• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.6°C / 15.7°C
    1 BF
    76%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 10.7°C / 14.9°C
    1 BF
    87%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.0°C / 15.7°C
    1 BF
    76%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    5°C 4.9°C / 4.9°C
    1 BF
    100%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    10°C 9.2°C / 13.9°C
    2 BF
    86%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.4°C / 7.3°C
    2 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.6°C / 13.6°C
    1 BF
    89%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.8°C / 17.0°C
    2 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 9.9°C / 12.9°C
    1 BF
    88%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 13.8°C / 18.5°C
    2 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    13°C 10.6°C / 12.9°C
    1 BF
    58%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    2 BF
    70%
  • Λάρισα
    Ασθενής ομίχλη
    7°C 6.9°C / 7.5°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    11°C 7.5°C / 10.6°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 11.8°C / 17.8°C
    1 BF
    71%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.0°C / 15.9°C
    1 BF
    75%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 7.3°C / 12.1°C
    0 BF
    90%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 9.7°C / 15.0°C
    2 BF
    81%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.8°C / 5.8°C
    1 BF
    88%

Αθηνά Παπανικολάου

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δεκαεπτά συγκλονιστικές ματιές

  • A-
  • A+
Απέναντι στην Ιστορία μας, στην ιστορία των προσφύγων, των ξεριζωμένων, η Αθηνά Παπανικολάου δεν κατανέμει ευθύνες, αναφέρει μοναχά και περιγράφει. Θα ξεδιψάσουμε μ’ αυτό το «Γλυφό νερό».

Οσο καιρό άνθιζε η κουτσουπιά, ο πίνακας γέμιζε μωβ άνθη,
σύννεφα, θάλασσες, πουλιά, πρόσωπα, μάτια, συλλαβές, λέξεις.
Αφησε να του πιάσει το χέρι και μαζί χάραζαν γλώσσα και
γλώσσες. Ο ήλιος, η θάλασσα, η κουτσουπιά, η άνοιξη, η μάνα,
έγιναν γράμματα δικά του. Τεντώθηκε τότε το σώμα, υψώθηκε το
βλέμμα του και για πρώτη φορά είδε στο τζάμι στο παράθυρο,
πόσο είχε ψηλώσει.

Στο βιβλίο του, «Σάμερχιλ - Το ελεύθερο Σχολείο», ο μεγάλος παιδαγωγός και μεταρρυθμιστής δάσκαλος Α.Σ. Νιλ περιγράφει πώς έφερε το φως και την αγάπη στο σπίτι και στο σχολείο. Το θυμήθηκα διαβάζοντας το βιβλίο «Γλυφό Νερό» της Αθηνάς Παπανικολάου.

Ξεχειλίζει από αγάπη για τους μαθητές και ενδιαφέρον για τη μάθηση. Διαμαντάκια τα διηγήματά της ξεπηδάνε μπρος στα έκπληκτα μάτια μας. Φτιάχνουν δροσερά ρυάκια που μας ξεδιψούν πνευματικά και προπαντός συναισθηματικά και καταλήγουν φουσκωμένα ποτάμια στον ωκεανό της απόλαυσης και της τέρψης…

Στο διήγημα το «Γλυφό νερό», που έδωσε τον τίτλο στο βιβλίο, προσωπικά βιώματα της συγγραφέως από την τάξη μας καθηλώνουν και ανταμώνουμε με την αγωνία του δασκάλου αλλά και με την ευθύνη να παρουσιάσει το μάθημα, να το κάνει κατανοητό στους μαθητές, να τους εμφυσήσει τη γνώση και την κατανόηση ενός ποιήματος, ενός κειμένου. Κι όταν τα καταφέρνει, μαζί με τα παιδιά, χαλαρώνει, ξεδιψάει από την αγωνία, έστω και με το γλυφό νεράκι, όπως μας λέει.

Κι όταν είσαι δασκάλα σε προσφυγόπουλα, αυτό το βάρος των παιδιών πώς μπορείς να το σηκώσεις; Να το μοιραστείς; Αυτό το βάρος που, όπως λέει κι ο Σεφέρης, «δοκίμασε να το αλλάξεις, δεν μπορείς».

Μαθητές που κουβαλούν τις σκοτεινές, σκληρές εικόνες ενός διαρκούς πολέμου και τον ατέρμονο φόβο που γεννά. Είναι το βάρος ενός συνεχιζόμενου ξεριζωμού από σπίτι σε σπίτι κι από λιόδεντρο σε λιόδεντρο.

Στα διηγήματα «Γιορτή», «Μαθήματα Γραφής», «Μιρουπάφσιμ μάνα» η συγγραφέας περιγράφει με σπαρακτικό τρόπο τη μοίρα των προσφύγων, ένα θέμα που της είναι ιδιαίτερα οικείο, μια και εργάστηκε ως συντονίστρια Εκπαίδευσης Προσφύγων και μοιράστηκε τις αγωνίες τους, τις προσδοκίες τους, τον φόβο και τις ελπίδες τους… Πέρασε όλα αυτά τα χρόνια το χέρι της από τα κεφαλάκια όλων των μαθητών της σαν ευλογία, για να στεριώσει η ελπίδα τους.

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν στιγμές της νεότερης Ιστορίας μας, όπου το ατομικό μπλέκεται με το συλλογικό και χορεύουν το γαϊτανάκι τους, δημιουργώντας το συλλογικό γίγνεσθαι. Στην «Εκστρατεία», η Αθηνά δεν κατανέμει ευθύνες για τη Μικρασιατική Καταστροφή, αναφέρει μονάχα: «Κάναμε κι εμείς άγρια πράματα» και καταλήγει: «Πόσα παλληκάρια» χάθηκαν άδικα, για «ένα άδειο πουκάμισο, για μια Ελένη», όπως λέει κι ο Σεφέρης…

Η Κατοχή μας παρουσιάζεται μέσα από την ιστορία του μόνου κι έρημου πατέρα που καταφέρνει και σώζει τον φθισικό (χτικιάρη) γιο του από τη φυματίωση που θέριζε εκείνη την εποχή. Θαυμάζουμε τον αγώνα του, αγωνιούμε για την έκβαση και ταυτόχρονα παρακολουθούμε τις προσπάθειες επιβίωσης ενός λαού που στενάζει κάτω από την μπότα του κατακτητή.

Κι ο Εμφύλιος, ο άγριος κι αδελφοκτόνος, ξετυλίγεται μέσα από τα μάτια της Τριανταφυλλιάς, της αθώας ψυχής που περισσότερο κι από τον ξένο άντρα που της έδωσαν την τρόμαζε το ποτάμι, που κατέβαζε κουφάρια αγωνιστών και μέσα από τα νερά του ακούγονταν θρήνοι και οιμωγές.

Η Αθηνά Παπανικολάου περιγράφει επίσης –με σπαραξικάρδιο τρόπο– τη μοναξιά και την εγκατάλειψη του ανθρώπου που σε μεγάλη ηλικία χάνει το ταίρι του, τη γυναίκα που ντρεπόταν να ομολογήσει πόσο αγάπη της είχε και τώρα προσπαθεί μάταια να ακούσει τη φωνή της μέσα από τη συσκευή του παλιού τηλεφώνου.

Ανατόμος των ανθρώπινων σχέσεων η συγγραφέας κάνει την πιο βαθιά τομή στον «Χαλβά σιμιγδαλένιο». Η μάνα δεν είναι άλλη από τη μάνα της, από τη μάνα μας, που καβουρντίζει το σιμιγδάλι και ρίχνει τα καρύδια και πάνω από όλα κλείνει τις πόρτες να μην «σπάσει» η ευωδιά τη μύτη των αγαπημένων της, ξημερώματα… Είναι η μάνα που μετακόμισε στη γειτονιά των αγγέλων και μοιράζει το κέρασμά της, μήπως ημερώσουν οι στρατιές τους, σαν θα κατέβουν από τα ουράνια δώματα.

Θυμήθηκα το ποίημα της Χάνα Αρεντ για τους νεκρούς μας: «Πώς μπορεί κανείς με τους νεκρούς να ζει; Πες μου; Πού είναι η φωνή που με την παρουσία τους μας δένει; Καθώς και η χειρονομία που μας κάνουνε εκείνοι; Ευχόμαστε ακόμα και η εγγύτητα να μας απαρνηθεί».

Αξίζει να διαβαστεί το βιβλίο της Αθηνάς!

*Φιλόλογος, πρ. διευθύντρια Γυμνασίου

● Η Αθηνά Παπανικολάου, Κοζανίτισσα που ζει στη Θεσσαλονίκη, φιλόλογος στη Δημόσια Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και κατόπιν συντονίστρια Εκπαίδευσης Προσφύγων σε προσφυγικούς καταυλισμούς, μας προσφέρει δεκαεπτά μικρά διηγήματα, με γραφή ποιητική, χωρίς να προσπαθεί να εκβιάσει τα συναισθήματα και η συγκίνηση ελεύθερη βρίσκει τους δικούς της δρόμους.


Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Οι παρουσιάσεις είναι των ίδιων των αναγνωστών, εκείνων ακριβώς για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο. Είναι γραμμένες από αναγνώστες και απευθύνονται σε αναγνώστες. Και αυτό τις κάνει πιο προσωπικές, πιο προσιτές και πιο ανθρώπινες. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας στο [email protected]

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Λειβαδίτης και οι Ρώσοι
Ο Λειβαδίτης δεν «καπελώνει» τους μεγάλους συγγραφείς κάνοντας νοηματικές και λογοτεχνικές αυθαιρεσίες. Τους γνωρίζει καλά και τους αποδίδει στο ευρύ κοινό του περιοδικού με σεβασμό και πάθος.
Ο Λειβαδίτης και οι Ρώσοι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αμείλικτα «Ερωτήματα»
Το βιβλίο του Νίκου Γραικού είναι μια μικρή πολύτιμη κιβωτός, μια κοινωνιολογικού τύπου υποδειγματική σπουδή «διαδρομής του βίου».
Αμείλικτα «Ερωτήματα»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η συμμόρφωση της μνήμης
Στο βιβλίο της Γιαπωνέζας Γιόκο Ογκάουα «Η αστυνομία της μνήμης» η εισβολή του «πραγματικού» προσλαμβάνει εφιαλτικές διαστάσεις.
Η συμμόρφωση της μνήμης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα σώμα γεμάτο ιστορίες
Στο «Εικονογραφημένος Ανθρωπος» που πρωτοκυκλοφόρησε το 1951 ο Ρέι Μπράντμπερι χρησιμοποιεί ως καμβά το σώμα ενός ανθρώπου και διαγαλαξιακά σκηνικά για να αναδείξει τις «παράξενες γωνιές» του ανθρώπινου...
Ενα σώμα γεμάτο ιστορίες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο φίλος που φεύγει
Το σπαρακτικό σε πολλά σημεία εναλλάσσεται με το χιουμοριστικό στο πρώτο βιβλίο της Σίγκριντ Νιούνεζ όπως η ίδια η ζωή που συνήθως τα περιέχει όλα.
Ο φίλος που φεύγει
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η τοιχογραφία της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας
Η αλήθεια της γλώσσας που χρησιμοποιεί ο Α. Λιάκος, η σωστή χρήση της και ο σεβασμός που την αντιμετωπίζει, κάνουν συμμέτοχους τους αναγνώστες στην κατανόηση της ιστορικής αφήγησης.
Η τοιχογραφία της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας