• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 14.6°C / 17.9°C
    1 BF
    64%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 13.7°C / 17.5°C
    2 BF
    65%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.4°C / 19.0°C
    2 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.7°C / 14.9°C
    1 BF
    77%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    2 BF
    67%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.6°C / 16.9°C
    2 BF
    73%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    11°C 9.6°C / 11.8°C
    2 BF
    71%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.2°C / 19.6°C
    1 BF
    76%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.2°C / 19.8°C
    4 BF
    72%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 15.9°C / 17.9°C
    4 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 18.1°C / 19.6°C
    4 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 16.6°C
    3 BF
    60%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    19°C 16.9°C / 18.9°C
    0 BF
    77%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 14.5°C
    2 BF
    82%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 14.5°C / 14.5°C
    2 BF
    87%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 19.8°C / 20.8°C
    4 BF
    62%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.4°C / 18.1°C
    0 BF
    70%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 12.7°C / 15.5°C
    1 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.4°C / 17.6°C
    1 BF
    66%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    1 BF
    65%
Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το ολέθριο μοντέλο

  • A-
  • A+
Στην «Ανθρωπόκαινο» εποχή μας ο άνθρωπος άρχισε να υφίσταται τις καταστροφικές συνέπειες του μοντέλου που ακολουθεί, με κορωνίδα ίσως την κλιματική κρίση, τα διάφορα «ντόμινο» που αυτή περιέχει και τις ζοφερές προβλέψεις που υπάρχουν.

Κατά τη νεωτερικότητα, ως γνωστόν, εμφανίζεται και σταδιακά εξελίσσεται η επιστήμη ως δημιουργία αφηρημένης θεωρητικής σύλληψης των φυσικών νομοτελειών του κόσμου υπό το καθεστώς του ορθού λόγου (μαθηματικά) και της εμπειρικής επαλήθευσης (πείραμα).

Αποτελεί επίσης αδιαμφισβήτητο ιστορικό γεγονός η ενίσχυση αυτής της διαδικασίας με την εμφάνιση της βιομηχανικής εποχής και των νέων κοινωνικοπαραγωγικών σχέσεων λόγω της δομικά αέναης ανάγκης αύξησης της παραγωγής (μηχανές). Ταυτόχρονα, όμως, εμφανίζονται και οι συνακόλουθες αρνητικές διαστάσεις του νέου κοινωνικοοικονομικού συστήματος, της κεφαλαιοκρατίας, που συνεχίζονται έκτοτε με δραματική εξέλιξη στην εποχή μας.

Η πρώτη θεμελιώδης είναι αυτή που εκφράστηκε με πρωτόγνωρη και ανεπανάληπτη θεωρητική ανάλυση στα μαρξικά γραπτά και αφορά τη γνωστή αντιφατική σχέση των λεγόμενων παραγωγικών δυνάμεων με τις παραγωγικές, άρα και κοινωνικές, σχέσεις, όπου η ανάπτυξη και η βελτίωση των πρώτων συνεπάγεται αντίθετα την επιδείνωση των δεύτερων. Στους αιώνες που ακολούθησαν η ανάπτυξη αυτή υπήρξε η γενεσιουργός αιτία των ιμπεριαλισμών, των αποικιοκρατιών (πρώτες ύλες) με τους αντίστοιχους συνήθως ανταγωνιστικούς πολέμους. Είναι γνωστό ότι εξολοθρεύτηκαν ή σκλαβώθηκαν εκατομμύρια άνθρωποι κυρίως του «άλλου κόσμου», ενώ εξαφανίστηκαν ή αλλοιώθηκαν αρχαιότερα πολιτισμικά στοιχεία και κουλτούρες.

Η αύξηση και η εξέλιξη των παραγωγικών δυνάμεων γίνεται πάντα προς άμεσο ή έμμεσο όφελος του κεφαλαίου, όπως παράλληλα και η εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας, η οποία διαμορφώνει και την «καλή» πλευρά του Ιανού της τεχνοεπιστήμης. Γνωστά ιστορικά παραδείγματα εδώ είναι η δημιουργία ενός πιο ασφαλούς τεχνοπεριβάλλοντος για τους ανθρώπους μετά τη συγκέντρωσή τους για τη δημιουργία τεράστιων αστικών κέντρων που απαιτούσε εξαρχής ο βιομηχανικός καπιταλισμός, ή η ενίσχυση της ιατρικής επιστήμης για καλύτερο ευδόκιμο ζωής (που βέβαια και αυτό τελικά κατανέμεται ταξικά).

Η σχέση αυτού του υπερεκμεταλλευτικού συστήματος με την καθοδηγούμενη εξέλιξη της τεχνοεπιστήμης φαίνεται αν παρατηρήσουμε ότι σε αυτήν συνήθως προηγείται η στρατιωτική στοχοθεσία (ισχύς), όπου συχνά παράπλευρα προϊόντα χρησιμοποιούνται και εν καιρώ ειρήνης. Το ζοφερότερο παράδειγμα εδώ αποτελούν τα πυρηνικά όπλα που ήταν και ακόμη είναι ο χειρότερος εφιάλτης για ένα πλανητικό ολοκαύτωμα.

Η δεύτερη αρνητική διάσταση γενετικά και άρρηκτα συνδεδεμένη με την πρώτη αφορά τη λεγόμενη «σχέση ανθρώπου-φύσης», όπως διαμορφώθηκε στη μακρόχρονη αυτή περίοδο. Η έκφραση στη γενική αυτή μορφή είναι εξωραϊστική και κρυφά αθωωτική, διότι στην πραγματικότητα αφορά τη σχέση του συγκεκριμένου ισχύοντος πολιτικοκοινωνικού και οικονομικού μοντέλου με τη φύση.

Ο κεφαλαιοκρατισμός, όπως με τους ανθρώπους, είχε και έχει σχέση κατακτητική και εκμεταλλευτική, παραβλέποντας πάντα ότι ο άνθρωπος παρά το τεχνοπεριβάλλον που σταδιακά δημιούργησε αποτελεί ο ίδιος μέρος της φύσης και εξαρτάται από αυτήν. Η μοναδική τεράστια διαφορά του από τις υπόλοιπες μορφές ζωής έγκειται, ως γνωστόν, στη θεαματική εξέλιξη του εγκεφάλου, της νοητικότητάς του που του επιτρέπει συνειδητά και λογικά να ανακαλύπτει τις κανονικότητες του κόσμου.

Λόγω αυτής της ικανότητας στις διάφορες φάσεις εξέλιξης του sapiens, χτίζεται σιγά σιγά και ο ανθρωποκεντρισμός, συνήθως με διαμεσολάβηση θεών και θρησκευτικών δοξασιών, οι οποίες όμως συχνά ήταν υπέρ της αρμονίας ανθρώπου-φύσης. Στην εποχή που εξετάζουμε, αυτή η αρμονία δεν έπαιξε ρόλο και κάτω από την ισχύ τού «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση» ο ανθρωποκεντρισμός έμεινε ανεμπόδιστος, ενώ συνδυάστηκε και τελικά ενσωματώθηκε στην κεφαλαιοκρατική ιδεολογία, δηλαδή στον ατομοκεντρισμό ή ατομικισμό – και ο συνδυασμός αυτός κατέστη κυρίαρχος.

Σχετικά μόνο πρόσφατα συνειδητοποιούμε ότι η κυριαρχία αυτή έχει αγγίξει τις αντοχές της, διότι οι αντοχές αυτές συμπίπτουν με τις αντοχές της φύσης και του ανθρώπινου πλανήτη, οι οποίες μάλιστα σήμερα φαίνεται να έχουν ξεπεραστεί. Στην «Ανθρωπόκαινο» εποχή μας ο άνθρωπος άρχισε να υφίσταται τις καταστροφικές συνέπειες του μοντέλου που ακολουθεί, με κορωνίδα ίσως την κλιματική κρίση, τα διάφορα «ντόμινο» που αυτή περιέχει και τις ζοφερές προβλέψεις που υπάρχουν. Ηδη ο πλανήτης έχει εισέλθει στην «Ερημόκαινο» εποχή από πλευράς βιοποικιλότητας, ταυτόχρονα κατά πολλούς αντιμετωπίζουμε και την έναρξη μιας εποχής έντασης πανδημιών οφειλόμενη στην κερδοσκοπική φρενίτιδα (οικότοποι), που αψηφά κάθε έννοια οικολογικού ορθολογισμού.

Η κεφαλαιοκρατία, βέβαια, κατά τη γνωστή αναπαραγωγική της ικανότητα να εκμεταλλεύεται τις κρίσεις που αυτή δημιουργεί, ήδη δράττεται της ευκαιρίας μέσω της σωτήριας «πράσινης ανάπτυξης», όμως η κερδοσκοπία είναι αυτή που βάζει πάντα την τελική σφραγίδα στο νόημα της έννοιας «ανάπτυξη». Ενα διαφωτιστικό παράδειγμα, εδώ, μπορεί να είναι το εξής: υποθέτουμε μια συγκεκριμένη διαδικασία πράσινης ανάπτυξης όπου συνεκτιμούμενων όλων των παράπλευρων επιπτώσεων που πάντα υπάρχουν έχει συνολικό θετικό αποτύπωμα.

Επίσης, έστω ότι υπάρχουν, π.χ., δύο εναλλακτικές που μπορούν να ακολουθηθούν, εκ των οποίων η μία έχει καλύτερο θετικό αποτέλεσμα από την άλλη. Η απόφαση για το ποια από τις δύο θα υλοποιηθεί θα είναι αποκλειστικά αυτή και μόνο της μεγαλύτερης κερδοφορίας. Η ρήση «Απληστον το διά παντός κέρδος» (Πιττακός) ισχύει! Γενικά, θα λέγαμε ότι η αντίθεση κεφαλαίου - εργασίας αντιστοιχεί εδώ και μεταφέρεται ως αντίθεση κερδοσκοπίας - οικολογικής ευαισθησίας, που, αν συνεχιστεί, έχει ως ορίζοντα την αντίθεση θανάτου - ζωής.

Η σωτηρία του ανθρώπου και του έμβιου πλανήτη συνδέεται άμεσα με την πολιτικοκοινωνική σύγκρουση σε όλα τα επίπεδα, ατομικά και μαζικά, που έχει εκφραστεί από παλιά με πολλές ονομασίες π.χ. του οικολογικού κινήματος, όπως «αλλαγή ή εξαφάνιση» (1971), «ουτοπία ή θάνατος» (1973) κ.ά. Ο κοινωνικός έλεγχος αποτελεί ικανή και αναγκαία συνθήκη, κάτι που ευχόμαστε να γεμίζει σήμερα σιγά σιγά το περιεχόμενο μιας υφέρπουσας λαϊκής συνειδητοποίησης για τη σύνδεση της κοινωνικής αδικίας με τον οικολογικό ανορθολογισμό, παρά τα μεγάλα εμπόδια.

Δύο από αυτά που αφορούν την παιδεία είναι, π.χ., τα αρνητικά της ψηφιακής πληροφόρησης-«μόρφωσης» του σημερινού νέου πολίτη ή ο μεθοδευμένος αποκλεισμός των νέων από τα πανεπιστήμια που πάντα αποτελούσαν φυτώρια πολιτικοκοινωνικής συνειδητοποίησης κ.ά. Ο κεφαλαιοκρατισμός αντιδρά πολιτικά με κάθε μέσο, όπως σήμερα με την υποστήριξη μεταδημοκρατικών αυταρχικών καθεστώτων, χωρίς να διστάσει βέβαια και σε φασισμούς. Η ψυχή του σε κάθε περίπτωση μπορεί να εκφραστεί μεταφορικά με τη φράση «το κέρδος είναι άγιο και ιερό ακόμη και όταν... όλα γύρω καίγονται». Την αλήθεια αυτή τη βιώσαμε πρόσφατα στη χώρα μας και... κυριολεκτικά!

*Φυσικός, δρ. Φιλοσοφίας

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το 2019 πρέπει να είναι «καταπράσινο»!
Περιβάλλον, ημερολόγιο 2019. Τι μας κληροδότησε ως γνώση το 2018; Εβαλε τις βάσεις που όμως για να καρποφορήσουν θα πρέπει να τις αναπτύξουμε. Τα τελευταία τερτίπια του καιρού παγκοσμίως, όπως λένε οι...
Το 2019 πρέπει να είναι «καταπράσινο»!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η πράσινη αποστολή της νέας γενιάς
Παρατηρείται μία ατομική ή συλλογική άρνηση μπροστά στη συντελούμενη καταστροφή για να αναδειχθούν ασυνείδητοι μηχανισμοί κάτω από την «απάθεια».
Η πράσινη αποστολή της νέας γενιάς
ΝΗΣΙΔΕΣ
Προστατέψτε τη φύση, προστατέψτε τον κόσμο!
Οι αυτόχθονες λαοί πληρώνουν βαρύ τίμημα για την προστασία των εδαφών τους, ενώ διαχειρίζονται με βιώσιμο τρόπο το 50% των παγκόσμιων εδαφών από τα οποία μόνο για το 10% έχουν έννομα δικαιώματα ιδιοκτησίας.
Προστατέψτε τη φύση, προστατέψτε τον κόσμο!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο δρόμος για ένα βιώσιμο μέλλον
Aν θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα πραγματικά βιώσιμο μέλλον δεν θα πρέπει να βασιστούμε στις τεχνοκρατικές λύσεις ανάγκης, αλλά να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε και σκεφτόμαστε τη μετάβαση.
Ο δρόμος για ένα βιώσιμο μέλλον
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η ζημιά έχει γίνει αλλά μπορεί να ανατραπεί»
Ο Τάσος Τσελεπίδης, καθηγητής Ωκεανογραφίας του Πανεπιστημίου Πειραιώς μας μιλά για τα ευρήματα των ερευνών στα θαλάσσια οικοσυστήματα και πως μπορεί να αλλάξει η κατάσταση της κλιματικής αλλαγής.
«Η ζημιά έχει γίνει αλλά μπορεί να ανατραπεί»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ελλάδα και Ε. Ε. δίνουν έμφαση στις ΑΠΕ»
Το κλειδί για μία ενεργειακή μετάβαση είναι η δημιουργία ενός πλαισίου στο οποίο η περιβαλλοντική αειφορία συμβαδίζει με την οικονομική ανάπτυξη και τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις.
«Ελλάδα και Ε. Ε. δίνουν έμφαση στις ΑΠΕ»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας