• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.7°C / 16.2°C
    3 BF
    64%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    14°C 10.4°C / 14.8°C
    1 BF
    68%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 18.4°C
    5 BF
    66%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    14°C 10.9°C / 13.9°C
    1 BF
    38%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    2 BF
    62%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.0°C / 14.1°C
    2 BF
    68%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.3°C / 7.9°C
    2 BF
    76%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.6°C / 16.6°C
    2 BF
    71%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.6°C / 19.2°C
    3 BF
    78%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 13.9°C / 16.9°C
    1 BF
    59%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 17.4°C
    6 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 15.6°C
    4 BF
    62%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.9°C / 16.9°C
    2 BF
    55%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 13.5°C
    0 BF
    71%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.2°C / 13.9°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 19.9°C
    2 BF
    75%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 12.8°C / 16.4°C
    2 BF
    68%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    15°C 11.0°C / 18.1°C
    1 BF
    69%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 10.9°C / 14.8°C
    2 BF
    71%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.8°C / 7.8°C
    1 BF
    70%

Περισυλλογή σωμάτων νεκρών πολιτών από τους δρόμους της Αθήνας (κοντά στην οδό Σταδίου), από όχημα της δημαρχείας, χειμώνας 1941-1942

Εθνικό και Ιστορικό Μουσείο (σάρωση από: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τομ. 16, σελ. 59, 2000, ISBN 9602130954.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ο σωφρονισμός της μνήμης»

  • A-
  • A+
Ενα διαρκές πηγαινέλα Ελλήνων και Γερμανών υψηλόβαθμων στελεχών έθετε στο κέντρο των συσκέψεων, συζητήσεων και δηλώσεων την «ανάγκη» να περάσει στη λήθη το κεφάλαιο των γερμανικών εγκλημάτων και να ξαναμπούν οι δύο χώρες, Γερμανία και Ελλάδα, στον κανονικό δρόμο της φιλίας και της συνεργασίας.

Δεν εκπλήσσομαι. Ηταν μόλις λίγα χρόνια μετά το τέλος του Εμφυλίου και το πέρασμα στην καρδιά πλέον του ψυχρού πολέμου. Μεγαλώνοντας στο μαρτυρικό Κομμένο, στο οποίο οι στρατιώτες της 1ης γερμανικής μεραρχίας «Εντελβάις» δολοφόνησαν μέσα σ’ ένα πρωινό 317 αμάχους, μεταξύ των οποίων 36 βρέφη και νήπια έως 5 χρόνων, αρχίσαμε να δεχόμαστε μια ομοβροντία «μαθημάτων» και «φρόνιμων αναλύσεων»: Για την ανελέητη σφαγή του χωριού δεν έφταιγαν μόνο οι Γερμανοί. Εφταιγαν και οι Ελληνες. Οχι φυσικά οι χωριανοί, αλλά οι αντάρτες. Και όχι οι αντάρτες του ΕΔΕΣ. Αλλά οι αντάρτες του ΕΛΑΣ. Οι 317 δεν ήταν θύματα μόνο -ή τόσο- των γερμανικών εκκαθαριστικών επιχειρήσεων, αλλά θύματα εξίσου και της Ελληνικής Αντίστασης!

Οι νουθεσίες αυτές πύκνωσαν ιδιαίτερα την περίοδο της χούντας. Οι συνταγματάρχες είχαν διπλή αποστολή: από τη μια να καλλιεργήσουν την αποστροφή μας προς την ιδεολογία του κομμουνισμού, αφού οι κομμουνιστές ήταν οι αιμοχαρείς σφαγείς που προκαλούσαν τους Γερμανούς και στάθηκαν η αιτία να κάψουν και το δικό μας χωριό· και να μετριάσουν, απ’ την άλλη, το μίσος μας για τη Γερμανία, η οποία ήταν πλέον σύμμαχος χώρα και μας βοηθούσε δίνοντας δουλειά σε αρκετούς χωριανούς μας, που αναγκάστηκαν να ξενιτευτούν και να βρουν δουλειά στις δικές της φάμπρικες! Καμιά κουβέντα, φυσικά, για δικαιοσύνη και αποζημίωση!

Ολα έμοιαζαν απλοϊκά και αφελή: ανήκαν στη γνωστή χοντροκομμένη προπαγάνδα των εκφραστών της εθνικοφροσύνης, η οποία είχε συνάψει μια ιδιοκτησιακή σχέση με την Ιστορία. Κανείς άλλος πέραν αυτών δεν επιτρεπόταν να μιλά για τις κτηνώδεις πράξεις των σφαγών και ολοκαυτωμάτων.

Οταν τη δεκαετία του ’80, σπάζοντας τα φράγματα της σιωπής, αρχίσαμε να μιλάμε άφοβα πλέον για το έπος της Εθνικής Αντίστασης και να την τιμάμε με διάφορες εκδηλώσεις, τότε βρεθήκαμε μπροστά στην άλλη ιστορία: ο σωφρονισμός και η τρομοκρατία που επιχειρούσαν τα στελέχη της αντίδρασης, δεν ήταν μια τοπική παραξενιά, δεν αφορούσε το δικό μας μονάχα χωριό. Ηταν μια οργανωμένη πολιτική, που την έπλεκαν συνεργαζόμενες αρμονικά οι ελληνικές και οι γερμανικές αρχές.

Τόσο κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου (1946-1949) όσο και μετά, Ελληνες αξιωματούχοι επιδίδονταν σε ποικίλες πρακτικές νομιμοφροσύνης απέναντι στους Δυτικούς συμμάχους, οι οποίοι ανέλαβαν να ξαναστήσουν στα πόδια της την ταπεινωμένη και ερειπωμένη Γερμανία, για να ενισχυθεί το κοινό μέτωπο εναντίον του κομμουνιστικού κινδύνου!

«Οι Δυτικογερμανοί εκπρόσωποι δυσανασχετούσαν για κάθε “άκαιρη” αναφορά στο κατοχικό παρελθόν, που αποτελούσε απόκλιση από την τρόπον τινά πολιτική κατευνασμού της δεκαετίας του ’30», σημειώνει ο Χάγκεν Φλάισερ («Οι πόλεμοι της μνήμης», σελ. 530). Και συνεχίζει επεξηγώντας χαρακτηριστικά: «Οσοι Ελληνες δηλαδή “έξυναν παλαιές πληγές” εμφανίζονταν στις γερμανικές εκθέσεις ως αντι-Γερμανοί, ένας χαρακτηρισμός που έτεινε να εξομοιωθεί με αυτόν του κομμουνιστή».

Ενα διαρκές πηγαινέλα Ελλήνων και Γερμανών υψηλόβαθμων στελεχών έθετε στο κέντρο των συσκέψεων, συζητήσεων και δηλώσεων την «ανάγκη» να περάσει στη λήθη το κεφάλαιο των γερμανικών εγκλημάτων και να ξαναμπούν οι δύο χώρες, Γερμανία και Ελλάδα, στον κανονικό δρόμο της φιλίας και της συνεργασίας. «Οποιος δεν ξέρει να συγχωρεί δεν μπορεί να δρα δημιουργικά», δήλωνε το 1954 ενώπιον Γερμανών δημοσιογράφων ο υπουργός Αμυνας της κυβέρνησης Παπάγου, Παναγιώτης Κανελλόπουλος.

Λίγο πρωτύτερα η δυτικογερμανική διπλωματία χαιρέτισε με ενθουσιασμό δήλωση του βασιλιά Παύλου «ότι ο αγώνας εναντίον των “συμμοριτών” στοίχισε στην Ελλάδα περισσότερα θύματα σε σχέση με τα θύματα της Κατοχής» (βλ. Katerina Kralova, «Στη σκιά της Κατοχής», σελ. 164).

Εχουν περάσει τα χρόνια. Το «σιδηρούν παραπέτασμα» εξέλιπε πλέον, ο κομμουνιστικός κίνδυνος απομακρύνθηκε, το Τείχος του Βερολίνου κατεδαφίστηκε, οι δύο Γερμανίες έγιναν μία. Το θέμα των γερμανικών οφειλών επανήλθε. Ανοιξε μαζί μ’ αυτό και το τραύμα της κατοχικής μνήμης.

Είκοσι πέντε χρόνια πριν, το 1996, σημαντικές προσωπικότητες της πολιτικής, επιστημονικής και πνευματικής ζωής της χώρας μας, με πρωτεργάτη τον Μανώλη Γλέζο, προχώρησαν στην ίδρυση του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα (ΕΣΔΟΓΕ). Ταυτόχρονα ιδρύθηκαν σε μαρτυρικούς δήμους και χωριά φορείς μνήμης και μελέτης των σφαγών και των ολοκαυτωμάτων.

Μέσα στο νέο αυτό τοπίο, όπου ενισχύεται και μεγαλώνει το κίνημα διεκδίκησης, το γερμανικό κράτος επιχειρεί εκ νέου, με πιο μεθοδικές πλέον πρωτοβουλίες, να αναχαιτίσει τη δυναμική του, αλλά και να χειραγωγήσει την Ιστορία, θολώνοντας και μαζεύοντας το στίγμα που άφησαν στους νεότερους Γερμανούς οι εγκληματικές πράξεις των προγόνων τους.

Εκπρόσωποι της Γερμανίας ζητούν κατά καιρούς συγγνώμη από τον ελληνικό λαό για τις κτηνωδίες του Τρίτου Ράιχ. Κορυφαία περίπτωση η συγγνώμη του τότε προέδρου της, Γιοακίμ Γκάουκ, στους Λιγκιάδες Ιωαννίνων, τον Οκτώβρη του 2014.

Η συγγνώμη αυτή θ’ αποκτήσει ουσία όταν το γερμανικό κράτος καταβάλει στην Ελλάδα τις οφειλές του, την ύπαρξη των οποίων δεν αρνείται, αλλά ισχυρίζεται πως το θέμα τους έκλεισε το 1953. Οι όποιες πρωτοβουλίες σχετίζονται με το Ελληνογερμανικό Ταμείο για το Μέλλον, την Ελληνογερμανική Συνέλευση, το Ελληνογερμανικό Ιδρυμα Νεολαίας κ.λπ. προαπαιτούν για την αποδοχή τους τη δέσμευση εκ μέρους του γερμανικού κράτους ότι θα φανεί συνεπές απέναντι σ’ αυτό το ιστορικό δίκαιο.

Το πρόγραμμα «MOG/Μνήμες από την Κατοχή στην Ελλάδα» υπηρετεί την πολιτική σκοπιμότητα του γερμανικού κράτους να ξεχάσουμε τις αποζημιώσεις, καθώς αφήνει να διαχέεται η αίσθηση πως τα εγκλήματα της Βέρμαχτ ήταν αντίποινα για δόλιες ενέργειες των Ελλήνων εναντίον του στρατού της, θύματα των οποίων υπήρξαν και Γερμανοί στρατιώτες. Είναι χαρακτηριστική η αναφορά που κάνει το χρονολόγιο γεγονότων στη μάχη του ΕΛΑΣ με τους Γερμανούς στο Σαραντάπορο Ελασσόνας, στις 21.6.1943. Εκατό Γερμανοί, σημειώνει, σκοτώνονται και αιχμαλωτίζονται! Για τους Ελληνες δεν αναφέρει τίποτε.

Το κριτήριο του προγράμματος είναι η αποκάλυψη ή η συσκότιση της αλήθειας;

*Φιλόλογος - συγγραφέας, πρόεδρος Ομίλου Μελέτης Ολοκαυτώματος Κομμένου


Σημ.: Ο τίτλος του άρθρου είναι από το βιβλίο του Χάγκεν Φλάισερ «Οι πόλεμοι της μνήμης»

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αθηνά Χατζηεσμέρ
Με αφορμή τον εορτασμό για την απελευθέρωση της Αθήνας παρουσιάζεται από το Αλληλέγγυο Θέατρο Ηλίου-πόλις η παράσταση «Αθηνά Χατζηεσμέρ, ετών 17» για τη νεαρή μαθήτρια που εκτελέστηκε.
Αθηνά Χατζηεσμέρ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κέρδισαν τον μεγαλύτερο δημόσιο ευρωπαϊκό διαγωνισμό
Η κοινοπραξία THEON SENSORS και HENSOLDT επικράτησε σε διεθνή διαδικασία ανοικτού διαγωνισμού, υπερτερώντας εμπορικά και τεχνικά άλλων μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών.
Κέρδισαν τον μεγαλύτερο δημόσιο ευρωπαϊκό διαγωνισμό
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Για εκείνους που θα έρθουν»
Στο νέο της βιβλίο η Κατερίνα Μπαλκούρα ανέσυρε από την ταραγμένη τριετία 1941-1944 της γερμανικής κατοχής και της αντίστασης ανεκτίμητα διαμάντια της νεότερης ιστορίας.
«Για εκείνους που θα έρθουν»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μνήμες Κατοχής και οι ελληνικές διεκδικήσεις αποζημιώσεων
Οι βιντεοσκοπημένες αφηγήσεις μαρτύρων, αντιστασιακών και επιζώντων στρατοπέδων συγκέντρωσης, μαζικών εκτελέσεων και του Ολοκαυτώματος, αποτελούν μια ιδιαίτερα σημαντική πηγή ιστορικής γνώσης.
Μνήμες Κατοχής και οι ελληνικές διεκδικήσεις αποζημιώσεων
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Δεκαετία του ’40 και οι Χαλανδραίοι»: μια πολύτιμη έκδοση για την ιστορική μνήμη
Το Χαλάνδρι της δεκαετίας του 1940 μέσα από εμπειρίες πολλών Χαλανδραίων από τα χρόνια της Κατοχής, της Αντίστασης και του Εμφυλίου, αναβιώνει στην καλαίσθητη έκδοση «Δεκαετία του ’40 και οι Χαλανδραίοι».
«Δεκαετία του ’40 και οι Χαλανδραίοι»: μια πολύτιμη έκδοση για την ιστορική μνήμη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Να γιατί οι Γερμανοί μάς χρωστάνε
Τον Ιούνιο του 2019, κυκλοφόρησε ένας τόμος στον οποίο συγκεντρώθηκαν και σχολιάστηκαν 450 σελίδες αρχειακού υλικού που αφορούν την πορεία της διεκδίκησης από το 1945 έως σήμερα.
Να γιατί οι Γερμανοί μάς χρωστάνε

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας