• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    12°C 7.8°C / 14.0°C
    2 BF
    52%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    8°C 5.6°C / 8.8°C
    2 BF
    63%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.0°C / 12.1°C
    2 BF
    64%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 4.7°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.7°C / 5.9°C
    0 BF
    70%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 5.0°C / 8.2°C
    2 BF
    73%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    2°C 2.4°C / 3.3°C
    2 BF
    56%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    5°C 3.5°C / 11.8°C
    1 BF
    77%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.1°C / 14.8°C
    3 BF
    69%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 5.9°C / 8.9°C
    0 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.7°C / 14.1°C
    2 BF
    62%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.6°C / 10.1°C
    2 BF
    48%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    2 BF
    62%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.5°C / 6.9°C
    2 BF
    76%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    8°C 3.3°C / 8.4°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 8.8°C / 13.8°C
    2 BF
    61%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 8.0°C / 14.2°C
    0 BF
    65%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    8°C 5.3°C / 9.9°C
    1 BF
    64%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    8°C 5.7°C / 8.9°C
    1 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    2 BF
    81%
ΑΠΕ- ΜΠΕ/ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΡΑΓΙΑΝΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ψυχολογικές διαστάσεις μιας συλλογικής καταστροφής

  • A-
  • A+
Η πυρκαγιά βιώνεται μεταφορικά σαν πελώριο στόμα (ή στρατιά στομάτων) που ξερνάει φωτιές και κατατρώει ό,τι βρει.

Η πυρκαγιά, θίγοντας οικισμούς και ανθρώπους, αντιπροσωπεύει εμπειρία συλλογικής καταστροφής. Ακραίο στρες, σοκ, δέος, άρνηση αποδοχής της πραγματικότητας, τρόμος, πανικός ή πάγωμα είναι τυπικές ψυχικές επιπτώσεις της.

Στο ατομικό και συλλογικό Φαντασιακό η φωτιά συνιστά αρχετυπικό στοιχείο που και καταστρέφει και δημιουργεί, καταλύει και προστατεύει: καταστροφή και εξαγνισμός, δύναμη κακή ή καλή (π.χ. λαμπαδηδρομίες των ναζί ή ολυμπιακή φλόγα), φως, προστασία από σκοτάδι και θηρία, Προμηθέας ή Νέρωνας... Τα πρόσωπά της είναι Λεγεών με φρικτότερο, μετά την Κόλαση, την πυρκαγιά.

Στις οριακές εμπειρίες όπως η πυρκαγιά ο άνθρωπος φαντάζεται περισσότερα απ' όσα αντιλαμβάνεται, αντιλαμβάνεται περισσότερα απ' όσα μπορεί να σκεφτεί, σκέφτεται περισσότερα απ' όσα μπορεί να εκφράσει, εκφράζει περισσότερα απ' όσα μπορεί να πει με λέξεις. Η συμπαιγνία φαντασίας και πραγματικότητας καθιστά το βίωμα κατακλυσμικά τραυματικό και την ανάκληση ή αναδιήγησή του θραυσματική, ελλειμματική, πειραγμένη. Τραύμα προς αποφυγήν για τον νου.

Η πυρκαγιά μοιάζει με τον χρόνο: καταλύει ό,τι συναντά. Ωστόσο η τυπική απεικόνιση του χρόνου είναι μια τρύπα όπου ό,τι πέσει μέσα χάνεται. Ενώ η πυρκαγιά βιώνεται μεταφορικά σαν πελώριο στόμα (ή στρατιά στομάτων) που ξερνάει φωτιές και κατατρώει ό,τι βρει. Τέρας που δεν επικοινωνεί, ώστε να διαπραγματευτείς, να μεταπείσεις ή να το παραπλανήσεις, όπως ο Οδυσσέας τον Κύκλωπα. Ενα πύρινο στόμα μάς καταδιώκει για να μας φάει. Η απειλή είναι τόσο οριακή που δεν τη χωράει ο νους, δηλαδή γεννά ψυχικό τραύμα.

Αλογη, αδηφάγος, η πυρκαγιά ενεργοποιεί αρχαϊκότατες φαντασιώσεις και άγχη καταβρόχθισης, παραμόρφωσης, απώλειας της μορφής («γίνομαι στάχτη») ή και της ύπαρξης, αφανισμού του κόσμου μου. Αυτά γεννούν ανείπωτους τρόμους, πανικούς, σοκ, αλλά και σαγήνη. Σαγήνη που εξωθεί τον πυρομανή στην απόλαυσή και τον τηλεθεατή σε ακόρεστη κατανάλωση εικόνων του πύρινου τέρατος.

Ψυχικές επιπτώσεις

Οταν είσαι σε επαφή με την πυρκαγιά, επικρατεί δέος και τρόμος. Μόλις περάσει για σένα το κακό, στην αναπαράσταση όσων έζησες δεσπόζει η απώλεια. Ενώ το μέλλον στοιχειώνεται από άγχος για το θα γίνει.

Τυπικές αντιδράσεις: συγκινησιακή απορρύθμιση, ένταση, αστάθεια, ευμεταβλητότητα. Δυσφορία, ευερεθιστότητα, νευρικότητα, άγχος ή καταθλιπτικές εκδηλώσεις, ιδίως αν δεν δουλευτούν ψυχικά οι εμπειρίες τραύματος και απώλειας. Στην πρώτη περίοδο μετά το τραύμα είναι συχνές οι αναβιώσεις εντυπώσεων που έζησες, με υπερτροφική την απειλητική χροιά και «πιο ρεαλιστικές κι απ' την πραγματικότητα».

Οι μνημονικές ανακλήσεις (ανάμνηση, αφήγηση, αναβίωση...) είναι επώδυνες, καταπονητικές, δύσκολα μπαίνουν σε εικόνες ή λέξεις, και συχνά συνοδεύονται από αδυναμία συγκέντρωσης και λήψης αποφάσεων, εύθραυστη διανοητική λειτουργία ή και διανοητική σύγχυση. Υπνος και διατροφή διαταράσσονται. Απλά ερεθίσματα (καπνός, φλόγα σπίρτου ή αναπτήρα, στάχτη, σειρήνες ή πυροσβεστικά οχήματα) μπορεί να γεννήσουν δυσανάλογες συναισθηματικές αντιδράσεις.

Οι διαπροσωπικές σχέσεις πλήττονται από εντάσεις και συγκρούσεις ή από στάσεις απόσυρσης, απομόνωσης, απραγίας. Σωματικές εκδηλώσεις τού στρες είναι συχνές, όπως ταχυπαλμία, εφίδρωση, πονοκέφαλοι, ναυτία, πόνοι... Υπάρχουσες σωματικές παθήσεις συχνά επιδεινώνονται λόγω του στρες, του άγχους ή της κατάθλιψης. Ψυχοσωματικές παθήσεις ίσως εμφανίζονται, ιδίως όταν κάποιος αποφεύγει να εκφράσει τα συναισθήματά του.

Ψυχικά αντίδοτα

Πώς συγκροτούνται ατομικές και συλλογικές στάσεις αντοχής, ανάκαμψης και υπέρβασης του τραύματος; Δίπλα στις προσωπικές και θεσμικές ενέργειες στήριξης και αλληλεγγύης, υπάρχουν τέσσερα ψυχικά αντίδοτα.

Η ανθρώπινη σχέση: Μόνος μπροστά στο πύρινο θηρίο, νιώθεις αβοήθητος ακόμη και να ανακαλέσεις όσα έζησες και να τα εκφράσεις. Η σχέση με τον άλλον πολλαπλασιάζει τις δυνατότητες επεξεργασίας και επούλωσης του τραύματος.

Η ενεργητική στάση: Η πυρκαγιά μετατρέπει τον άνθρωπο σε αντικείμενο-τροφή για το πύρινο στόμα. Και οι στάχτες τρέφουν τη ματαιότητα και την παραίτηση. Ενεργητική στάση εδώ σημαίνει: να αγαπήσεις ξανά τον κόσμο και να παλέψεις ώστε η λογική της ζωής να υπερισχύσει, δημιουργώντας ξανά ό,τι καταστράφηκε και στηρίζοντας όποιον πληγώθηκε. Η στήριξη του άλλου, μάλιστα, είναι ισχυρότατο βάλσαμο και για την ψυχή εκείνου που στηρίζει.

Η έκφραση, ο λόγος και το μοίρασμα όσων ζήσαμε με λέξεις, εικόνες, χειρονομίες...

Και ο καλός αποχαιρετισμός σε ό,τι χάθηκε, ήτοι το πένθος για πρόσωπα, πράγματα, καταστάσεις, σχέδια προκειμένου ο χώρος και η ενέργεια της ψυχής να τεθούν στην υπηρεσία της ζωής.

Τα ψυχικά αντίδοτα απαιτούν χρόνο, στήριξη από πρόσωπα και θεσμούς και πρακτικά μέτρα. Ζητώ λοιπόν στήριξη υλική και ψυχική από δικούς μου ανθρώπους, καθώς και από καλοπροαίρετους τρίτους, θεσμούς, δομές και την πολιτεία. Αποφεύγω «λουτρά πληροφόρησης τρόμου» από τηλεοράσεις κ.λπ. Ερχομαι σε επαφή με ομάδες στήριξης, προτιμώντας όσες διευθύνονται από ειδικούς ψυχικής υγείας.

Αποφεύγω το αλκοόλ και τις ουσίες επειδή, πέραν του κινδύνου εθισμού, καταπνίγουν την έκφραση, την επεξεργασία και την επούλωση του τραύματος. Φροντίζω να διαμορφωθεί και πάλι μια υποστηρικτική κανονικότητα στη ζωή μου/μας, ακόμη και αν έχασα σπίτι και οικείους χώρους. Και αποφεύγω τη λήψη σοβαρών αποφάσεων μέχρι να υπερβούμε επαρκώς την κατάστασης έκτακτης υλικής και ψυχικής ανάγκης.

Εκφραση της δοκιμασίας, ανθρώπινη σχέση και επανεπένδυση του κόσμου χωρίς αυτό που χάθηκε θα παράσχουν στον χρόνο, τους ανθρώπους και τους θεσμούς το πεδίο ανασυγκρότησης των υλικών και ψυχικών όρων συνέχισης του βίου. Αν, ωστόσο, νιώθω ότι λιμνάζω σε καταστάσεις μετατραυματικού σοκ, άγχους ή κατάθλιψης καθώς και ψυχοσωματικών παθήσεων, επισκέπτομαι ειδικό: είναι η καλύτερη κίνηση άμυνας και ανασυγκρότησης της ύπαρξής μου.

*Ψυχίατρος, ψυχαναλυτής, συγγραφέας, διευθυντής του Ινστιτούτου Γαληνός

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Χοντροβάρελο»
Ο άνθρωπος διαλέγει πάντα –ως λύση σωτηρίας ασυναίσθητη και αντανακλαστική– την ασφάλεια προκειμένου να επιβιώσει. Κανένας δεν αντέχει να υποφέρει κι αυτό το αποκαλούμε άμυνα.
«Χοντροβάρελο»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα πάχη μου, τα κάλλη μου
Ισως ο χοντρός άνθρωπος, στην Ελλάδα τουλάχιστον, να λοιδορείται και να χλευάζεται επειδή ζει ακόμα στη συλλογική μας μνήμη η λιμοκτονούσα Ελλάδα της Κατοχής.
Τα πάχη μου, τα κάλλη μου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με μαλώνω που τρώω
Ολοι όσοι ολισθαίνουν σε υπερφαγία γνωρίζουν ότι κάνουν «λάθος», ωστόσο κανένας δεν μπορεί να την σταματήσει.
Με μαλώνω που τρώω

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας