• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.5°C / 26.8°C
    2 BF
    49%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 20.2°C / 23.8°C
    1 BF
    72%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    26°C 24.5°C / 26.0°C
    1 BF
    54%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    25°C 22.5°C / 24.9°C
    1 BF
    44%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    3 BF
    56%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    22°C 19.1°C / 23.1°C
    1 BF
    88%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 19.4°C / 19.4°C
    1 BF
    64%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    26°C 23.5°C / 27.0°C
    1 BF
    54%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.8°C / 28.2°C
    3 BF
    58%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.9°C / 23.9°C
    3 BF
    57%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.2°C / 23.5°C
    5 BF
    73%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.1°C / 21.7°C
    0 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 25.9°C
    2 BF
    78%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    21°C 20.9°C / 21.5°C
    3 BF
    73%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    22°C 21.5°C / 26.8°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 24.8°C / 26.6°C
    3 BF
    53%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.5°C / 27.0°C
    2 BF
    45%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    22°C 20.3°C / 22.1°C
    1 BF
    65%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    22°C 20.3°C / 23.9°C
    2 BF
    74%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 19.8°C
    2 BF
    51%
Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η τυπογραφία και τα τυπογραφεία

  • A-
  • A+
Sτην επαναστατημένη Ελλάδα από το 1821 ώς το 1827 λειτούργησαν 6 βασικά τυπογραφεία: στην Καλαμάτα-Κόρινθο, στην Υδρα, στα Ψαρά, στο Μεσολόγγι, στην Αθήνα και στο Ναύπλιο.

Στην κοινή συνείδηση η Επανάσταση του 1821 συνδέεται κυρίως με τη δράση των οπλαρχηγών που πολέμησαν σε στεριά και θάλασσα για τη λευτεριά. Ο Αγώνας, ωστόσο, δεν αφορούσε μόνο το πεδίο των πολεμικών επιχειρήσεων, αφού κατά τη διάρκειά του έδρασε και μια ειδική κατηγορία «αγωνιστών» που είχε για όπλα τα πιεστήρια και για φυσίγγια τα τυπογραφικά στοιχεία. Αναφερόμαστε, λοιπόν, στους τυπογράφους της Επανάστασης, οι οποίοι αγωνίστηκαν από το δικό τους μετερίζι έχοντας συναγωνιστές τους εκδότες των εφημερίδων, τους διευθυντές των τυπογραφείων και τους φιλέλληνες που στήριζαν οργανωτικά και οικονομικά το όλο εγχείρημα.

Η οργάνωση της τυπογραφίας δεν ήταν μια απλή υπόθεση, δεδομένου ότι στον ελλαδικό χώρο δεν υπήρχαν διαθέσιμα πιεστήρια, απουσίαζαν τα υλικά και υπήρχε έλλειψη εξειδικευμένων τυπογράφων. Ετσι, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα χρειάστηκε να οργανωθούν τυπογραφεία που θα εξέδιδαν εφημερίδες, βιβλία, προκηρύξεις και πλήθος διοικητικών και άλλων εγγράφων. Παρά τις δυσκολίες, στην επαναστατημένη Ελλάδα από το 1821 ώς το 1827 (υπογραφή Συνθήκης του Λονδίνου) λειτούργησαν 6 βασικά τυπογραφεία: στην Καλαμάτα-Κόρινθο, στην Υδρα, στα Ψαρά, στο Μεσολόγγι, στην Αθήνα και στο Ναύπλιο.

Το πρώτο τυπογραφείο (Καλαμάτας-Κορίνθου)

Οταν τον Ιούνιο του 1821 ο Δημήτριος Υψηλάντης αποβιβάστηκε στην Υδρα, απεσταλμένος από τον αδελφό του Αλέξανδρο, μαζί του πέρα από όπλα και πολεμοφόδια είχε φέρει από την Τεργέστη κι ένα μικρό τυπογραφείο. Λόγω έλλειψης έμπειρων τυπογράφων, ξεκίνησε αμέσως η αναζήτηση του προσώπου που θα το οργάνωνε και θα το λειτουργούσε και γι’ αυτόν τον σκοπό επιλέχθηκε ο Κυδωνιάτης τυπογράφος Κωνσταντίνος Τόμπρας. Ο Τόμπρας είχε σπουδάσει την τυπογραφική τέχνη στο Παρίσι δίπλα στον Γάλλο φιλέλληνα Διδότο (Didot) και επιστρέφοντας στο Αϊβαλί ίδρυσε το τοπικό τυπογραφείο. Μετά την καταστροφή της πόλης από τους Οθωμανούς, διέφυγε στα Ψαρά και από εκεί κατέφτασε στην ηπειρωτική Ελλάδα με τη βοήθεια του Ιάκωβου Τομπάζη, ο οποίος τον έφερε σε επαφή με τον Υψηλάντη.

Δημήτριος Υψηλάντης

Το πρώτο τυπογραφείο στην επαναστατημένη Ελλάδα στήθηκε στην Καλαμάτα, τον Ιούλιο του 1821, καθώς η πόλη θεωρούνταν το πιο ασφαλές μέρος. Το πιεστήριο του Υψηλάντη τοποθετήθηκε σε ένα τζαμί της πόλης και την 1η Αυγούστου 1821 ξεκίνησε η έκδοση της πρώτης έντυπης εφημερίδας του Αγώνα. Ηταν η «Σάλπιγξ Ελληνική» με συντάκτη τον Θεόκλητο Φαρμακίδη και τυπογράφο τον Τόμπρα, που κυκλοφόρησε συνολικά τρία φύλλα: την 1η, την 5η και την 20ή Αυγούστου 1821.

Υστερα από την άλωση της Τριπολιτσάς, τον Σεπτέμβριο του 1821, το τυπογραφείο μεταφέρεται στην Τρίπολη και από εκεί για λίγο στο Αργος. Στο τέλος του 1821 η Α' Εθνοσυνέλευση ορίζει ως έδρα της κυβέρνησης την Κόρινθο, όπου θα μεταφερθεί τελικά το τυπογραφείο τον Μάρτιο του 1822. Σε αυτό εκδίδονται πλήθος εγγράφων καθώς και το «Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος», το Σύνταγμα δηλαδή της Α' Εθνοσυνέλευσης. Το πρώτο αυτό τυπογραφείο της Επανάστασης, που είχε βάση του την Πελοπόννησο, δεν θα λειτουργήσει για πολλούς μήνες ακόμη, καθώς η εκστρατεία του Δράμαλη και η κατάληψη της Κορίνθου τον Ιούλιο του 1822 θα οδηγήσουν στη διάλυσή του.

Υδρα

Το τυπογραφείο της Υδρας λειτούργησε με πρωτοβουλία του Ιάκωβου Τομπάζη και επικεφαλής του ήταν ο Ιταλός έποικος του νησιού Ιωσήφ Κιάππε (Giuseppe Chiappe), ο οποίος πρότεινε στον Γεώργιο Κουντουριώτη την έκδοση εφημερίδας. Η εφημερίδα που θα εκδοθεί ονομάστηκε «Ο φίλος του Νόμου» και το πρώτο φύλλο της κυκλοφόρησε στις 10 Μαρτίου 1824. Τυπωνόταν δύο φορές την εβδομάδα και συνολικά εκδόθηκαν 296 φύλλα.

Τομπάζης

Στην Υδρα εκδόθηκε επίσης η γαλλόφωνη εφημερίδα «L’ Abeille Grecque» από τον Μάρτιο του 1827 ώς τον Φεβρουάριο του 1828, η οποία ενημέρωνε τους Ευρωπαίους για τις επαναστατικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Πέρα από εφημερίδες στο τυπογραφείο τυπώθηκαν ο Νόμος της Επιδαύρου, δηλαδή το Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος, όπως διαμορφώθηκε στη Β' Εθνοσυνέλευση, καθώς και το βιβλίο του Ιταλού κόμη Αλερίνο Πάλμα (Alerino Palma) «Κατήχησις πολιτική εις χρήσιν των Ελλήνων» (1826), που αναφερόταν στη σημασία της ελληνικής Επανάστασης και παρείχε χρήσιμες συμβουλές στους Ελληνες για την οργάνωσή τους.

Ψαρά

Το τυπογραφείο των Ψαρών συνδέθηκε άρρηκτα με το όνομα του τυπογράφου Κωνσταντίνου Δημίδη, ο οποίος σπούδασε στο Παρίσι την τυπογραφία και το 1819 ίδρυσε μαζί με τον Τόμπρα στις Κυδωνίες το τυπογραφείο της πόλης. Μετά την καταστροφή των Κυδωνιών κατέφυγε στα Ψαρά, όπου σε συνεννόηση με την τοπική Βουλή ίδρυσε τυπογραφείο το οποίο στεγάστηκε στα κελιά του ναού του Αγίου Ευθυμίου και ξεκίνησε τη λειτουργία του στις αρχές του 1824.

Stanhope

Στα Ψαρά με πρωτοβουλία του Φιλελληνικού Κομιτάτου του Λονδίνου και του εκπρόσωπού του, Λέστερ Στάγχωπ (Leicester Stanhope), είχε καταφτάσει μια λιθογραφική πρέσα ως ανταμοιβή για την ανδρεία των Ψαριανών και το δημοκρατικό πνεύμα που διέπνεε το νησί. Δυστυχώς, όμως, το τυπογραφείο δεν θα λειτουργήσει για πολλούς μήνες λόγω της καταστροφής των Ψαρών, τον Ιούνιο του 1824. Παρά τον σύντομο βίο του το τυπογραφείο είναι αρκετά δραστήριο καθώς σε αυτό εκδίδονται ναυτικά φυλλάδια, προκηρύξεις και έγγραφα της Βουλής των Ψαρών.

Μεσολόγγι

Πιεστήριο Μεσολογγίου

Το πρώτο τυπογραφείο στο Μεσολόγγι λειτούργησε τον Νοέμβριο του 1823, ενώ λίγο αργότερα καταφτάνει στην πόλη και δεύτερο πιεστήριο σταλμένο από τη Φιλελληνική Επιτροπή του Λονδίνου. Την Πρωτοχρονιά του 1824 ξεκινά η έκδοση της εφημερίδας «Ελληνικά Χρονικά», συντάκτης και εκδότης της οποίας ήταν ο Ελβετός φιλέλληνας Ιάκωβος Μάγερ και τυπογράφος ο Μεσθενέας.

Ιάκωβος Μάγερ

Η εφημερίδα κυκλοφορούσε δύο φορές την εβδομάδα και συνολικά εκδόθηκαν 266 φύλλα. Η σημασία της ήταν μεγάλη, επειδή αποτύπωσε εκτενώς τις στρατιωτικές εξελίξεις της εποχής και κατέγραψε με δραματικό τρόπο τη ζωή των πολιορκημένων Μεσολογγιτών. Αλλα θέματα που απασχόλησαν την εφημερίδα ήταν η ελευθερία, η δημοκρατία, ο φιλελληνισμός, η λογοτεχνία κ.ά.

Η εκδοτική δραστηριότητα του τυπογραφείου ήταν μνημειώδης καθώς σε αυτό τυπώθηκαν τα 39 φύλλα της ξενόγλωσσης εφημερίδας «Telegrafo Greco» και το «Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος» που επικυρώθηκε από τη Β' Εθνοσυνέλευση του Αστρους. Επίσης, στις 10 Απριλίου 1824 τυπώθηκε ο «Επιτάφιος Λόγος στον Λόρδο Βύρωνα» του Σπυρίδωνος Τρικούπη, ενώ το 1825 εκτυπώθηκε ο «Υμνος εις την Ελευθερίαν» του Διονυσίου Σολωμού.

Η πολιορκία του Μεσολογγίου δεν άφησε ανεπηρέαστο το τυπογραφείο, το οποίο αναγκάστηκε πολλές φορές να διακόψει τη λειτουργία του. Λίγο πριν από την Εξοδο, το πιεστήριο μεταφέρθηκε σε ασφαλέστερο μέρος για να προφυλαχθεί. Τον Απρίλιο του 1826 το Μεσολόγγι κυριεύτηκε και το τυπογραφείο δεν γλίτωσε από την καταστροφή.

Αθήνα

Το τυπογραφείο Αθηνών ιδρύθηκε το 1824 και λειτούργησε για δύο χρόνια, μέχρι την πολιορκία και κατάληψη της πόλης από τον Κιουταχή, τον Αύγουστο του 1826. Αρχικά, είχε εγκατασταθεί στη Σαλαμίνα αλλά στη συνέχεια μεταφέρθηκε στην Αθήνα. Η εκδοτική του δραστηριότητα ήταν σπουδαία, αφού σε αυτό εκδόθηκαν βιβλία ή φυλλάδια της Φιλομούσου Εταιρείας Αθηνών καθώς και 140 φύλλα της «Εφημερίδας των Αθηνών». Συντάκτης και εκδότης της εφημερίδας ήταν ο Γεώργιος Ψύλλας, ενώ τυπογράφος ήταν ο Βαρότσης, που είχε σπουδάσει την τυπογραφία στην Ιταλία.

Η «Εφημερίδα των Αθηνών» ήταν ένα πρωτοποριακό για την εποχή έντυπο, καθώς φιλοξενούσε όχι μόνο άρθρα επικαιρότητας, αλλά και κείμενα με θέμα την παιδεία και την ελευθεροτυπία. Σύνθημα της εφημερίδας ήταν η παρρησία, ενώ ο φωτισμός του έθνους και η ελεύθερη κοινοποίηση ιδεών ήταν οι βασικοί λόγοι έκδοσής της σύμφωνα με τους εκδότες της.

Ναύπλιο

Το τυπογραφείο της Διοίκησης είχε έδρα του το Ναύπλιο και ιδρύθηκε το 1825. Τόσο η Φιλελληνική Επιτροπή του Λονδίνου όσο και η Διοίκηση φρόντισαν ώστε να προμηθευτούν πιεστήρια και κατάλληλο εξοπλισμό για την εύρυθμη λειτουργία του. Το τυπογραφείο στεγάστηκε στο κέντρο της πόλης σε ένα ενετικό κτίριο του 17ου αιώνα, δίπλα από τον ναό του Αγίου Γεωργίου. Διευθυντής του τυπογραφείου ανέλαβε ο Παύλος Πατρίκιος, τυπογράφος ο Τόμπρας, ενώ συντάκτης της εφημερίδας που θα εκδοθεί ορίστηκε ο Φαρμακίδης.

Στις 7 Οκτωβρίου 1825 εκδόθηκε η «Γενική Εφημερίς της Ελλάδος» που αποτέλεσε το επίσημο έντυπο της ελληνικής Διοίκησης. Επίσης, στο τυπογραφείο εκτυπώθηκε το πεζό δράμα «Νικήρατος» της λόγιας Ευανθίας Καΐρη, το οποίο εξιστορούσε παραστατικά τα γεγονότα του Μεσολογγίου.

Φαρμακίδης

Τον Μάρτιο του 1826 ξεσπά απεργία στο τυπογραφείο, λόγω απλήρωτων μισθών στους υπαλλήλους. Ο Τόμπρας και ο Φαρμακίδης έρχονται σε ρήξη και οι περισσότεροι απεργοί θα απομακρυνθούν. Τον Νοέμβριο του 1826 το τυπογραφείο μεταφέρεται στην Αίγινα, τον Μάρτιο του 1827 θα μετακινηθεί στον Πόρο για τις ανάγκες της Γ' Εθνοσυνέλευσης και τον Αύγουστο του ίδιου έτους θα καταλήξει ξανά στην Αίγινα.

Μέσα από τη μελέτη των τυπογραφείων που λειτούργησαν στον ελλαδικό χώρο επαναστατικά, διαπιστώνουμε ότι η τυπογραφία και η Επανάσταση έχουν βίους παράλληλους, καθώς τα τυπογραφεία ιδρύθηκαν σε περιοχές που πρωτοστάτησαν στον Αγώνα και η διαδρομή τους επηρεάστηκε από τις ιστορικές εξελίξεις. Η έκδοση τόσο πολλών εφημερίδων, βιβλίων και εγγράφων δείχνει το μεγάλο εύρος εργασιών τους και την πληθώρα αναγκών που κάλυψαν. Παρά τις εν γένει δυσκολίες της εποχής τα τυπογραφεία υπηρέτησαν στο έπακρο τις ιδεολογικές και διοικητικές ανάγκες του Αγώνα. Οι τυπογράφοι, οι συντάκτες, οι εκδότες και οι φιλέλληνες αρωγοί τους συνθέτουν μια αφανή ομάδα αγωνιστών του ’21 που στήριξε πνευματικά την Επανάσταση και έβαλε τα θεμέλια της τυπογραφίας στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος.

*Δάσκαλος

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η οθωμανική οπτική για τους εξεγερμένους Ελληνες
Το έργο «“Aυτοί οι Απιστοι Ελληνες”: Η Ελληνική Επανάσταση μέσα από τα Οθωμανικά Αρχεία» ρίχνει φως σε 700 αδημοσίευτα έγγραφα της οθωμανικής αυτοκρατορικής διοίκησης σχετικά με την Ελληνική Επανάσταση.
Η οθωμανική οπτική για τους εξεγερμένους Ελληνες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια αρκετά «παλαιά» νέα ανάγνωση του 1821
Πώς μπορεί να συνδυαστεί το σχετικά αναχρονιστικό επιχείρημα ότι η Επανάσταση ήταν ένα συγκροτημένο πολιτικό κίνημα με την ιστορική πραγματικότητα του κατακερματισμού των επαναστατημένων και των αρκετά...
Μια αρκετά «παλαιά» νέα ανάγνωση του 1821
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η δολοφονία του Οδυσσέα Ανδρούτσου
Μελανές «σελίδες» της Ιστορίας του Αγώνα για την Εθνική Ανεξαρτησία συνθέτουν οι συνθήκες του θανάτου του Οδυσσέα Ανδρούτσου από συμπατριώτη του.
Η δολοφονία του Οδυσσέα Ανδρούτσου
ΝΗΣΙΔΕΣ
1821: Ιστορία και λογοτεχνία
Στο νέο του ιστορικό μυθιστόρημα με τίτλο «Πότε διάβολος πότε άγγελος» ο Κ. Ακριβός ανατέμνει την ιστορική πραγματικότητα, τόσο της ύστερης τουρκοκρατίας όσο και της περιόδου της Επανάστασης.
1821: Ιστορία και λογοτεχνία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας