα της πορείας μου. Για μένα αυτή η στιγμή όπου οι ηθοποιοί ή οι χαρακτήρες τους κουβαλούν στην πλάτη το ομοίωμά τους είναι σαν να πρόκειται για το βάρος της ζωής τους - σαν αυτό να είναι ο θάνατος, το βάρος της ζωής, σαν όλα αυτά που έχουμε ζήσει να γίνονται ασήκωτα στο τέλος.

Αυτά τα ανδρείκελα στην παράσταση είναι για μένα μια στιγμή μεγάλης μελαγχολίας. Τα πρόσωπα απελευθερώνονται από τη σάρκα, αλλά συνεχίζει να ζει η ψυχή τους. Ο Κάντορ υπήρξε μέγιστος γλύπτης. Με το θέατρό του έφτιαχνε γλυπτά ζωντανά στους αιώνες. Χαίρομαι λοιπόν που το φινάλε τού «Κούκλα από ζάχαρη» σας έφερε εκείνον στο μυαλό.

● Συνήθως στις παραστάσεις σας υπάρχει μια μετωπική σχέση των ηθοποιών προς το κοινό, είναι σχεδόν συνέχεια κατά πρόσωπο, ανφάς. Είναι μια ενδιαφέρουσα επιλογή: μου φέρνει στο μυαλό τις βυζαντινές αγιογραφίες. Το έκανε κι ο Θεόδωρος Αγγελόπουλος στις ταινίες του.

Ετσι ακριβώς είναι. Πολλές αγιογραφίες μού είχαν κάνει μεγάλη εντύπωση από όταν ήμουν ακόμα κοριτσάκι. Στα μέρη μας στη Νότια Ιταλία, στη Σικελία, υπάρχει έντονη θρησκευτική πίστη, ειδικά σε σχέση με τον θάνατο. Εγώ δεν είμαι πιστή, δεν θρησκεύομαι, δεν πάω στην εκκλησία ως χριστιανή για να προσευχηθώ. Πηγαίνω όμως για να δω τις εικόνες, από παιδί με γοήτευαν.

Η γη μου είναι γεμάτη από υπέροχες αγιογραφίες, από απεικονίσεις των διαφόρων αγίων και της Παναγίας, του Ιησού… Κι ύστερα υπάρχουν οι ιερές λιτανείες. Εχουμε αμέτρητες λιτανείες σε πόλεις και χωριά. Για μένα η γιορτή της Παναγίας ή των Αγίων Πάντων είναι στιγμές συγκέντρωσης της κοινότητας. Το θέατρό μου λοιπόν είναι πολύ μετωπικό και πολύ αναμνηστικό, γιατί προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από αυτές τις παραδοσιακές τελετές του δρόμου.

● Υπάρχει πράγματι κάτι τελετουργικό στο θέατρό σας.

Απολύτως. Πιστεύω πως η τελετουργικότητα του θεάτρου μου είναι το πιο σημαντικό. Το κοινό έρχεται προσκεκλημένο σε ένα είδος τελετής. Ολοι λαμβάνουμε μέρος σε αυτή την τελετή. Για μένα μια παράσταση είναι σαν μια λαϊκή προσευχή. Ολη η κοινότητα προσεύχεται - όχι στον Θεό, αλλά γι' αυτή την ίδια. Προσεύχεται για τον άνθρωπο, για τις ανθρώπινες υπάρξεις.

● Oσο πηγαίνουμε προς την αρχαιότητα, το θέατρο ήταν ακριβώς αυτό: μια τελετουργία.

Ναι. Είναι μια ομαδική τελετή, γι' αυτό και είναι σημαντικό να είμαστε μαζί. Δεν πιστεύω καθόλου στο θέατρο μέσω streaming. Εκεί δεν υπάρχει, ούτε μπορεί να υπάρξει τελετή. Αντιθέτως, το θέατρο γεννιέται όταν κάνει τους ανθρώπους να συναντηθούν. Στον υπολογιστή δεν συναντάς τίποτα, είναι κάτι νεκρό. Για μένα, το θέατρο δεν είναι μόνο η παράσταση. Αυτό είναι μια πολύ σημαντική σκέψη. Το θέατρο είναι μια επαφή ανάμεσα στην παράσταση και την κοινότητα. Αν δεν υπάρξει αυτή η συνάντηση, δεν υπάρχει και η κάθαρση, δεν υπάρχει η ανθρώπινη εμπειρία.

● Τώρα με τον Covid δεν μπορούσαμε να βρεθούμε για να δούμε κάτι όλοι μαζί, για να υπάρξει αυτή η κοινωνία του βλέμματος. Αν αυτό συνεχιστεί, τι θα κάνουμε;

Πιστεύω πως αυτό δεν θα συνεχιστεί επ’ άπειρον, θα περάσει κάποια στιγμή και θα μπορέσουμε να επιστρέψουμε στο «μαζί». Υπάρχουν στιγμές παύσης. Εγώ δεν βιάζομαι. Δεν πιστεύω πως πρέπει να βρούμε ένα υποκατάστατο του θεάτρου. Θα κάνουμε υπομονή για μια περίοδο ενός-δύο χρόνων. Εντάξει!

Τι μπορούμε να κάνουμε; Ισως θα μπορούσαμε να κάνουμε παραστάσεις για έναν μόνο θεατή ή δύο, που θα βρίσκονται σε απόσταση; Δεν ξέρω. Για μένα η αίσθηση του θεάτρου υπάρχει και με δύο θεατές. Δεν πιστεύω πως είναι ανάγκη να έχουμε ένα πλήθος, αλλά ότι πρέπει να υπάρχει η εμπειρία της συνάντησης. Δυο άνθρωποι συναντιούνται βλέποντας την παράσταση: αυτό θα μπορούσε να γίνει. Αλλά όχι streaming…

● Κάποιες φορές στο Φεστιβάλ της Αβινιόν υπάρχει μια παράσταση-αποκάλυψη, που όλοι μιλούν για αυτήν. Το 2014 αυτή ήταν η δική σας, «Οι αδελφές Μακαλούζο». Τώρα και στις δύο παραστάσεις σας, «Misericordia» και «Κούκλα από ζάχαρη», οι αίθουσες είναι ασφυκτικά γεμάτες - όχι μόνο δύο θεατές…

Σε αυτό το φεστιβάλ όλες οι αίθουσες είναι γεμάτες. Είναι μια μεγάλη γιορτή του θεάτρου. Είναι ένα μέρος ξεχωριστό, ειδικό. Πάντα είχα υπέροχη σχέση με το κοινό της Αβινιόν. Είναι η τρίτη φορά που συμμετέχω και πάντοτε ένιωθα σαν στο σπίτι μου. Ενιωθα εξ αρχής να με αγαπούν, σαν να βρίσκομαι σε μια αγκαλιά. Είναι πολύ ισχυρή η σχέση μου με αυτό το φεστιβάλ, ήδη από το «Οι αδελφές Μακαλούζο».

● Πολύ συχνά κάνετε θέατρο σε διάλεκτο. Ενδιαφέρουσα επιλογή.

Είναι η γλώσσα μου. Ειδικά η διάλεκτος είναι μια γλώσσα άγρια, πρωτόγονη. Μια γλώσσα σχεδόν χωρίς γραμματική – άρα μια γλώσσα που προέρχεται από τα σπλάχνα, από το στομάχι, τα έντερα. Για μένα αυτό είναι πολύ σημαντικό, να δουλεύεις με τη γλώσσα των σπλάχνων: είναι μητρική γλώσσα η διάλεκτος. Δουλεύω πολύ με αυτοσχεδιασμούς, οι ηθοποιοί μου αυτοσχεδιάζουν συνέχεια. Ετσι έχουν μια πολύ σαρκική σχέση με τη γλώσσα. Γιατί όπως αυτοί είναι σωματικοί, έτσι και η λέξη πρέπει να είναι σωματική, πρέπει να συνοδεύει την κινητική γλώσσα. Πρέπει λοιπόν να έρχεται από τον δρόμο, από την κούνια!

● Και στις δύο παραστάσεις που παρουσιάσατε φέτος, υπάρχει το ζήτημα της βίας ενάντια στη γυναίκα. Είναι κάτι χαρακτηριστικό των μεσογειακών χωρών, όπου υπάρχει μια ροπή προς τη macho αντρική συμπεριφορά;

Ναι. Γι' αυτό και είναι πολυάριθμες οι γυναικοκτονίες στη χώρα μας.

● Το ίδιο και στην Ελλάδα.

Είναι παγκόσμιο φαινόμενο. Κι αυτό είναι ένα πρόβλημα που παραμένει ανεπίλυτο, γιατί πέρα από τις γυναικοκτονίες, υπάρχει τρομερή οικογενειακή βία, μέσα στα σπίτια. Οι γυναίκες δέχονται ξυλοδαρμούς, κακοποιούνται και συχνά δεν φτάνουν να το καταγγείλουν γιατί φοβούνται. Φοβούνται για τα παιδιά τους ή για τη ζωή τους. Ετσι η βία εξακολουθεί να κατοικεί στα σπίτια χωρίς να καταγγέλλεται ή να αποσοβείται.

Αυτό είναι τρομερό, γιατί πολλές γυναίκες ζουν ώς το τέλος της ζωής τους με τον φόβο να δολοφονηθούν. Ισως να είναι καλύτερα να σε σκοτώσουν παρά να ζεις με τον φόβο. Κάποιες φορές είναι καλύτερη η απελευθέρωση του θανάτου. Κάποιες ζωές είναι αδύνατον να τις ζήσεις, βίαιες… Είναι ένα μεγάλο πρόβλημα που δεν μπορώ να το ξεχάσω ποτέ όταν κάνω θέατρο. Πρέπει πάντα να υπενθυμίζω ότι υπάρχουν γυναίκες που ζουν υπό αυτές τις συνθήκες.

● Ο άνδρας στο «Κούκλα από ζάχαρη» επαναλαμβάνει συνεχώς: «Μα αυτό δεν είναι έρωτας…». Ομως η ίδια η γυναίκα που το υφίσταται πιστεύει πως ο άνδρας που την κακοποιεί την αγαπάει.

Αυτό είναι ζήτημα κουλτούρας, είναι πρόβλημα πολιτισμικό. Υπάρχουν γυναίκες του Νότου που είναι συνηθισμένες, μαθημένες από τις μαμάδες και τις γιαγιάδες τους να υφίστανται τη βία ως ένδειξη έρωτα ή αγάπης: αν ο άντρας σου σε δέρνει, το κάνει επειδή σ’ αγαπάει, θέλει το καλό σου, το κάνει επειδή πρέπει να μάθεις κάποια πράγματα, τη ζωή. Το κάνει για σένα! Αυτό είναι τρομερό…

Μάλιστα το «Θέλει το καλό μου» είναι μια τυπική φράση που χρησιμοποιούν οι γυναίκες του Νότου όταν καταλήγουν στο νοσοκομείο: όταν ομολογούν πως έχουν χτυπηθεί, αντί να κάνουν καταγγελία λένε: «Μα το κάνει για το καλό μου…».

● Στο θέατρό σας, το βάθος της σκηνής είναι σχεδόν πάντα σκοτεινό. Οι χαρακτήρες μοιάζει να εμφανίζονται μέσα από το κενό.

Η σκηνή είναι για μένα ένα σκοτεινό τούνελ. Είναι το πέρασμα ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο. Είναι ένα σημείο όπως όταν είμαστε ετοιμοθάνατοι, όταν είμαστε έτοιμοι να αφήσουμε τη ζωή και να συναντήσουμε τον θάνατο.

Για μένα αυτό είναι η σκηνή: το σύνορο ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο. Είναι ένα τούνελ, όπως όταν κάποιος πέφτει σε κώμα και μετά όταν ξυπνήσει τον ρωτούν «Τι είδες εκεί;» κι αυτός απαντά συνήθως «Ηταν ένα τούνελ με ένα φως στο βάθος, κι αυτό το φως με προσκαλούσε». Η σκηνή λοιπόν είναι ένα σκοτεινό τούνελ με ένα φως μπροστά. Το φως είναι το κοινό, η ζωή. Το βλέμμα του κοινού είναι το φως που προσπαθεί να εισχωρήσει σε αυτό το τούνελ.

● Αν λοιπόν το κοινό είναι το φως, η ζωή, ο θάνατος πού είναι;

Μπροστά στο κοινό. Γιατί υπάρχουν δύο στοιχεία, δύο θεμελιώδεις καταστάσεις στη ζωή μας. Το ζωογόνο βλέμμα πάνω σε πράγματα νεκρά. Γιατί το θέατρο είναι αυτή η πράξη: ζει και πεθαίνει την ίδια στιγμή που ζει. Γι' αυτό και το θέατρο είναι τόσο εξαιρετικό. Δεν είναι όπως ο κινηματογράφος που παραμένει αποτυπωμένος στο φιλμ και κάθε βράδυ είναι ίδιος.

Το θέατρο είναι αυτή η πράξη που ζει και την ίδια στιγμή που ζει, πεθαίνει. Δεν θα τη βρεις ποτέ ξανά έτσι, απαράλλαχτη. Ποτέ ξανά δεν θα είναι ίδια. Το κοινό παρίσταται με το ζωογόνο βλέμμα του σε αυτόν τον θάνατο. Κι αυτό είναι εκπληκτικό. Μόνο το θέατρο μπορεί να το κάνει. Ούτε καν η ζωγραφική, ούτε τίποτε. Ο πίνακας παραμένει εκεί – κάθε πινελιά, κάθε κηλίδα χρώματος μένει εκεί για πάντα. Το θέατρο δεν μένει για πάντα. Δεν είναι αιώνιο. Είναι σαν εμάς που το κοιτάζουμε. Εχει τη θνητότητα που έχει κι η ζωή. Αυτό είναι το εκπληκτικό.

● Κάνατε όμως μια ταινία πάνω στο «Οι αδελφές Μακαλούζο».

Ναι. Η ταινία βασίστηκε στο θεατρικό έργο, αλλά είναι πολύ διαφορετική. Η ταινία βγήκε τον Αύγουστο στην Αμερική. Στην Ιταλία το κοινό την αγάπησε. Ηταν μια πολύ ωραία εμπειρία.

● Στις αρχές Οκτωβρίου θα δούμε το «Misericordia» στη Θεσσαλονίκη.

Εκτός συγκλονιστικού απροόπτου, ναι. Πώς πιστεύετε πως θα μας υποδεχτεί το κοινό στη Θεσσαλονίκη;

● Νομίζω πως είμαστε ένας λαός που έχει περισσότερα κοινά με τη Σικελία από ό,τι με την υπόλοιπη Ιταλία. Εχετε ξαναπαίξει στην Ελλάδα;

Οχι, ποτέ.

● Πώς και δεν σας προτάθηκε;

Δεν το γνωρίζω. Ελπίζω μετά από αυτή την πρώτη φορά να υπάρξουν προτάσεις!

● Το «Misericordia» είναι μια παράσταση που έχει να κάνει περισσότερο με την κίνηση παρά με τη γλώσσα.

Ναι, πράγματι. Είναι πολύ σωματική. Είναι μια παράσταση πάνω στη δυστυχία, την αρρώστια, αλλά πολύ χορευτική!

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής


⚫ «Το «Misericordia» σε κείμενο και σκηνοθεσία της Εμα Ντάντε θα παρουσιαστεί στις 6 Οκτωβρίου στο Θέατρο Ανετον του Δήμου Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο της διοργάνωσης «Δημήτρια 2021».

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η γλώσσα είναι η μοίρα μου»
Ο σκηνοθέτης Σπύρος Βραχωρίτης, σημαντικό κεφάλαιο της ιστορίας του ελληνικού θεάτρου, μιλά στην «Εφ. Συν.» για το θέατρο, τη Θεατρική Λέσχη Βόλου και την πορεία του.
«Η γλώσσα είναι η μοίρα μου»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Να κρατήσουμε το θέατρο ζωντανό»
Η ηθοποιός Ελπίδα Σταθάτου μιλά στην «Εφ.Συν.» για την παράσταση της με τίτλο «Στεγόσαυρος», τα σχέδια της και το ελληνικό θέατρο.
«Να κρατήσουμε το θέατρο ζωντανό»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Αναζητώντας...»: μια παράσταση χωρίς σκηνοθέτη!
Τη νέα τους παράσταση παρουσιάζουν δύο ανεξάρτητοι καλλιτεχνικοί φορείς «Σκαλί ART» και «Αλληλέγγυο Θεάτρο Ηλίου-πόλις» βασισμένη στην ιδέα του σκηνοθέτη Βαγγέλη Βαροτσάκη.
«Αναζητώντας...»: μια παράσταση χωρίς σκηνοθέτη!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το ζωντανό σώμα του ελληνικού θεάτρου
Τα σπουδαία θεατρικά κείμενα και οι καλές παραστάσεις αφυπνίζουν, προβληματίζουν, συμμετέχουν στον κοινωνικό διάλογο. Διαλέξαμε έξι θεατρικά έργα που ανέβηκαν φέτος για το κείμενο αλλά και για τις ιδιαίτερες...
Το ζωντανό σώμα του ελληνικού θεάτρου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας