• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.5°C / 20.1°C
    0 BF
    70%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.4°C / 18.9°C
    0 BF
    64%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 18.4°C / 21.0°C
    2 BF
    75%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.7°C / 14.9°C
    3 BF
    82%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    3 BF
    67%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 15.8°C / 18.2°C
    1 BF
    67%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 14.1°C
    2 BF
    58%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    21°C 18.6°C / 20.6°C
    1 BF
    83%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 22.1°C
    4 BF
    66%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    1 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 20.7°C
    3 BF
    68%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.1°C / 16.6°C
    4 BF
    77%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 19.9°C / 20.9°C
    2 BF
    60%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    18°C 17.9°C / 18.5°C
    0 BF
    63%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.6°C / 18.5°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 22.1°C / 22.8°C
    2 BF
    55%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.7°C / 20.3°C
    2 BF
    64%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 17.1°C / 17.3°C
    0 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.2°C / 18.9°C
    2 BF
    71%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 13.8°C
    1 BF
    69%

Χρυσή λάρνακα του Φιλίππου Β', Μουσείο Βασιλικών Τάφων των Αιγών - Βεργίνα

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η αρχαιολογική κληρονομιά της

  • A-
  • A+
Το ελληνικό κοινό θα έπρεπε να γνωρίζει ότι η μόνη αρχαιολογία που διεκδικεί με πάθος την ιστορική κληρονομιά των Μακεδόνων είναι η ελληνική.

Η Συνθήκη των Πρεσπών έβαλε ένα τέλος σε μια μακρά περίοδο βαλκανισμού στην ιστορική και πολιτιστική διαδρομή της Ελλάδας. Παρ’ όλα αυτά παραμένει εύθραυστη και μοιάζει συχνά να αντέχει μόνο εξαιτίας της πίεσης ξένων παραγόντων δικαιολογώντας τον vεολογισμό του βαλκανισμού που εισήγαγε η Μαρία Τοντόροβα.

Ο πολιτικός καιροσκοπισμός στην περίπτωση του Μακεδονικού βρήκε άλλοθι στα εθνικά ιστορικά αφηγήματα.

Η αναγκαιότητα της υπεράσπισης της πολιτιστικής κληρονομιάς της Μακεδονίας ως γεωπολιτικού κεκτημένου προέκυψε πολύ πριν από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Η ανεξαρτητοποίηση του νοτιότερου ομόσπονδου κράτους με το όνομα Μακεδονία όξυνε την κατάσταση. Στο πρόσφατο παρελθόν επιχειρήθηκαν διάφορες αναλύσεις των συνθηκών που ανέδειξαν τον εγχώριο εθνικισμό στην ελληνική αρχαιολογία. Σπανίως όμως εξετάστηκαν αυτές οι συνθήκες σε αντιπαραβολή με την αρχαιολογία των άλλων βαλκανικών κρατών. Αυτή η εσωστρέφεια είναι ενδεικτική της αλαζονείας του κλασικού και με αυτό εννοώ τους αιγιακούς πολιτισμούς όλων των εποχών που παραδοσιακά προσλαμβάνονται ως σημεία αναφοράς.

Ενα κοινό στοιχείο στις τοπικές αρχαιολογίες των Βαλκανίων ήταν -και συχνά παραμένει- η έμφαση στη μελέτη και ταύτιση με την Ιστορία αρχαίων λαών που κατοικούσαν στην περιοχή πολύ πριν από τη μετανάστευση των νοτιοσλαβικών φύλων. Σκοπός είναι η νομιμοποίηση εθνικών διεκδικήσεων στον ιστορικό χρόνο και χώρο. Κάπως έτσι η Θρακολογία απέκτησε υπόσταση στη βουλγαρική αρχαιολογία με στόχο τη μελέτη της «εθνογένεσης» των Θρακών για τους οποίους ερίζουν Βούλγαροι και Ρουμάνοι. Οι τελευταίοι αναζήτησαν βέβαια τη μακρινή καταγωγή τους κυρίως στους Δάκες που συγχέονται με τους Θράκες. Σέρβοι, Κροάτες και Αλβανοί διεκδίκησαν εξίσου το παρελθόν των Ιλλυριών, ενώ οι Σλοβένοι θεωρούν εαυτούς απογόνους προϊστορικών πληθυσμών του Βένετο επιδεικνύοντας έτσι τη διαφορετικότητά τους από τα υπόλοιπα, οικονομικά λιγότερο ανεπτυγμένα νοτιοσλαβικά έθνη των Βαλκανίων.

Η έμφαση στη μελέτη των παραπάνω αρχαίων «πολιτισμών» δεν σημαίνει πάντα και επίσημη υιοθέτηση του αφηγήματος της καταγωγής από τους αντίστοιχους λαούς σύμφωνα με τα διδάγματα ξεπερασμένων μεθόδων της αρχαιολογίας. Αυτοί οι συσχετισμοί γίνονται μάλλον συγκυριακά και υπόκεινται στις εκάστοτε ανάγκες της εσωτερικής κυρίως πολιτικής των βαλκανικών κρατών.

Μόνο μιας βαλκανικής χώρας η κρατική αρχαιολογία δεν αφοσιώθηκε με το ίδιο πάθος στη μελέτη του επιφανέστερου αρχαίου λαού της περιοχής της με σκοπό την απευθείας ταύτισή της με αυτόν. Αυτή είναι η αρχαιολογία της Βόρειας Μακεδονίας, όπου η έμφαση του εθνικού ιστορικού αφηγήματος είναι στη μεσαιωνική και νεότερη, όχι στην αρχαία Ιστορία. Δύσκολα μπορεί να το φανταστεί αυτό κάποιος σήμερα στην Ελλάδα, όπου είναι γνωστή η καπηλεία αρχαίων μακεδονικών συμβόλων και εικόνων από εθνικιστικούς κύκλους της γειτονικής χώρας. Αν επιχειρήθηκε ποτέ κάποια προσέγγιση της αρχαιότητας μέσα από μια προοπτική ιστορικής συνέχειας στην αρχαιολογία της Βόρειας Μακεδονίας, αυτό έγινε κυρίως μέσω των Παιόνων.

Αυτός ήταν ένας από τους αρχαίους λαούς που σύμφωνα με τον Ομηρο κατοικούσε στην κοιλάδα του Αξιού και –για να καθησυχάσω πιθανές ανησυχίες των λαμπρών μυαλών στην πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟ– πολέμησε στο πλευρό των Τρώων εναντίον των Αχαιών, άρα μάλλον δεν είναι χρήσιμος στη διαμόρφωση της συλλογικής ιστορικής μας μνήμης. Εκτός αν αυτό πάλι προσβάλλει τους κατοίκους της επαρχίας Παιονίας του νομού Κιλκίς.

Μεμονωμένες προσπάθειες σύνδεσης με τους αρχαίους Μακεδόνες έγιναν στη Βόρεια Μακεδονία, κυρίως από τον Πάσκο Κούτσμαν, το όνομα του οποίου συσχετίστηκε κάποια στιγμή με το πρόγραμμα «Σκόπια 2014» και την εθνικιστική κυβέρνηση του Γκρούεφσκι. Ο ιδιόρρυθμος Κούτσμαν κατέλαβε την υψηλότερη θέση στην τοπική αρχαιολογική ιεραρχία για να βρεθεί κάποια στιγμή στις φυλακές για αρχαιοκαπηλία. Το εθνεγερτικό αφήγημά του ήταν ότι ο τάφος του Μεγάλου Αλέξανδρου βρισκόταν στην επικράτεια της Βόρειας Μακεδονίας και ο ίδιος ήταν διαρκώς κοντά στην ανακάλυψή του. Αρχαιολόγοι σε ρόλο κυνηγών θησαυρών είναι γνωστοί για τη δράση τους και σε άλλες γειτονικές χώρες. Στη Βουλγαρία, ο Γκεόργκι Κίτοφ κατηγορήθηκε ότι οι μέθοδοί του δεν διέφεραν από αυτές αρχαιοκάπηλων. Στην Ελλάδα πάλι πρόσφατο είναι το κυνήγι του θησαυρού στο καρναβάλι της Αμφίπολης.

Το ελληνικό κοινό θα έπρεπε να γνωρίζει ότι η μόνη αρχαιολογία που διεκδικεί με πάθος την ιστορική κληρονομιά των Μακεδόνων είναι η ελληνική. Η ελληνική αρχαιολογία, από την άλλη, δεν φαίνεται να γνωρίζει ότι σε αυτή τη διεκδίκηση δεν έχει ανταγωνισμό, όπως συνέβη για παράδειγμα για τους Ιλλυριούς. Είναι λοιπόν η γεωπολιτική που αναπαρήγαγε την ιστορική ανασφάλεια στην Ελλάδα για τη σχέση της με τους αρχαίους Μακεδόνες.

Με σύνθημα τα ταφικά μνημεία της Βεργίνας όπου προλάβαμε να βρούμε τα λείψανα του Φιλίππου (όποιος έχει αντιρρήσεις ρίπτεται στην πυρά) έγινε μια αντεπίθεση σε έναν φανταστικό εχθρό. Ακολούθησαν διάφορες προπαγανδιστικές εκθέσεις στο εξωτερικό, ενώ ταυτόχρονα ξεκίνησαν μεγάλα ανασκαφικά προγράμματα στις μακεδονικές μητροπόλεις και πλήθος νέων μουσείων ανεγέρθηκαν στην ιερή γη της Μακεδονίας.

Η διεθνής συζήτηση για την ηθική της αρχαιολογίας δεν άσκησε ιδιαίτερη επίδραση. Στους δακρύζοντες από συγκίνηση πολιτικούς που επισκέπτονταν τα αρχαία του Δίου δεν νομίζω να έγινε σαφές ότι τα περισσότερα από τα λαμπρά ευρήματα που αποκαλύπτονταν εκεί ανήκαν κυρίως σε Ρωμαίους αποίκους και όχι σε αρχαίους Μακεδόνες. Από την άλλη, η κατασκευή μιας διαδρομής στα γειτονικά Λείβηθρα, τη μυθική πατρίδα του Ορφέα, σε σχήμα λύρας, η οποία φαίνεται από το διάστημα, εμπνεύστηκε από τις μεταφυσικές ανησυχίες του ορφισμού που κυριάρχησαν για ένα διάστημα και στη βουλγαρική παρα-αρχαιολογία.

Το κοινό στην Ελλάδα δεν γνωρίζει ότι το εθνικό αφήγημα της Βόρειας Μακεδονίας οφείλει ελάχιστα στην κληρονομιά των αρχαίων Μακεδόνων. Αντίθετα στην Ελλάδα ο μακεδονισμός αποτελεί εθνική αρχαιολογική στρατηγική, όπου μπορούμε να αναζητήσουμε κάποιες από τις δεσμεύσεις που ευθύνονται για τον αυτισμό της ελληνικής πολιτικής στο θέμα της Μακεδονίας.

*Διευθυντής ερευνητικών προγραμμάτων, Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, Αυστριακή Ακαδημία των Επιστημών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αγνωστο αρχαιοελληνικό έπος ήρθε στο φως
Στίχοι ενός χαμένου έπους (ίσως του 7ου αι. π.Χ.) ήρθαν πρόσφατα στο φως, στο πλαίσιο ενός διεθνούς ερευνητικού προγράμματος που ασχολείται με τα Παλίμψηστα της Μονής Σινά.
Αγνωστο αρχαιοελληνικό έπος ήρθε στο φως
ΝΗΣΙΔΕΣ
Από πού κρατά η σκούφια μας
Η γνώση της προέλευσης, της καταγωγής, του υποβάθρου, επί του οποίου στεκόμαστε ως κοινωνικές υπάρξεις, είναι κάτι πολύ σημαντικό. Εάν δεν ξέρουμε ποιοι είμαστε η πορεία και ο προορισμός μας, γίνεται...
Από πού κρατά η σκούφια μας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μακεδονίας ξακουστής συνέχεια
Στην τρέχουσα συγκυρία, θεωρώ ότι αξίζει να αναφέρω ένα πρόσθετο στοιχείο που τεκμηριώνει αξιοσημείωτα το αυτονόητο επιχείρημα περί έξωθεν και «λόγιας» καταγωγής των στίχων του μουσικού συνόλου...
Μακεδονίας ξακουστής συνέχεια
Το περιοδικό «Μακεντόντσε» (Μακεδονόπουλο), που εξέδιδε ο μηχανισμός του ΚΚΕ «για τα μακεδονόπαιδα στις φιλόξενες χώρες των Λαϊκών Δημοκρατιών»
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Κοινοβουλευτική δήλωση μετανοίας
Αν κάτι σημάδεψε βαριά την τριήμερη κοινοβουλευτική αντιπαράθεση για τη Συμφωνία των Πρεσπών, αυτό ήταν η θλιβερή συμμόρφωση του ΚΚΕ με τον σκληρό πυρήνα των επιχειρημάτων της εθνικιστικής δεξιάς περί...
Κοινοβουλευτική δήλωση μετανοίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ηρακλής, Ηρως Διαχρονικός και Αιώνιος»
Ηρθε η ώρα να τιμηθεί ο «ήρωας θεός» και η ανάδειξη του προσώπου-συμβόλου του έρχεται από το Νομισματικό Μουσείο, που διοργανώνει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, περιοδική, έκθεση με τίτλο: «Ηρακλής, Ηρως...
«Ηρακλής, Ηρως Διαχρονικός και Αιώνιος»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας