• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.6°C / 26.3°C
    2 BF
    58%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 22.6°C / 27.1°C
    0 BF
    67%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.0°C / 24.3°C
    2 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    1 BF
    49%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    0 BF
    64%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 22.9°C / 26.5°C
    1 BF
    52%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    23°C 20.6°C / 22.9°C
    2 BF
    33%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.6°C / 23.6°C
    1 BF
    61%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.8°C / 26.0°C
    3 BF
    56%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 21.9°C / 24.9°C
    2 BF
    47%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 21.6°C / 25.8°C
    0 BF
    44%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 20.6°C / 22.9°C
    2 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 25.9°C
    3 BF
    73%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.5°C / 23.9°C
    2 BF
    60%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    23°C 23.4°C / 23.5°C
    1 BF
    43%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 24.8°C / 27.1°C
    2 BF
    56%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.0°C / 26.5°C
    2 BF
    42%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.3°C / 23.3°C
    0 BF
    74%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    25°C 23.6°C / 27.2°C
    1 BF
    85%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.6°C / 21.6°C
    2 BF
    41%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Θάλασσα

  • A-
  • A+
Οι αρχαίοι είχαν πολλές λέξεις για το αλμυρό, υγρό στοιχείο, που όλες έχουν την ιστορία τους.
Ακολουθήστε μας στο Google news

«Υδάτινη αλμυρή έκταση που καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειας της Γης». Ετσι ορίζει το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας τη θάλασσα και αυτός ο ορισμός είναι ίσως το τελευταίο πράγμα που θα σκεφτόμασταν αυτές τις μέρες της θερινής ραστώνης που (θέλουμε να) είμαστε κοντά ή μέσα στη θάλασσα. Ναι, το τελευταίο που μας απασχολεί όταν πλέουμε, τσαλαβουτάμε, κολυμπάμε ή παίζουμε στο υγρό στοιχείο είναι το λήμμα στο λεξικό.

Οπως το τοπίο δεν είναι ο χάρτης, έτσι και ο ορισμός της δεν είναι η θάλασσα, αυτή η ζώσα, αιώνια θάλασσα που δεν είναι ποτέ η ίδια, που βρίσκεται σε μια αέναη κίνηση και αλλαγή, που, αν και εμπεριέχει όλη την ιστορία του ανθρώπου και των επιτευγμάτων του, από πλοία μέχρι πόλεις, δεν έχει μνήμη και ζει πάντα στο παρόν της.

Ο Αρθούρος Ρεμπό είχε δει την αιωνιότητα στη θάλασσα που σμίγει με τον ήλιο. Ο Νίκος Καζαντζάκης είχε υμνήσει την ανανεούμενη παρθενιά της, με τις ρότες των πλοίων που την οργώνουν να σβήνουν μετά από λίγο αφήνοντάς την άθικτη, ανέγγιχτη.

Ωστόσο, επειδή δεν έχουν όλοι την τύχη να δροσολογούνται στην υγρή αγκαλιά της θάλασσας και παραμένουν στην ξηρά γράφοντας και διαβάζοντας, ας δούμε μερικά πράγματα για μια λέξη που είναι η ίδια εδώ και χιλιετίες, ακόμα μία λέξη από εκείνες που αρχίζουν από θήτα και μας υπερβαίνουν: θάλασσα, θεός και θάνατος έλεγαν οι αρχαίοι κι ένιωθαν δέος. Κι όχι άδικα, για την πρώτη λέξη τουλάχιστον, μιας και η ετυμολογία της είναι άγνωστη.

Κι αυτό γιατί η «θάλασσα» είναι μια πανάρχαιη λέξη, μάλλον προελληνική, μιας και δεν υπάρχει πουθενά, σε καμιά ινδοευρωπαϊκή γλώσσα.

Το κοινό θέμα για τη θάλασσα σ’ αυτή τη γλωσσική οικογένεια είναι το *mar- , από το οποίο έχουν προκύψει το λατινικό «mare», η γαλλική λέξη για τη θάλασσα «mer», η ιρλανδική«muir», ο γερμανικός όρος «meer» κ.λπ. Να προσθέσουμε ότι η αγγλική λέξη για τη θάλασσα (sea) έχει γερμανική προέλευση, από το γερμανικό φύλο των Σαξόνων που είχαν κατακτήσει τη Βρετανία – στα γερμανικά η ανοιχτή θάλασσα είναι «see» (ζέε). Είναι πιθανή, λέει το Λεξικό, η σύνδεση της λέξης «θάλασσα» με τη μακεδονική ιδιωματική λέξη «δάλαγχαν».

Οι αρχαίοι είχαν πολλές λέξεις για το αλμυρό, υγρό στοιχείο, που όλες έχουν την ιστορία τους. Ο ωκεανός, ας πούμε, είναι κι αυτός μια λέξη άγνωστης ετυμολογίας που σήμαινε στα αρχαία χρόνια τον μυθικό τεράστιο ποταμό χωρίς αρχή και τέλος ο οποίος περιβάλλει την οικουμένη, τον γιο του Ουρανού και της Γης και σύζυγο της Τηθύος.

Σήμερα «ωκεανό» ονομάζουμε μια πολύ μεγάλη υδάτινη επιφάνεια, τόση που να χωρίζει τις ηπείρους μεταξύ τους. Ο Βρετανός συγγραφέας Αρθουρ Κλαρκ είχε πει κάτι ωραίο: «πόσο άστοχο είναι να αποκαλούμε αυτόν τον πλανήτη Γη, ενώ είναι εντελώς ξεκάθαρο πως είναι ένας Ωκεανός».

Το πέλαγος είναι κι αυτό μια πανάρχαιη λέξη, που συνδέεται ετυμολογικά με τους προέλληνες Πελασγούς και τις ανοιχτές, αναπεπταμένες χερσαίες και υδάτινες επιφάνειες στις οποίες ζούσαν. Ή ο πόντος, που είναι το θαλάσσιο πέρασμα, η κλειστή, διαπλεύσιμη θάλασσα, όπως ο Ελλήσποντος, η θαλάσσια δίοδος, κάτι σαν υγρή γέφυρα μεταξύ δύο ακτών – στα λατινικά «pons, pontis» είναι ακριβώς η γέφυρα.

Τέλος, υπάρχει και η ωραία λέξη «αλς». Την εποχή του Ομήρου «αλς» ως θηλυκό ουσιαστικό (η αλς) σήμαινε τη θάλασσα όπως τη βλέπει κανείς από τη στεριά! Ως αρσενικό (ο αλς) σήμαινε το αλάτι! Από αυτή την όμορφη τριγράμματη λέξη δημιουργήθηκαν πολλές άλλες, που ακόμα και σήμερα είναι στο στόμα και στο μυαλό μας. Από την έκφραση «εν αιγί αλός», δηλαδή στο «κύμα της θάλασσας», στην ακροθαλασσιά, έχουμε τη λέξη «αιγιαλός», που έγινε «γιαλός», δηλαδή η ακρογιαλιά, η παραλία. Η παραλία, από το «παρα+αλς» βεβαίως, όπως και η αλιεία κι ο αλιεύς που παράγονται από το αλς.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στην εντελώς αναπάντεχη σχέση θάλασσας και... κατσικιών! Οι αρχαίες κατσίκες έδωσαν το όνομά τους σε σημαινόμενα που δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί κανείς πως έχουν οιαδήποτε σχέση με τα γίδια – όπως το Αιγαίο πέλαγος, το οποίο, σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, προέρχεται από το επίθετο «αιγαίος» που πιθανώς ετυμολογείται από την αίγα, (αιξ, αιγός), οπότε το Αιγαίο είναι ένα αρχιπέλαγος με πολλές γίδες ή ο κυματόβρεχτος τόπος, καθώς «αίγες» ονόμαζαν οι αρχαίοι τα μεγάλα κύματα για την ορμητικότητά τους.

Εδώ να σημειώσουμε και την μάλλον αστήρικτη εκδοχή της ονομασίας του πελάγους από τον Αιγέα, τον βασιλιά της Αθήνας και πατέρα του Θησέα, που έπεσε και πνίγηκε όταν νόμισε πως ο γιος του είχε σκοτωθεί στην Κρήτη, όπως λέει ο μύθος.

Τόσα χρόνια που έχουμε τη θάλασσα στο σώμα και στο πνεύμα μας είναι φυσικό να την έχουμε χρησιμοποιήσει για να εκφράσουμε κάποιες σύνθετες έννοιες. Λέμε «τα κάνω θάλασσα» όταν αποτυγχάνουμε παταγωδώς σε κάτι, ίσως όταν ναυαγούν τα σχέδιά μας, αλλά, ήδη από την αρχαία εποχή, η θάλασσα εξισωνόταν ως το μεγαλύτερο κακό μαζί με τη φωτιά και τη γυναίκα.

Ο αρχαίος παραμυθάς Αίσωπος, που ήταν δούλος από τη Φρυγία του 7ου-6ου αιώνα π.Χ., είχε πει (το μάλλον σεξιστικό) «πυρ, γυνή και θάλασσα, δυνατά τρία». Είναι όμως η θάλασσα επικίνδυνη; Ασφαλώς. Πώς το είχε πει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος; «Η θάλασσα είναι σαν τον έρωτα: / μπαίνεις και δεν ξέρεις αν θα βγεις/ ... Η θάλασσα είναι σαν τον έρωτα: / χίλιοι την χαίρονται – ένας την πληρώνει».

Τέλος πάντων, πριν βουτήξουμε στη θάλασσα ξεχνώντας ορισμούς και ετυμολογίες, ας κλείσουμε με μια ωραία κουβέντα του Οδυσσέα Ελύτη από το «Θάνατος και Ανάστασις του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου»: «Πρόσεχε να προφέρεις καθαρά τη λέξη θάλασσα / έτσι που να γυαλίσουν μέσα της όλα τα δελφίνια / κι η ερημιά πολλή που να χωρά ο θεός / κι η κάθε μια σταγόνα σταθερή στον ήλιο ν' ανεβαίνει».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Πνιγμός, ο σιωπηλός κίνδυνος
Eνας άνθρωπος χάνει τη ζωή του από πνιγμό κάθε 90 δευτερόλεπτα στον πλανήτη. Η χώρα μας κατέχει την 6η θέση στην Ευρωπαϊκή Ενωση των 28 κρατών-μελών και την 39η μεταξύ 116 χωρών (ΠΟΥ, 2014)
Πνιγμός, ο σιωπηλός κίνδυνος
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Και οι επτά είναι υπέροχες!
Καθώς το θερμόμετρο -και όχι μόνο το πολιτικό- ανεβαίνει, καλοκαίρι γαρ, επιλέξαμε και προτείνουμε επτά εκπληκτικές παραλίες που βρίσκονται κοντά στην Αθήνα και μπορούν να συνδυαστούν με μια θαυμάσια μονοήμερη...
Και οι επτά είναι υπέροχες!
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Μια αγκαλιά θάλασσα στον Λακωνικό κόλπο
Το ανατολικότερο πόδι του Μοριά, αυτό που καταλήγει στο φοβερό ακρωτήρι του Κάβο Μαλιά, κρύβει στον κόρφο του άφθονες άγνωστες γωνιές τόσο στα παράλια όσο και στα μεσόγεια σημεία του. Η φύση έχει απλόχερα...
Μια αγκαλιά θάλασσα στον Λακωνικό κόλπο
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Με σφραγίδα γνησιότητας
Είναι ένας low profile προορισμός που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από την κοντινή Μήλο. Οι φυσικές ομορφιές και εδώ περισσεύουν, αφού υπάρχουν πανέμορφες παραλίες, παραδοσιακοί οικισμοί και εντυπωσιακά...
Με σφραγίδα γνησιότητας
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Μικρό, θαλασσινό μυστικό
Χρειάζεται να διαθέτεις καλές γεωγραφικές γνώσεις για να εντοπίσεις αυτές τις συστάδες των νησιών στον χάρτη της Ανατ. Μεσογείου. Βέβαια, οι λάτρεις των «χαμένων παραδείσων» γνωρίζουν ότι ανατολικά της Πάτμου...
Μικρό, θαλασσινό μυστικό
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Στο ησυχαστήριο της Σχοινούσας
Το καραβάκι των Μικρών Κυκλάδων, ο θρυλικός «Σκοπελίτης», στρίβει τον κάβο. Πρώτα ξεπροβάλλει το λευκό εκκλησάκι του Αϊ-Νικόλα σφηνωμένο πάνω στον βράχο. Στη συνέχεια θα δεις να ασπρίζουν στο φως του ήλιου τα...
Στο ησυχαστήριο της Σχοινούσας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας