• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 15.9°C / 18.8°C
    3 BF
    79%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 12.9°C / 16.1°C
    1 BF
    72%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 18.3°C / 20.4°C
    4 BF
    79%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.3°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    4 BF
    67%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 13.5°C / 16.0°C
    0 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.4°C / 12.4°C
    3 BF
    50%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.3°C / 19.6°C
    1 BF
    91%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 19.9°C / 22.1°C
    3 BF
    83%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 14.9°C / 16.9°C
    3 BF
    67%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 18.3°C / 20.7°C
    5 BF
    76%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 15.6°C
    6 BF
    77%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 19.9°C / 20.9°C
    2 BF
    68%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.5°C
    3 BF
    77%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.5°C / 16.1°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    22°C 19.8°C / 22.8°C
    3 BF
    62%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.0°C / 19.8°C
    3 BF
    70%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.1°C / 13.8°C
    2 BF
    78%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 13.9°C / 16.1°C
    1 BF
    82%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    2 BF
    61%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανοιχτή επιστολή προς τον κ. Χάγκεν Φλάισερ

  • A-
  • A+

Κύριε Καθηγητά,

Στην αρένα της πληροφόρησης, εκεί όπου αντιπαρατίθενται διάφορες απόψεις, ο τρόπος με τον οποίο τοποθετείται κανείς θα χαρακτηρίσει σίγουρα και την ουσία της δουλειάς και των θέσεών του.

1. Σκέψεις με αφορμή την ελληνογερμανική εκκρεμότητα

Η υπόθεση των πολεμικών επανορθώσεων και οι εξελίξεις που προήλθαν από την επιτυχημένη πορεία της Υπόθεσης Δίστομο επιτάχυναν τα τελευταία χρόνια και τις εξελίξεις σε διαφορετικούς επιστημονικούς τομείς. Ιστορία και ιστοριογραφία, Διεθνές Δίκαιο και Δίκαιο Ενόπλων Συρράξεων, Οικονομικά της Κατοχής είναι μερικοί μόνον από τους τομείς αυτούς στους οποίους παρατηρείται εξαιρετική κινητικότητα.

Οσον αφορά τα δύο εμπλεκόμενα μέρη, την Ελλάδα και τη Γερμανία, ο σχεδιασμός και η υλοποίηση κινήσεων διαφέρει ριζικά, η δε συνέπεια και συνέχεια στην επιδίωξη αποτελεσμάτων παρουσιάζει μεταξύ των δύο χωρών μας τεράστιες αποκλίσεις. Συνέπεια και συνέχεια στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση κινήσεων ήπιας ισχύος από την πλευρά του ευρωπαϊκού μας εταίρου, ασυνέχεια και ασυνέπεια, παρά την ύπαρξη κάποιων σωστών κινήσεων, από την πλευρά της χώρας μας.

Τα τελευταία χρόνια την άκαμπτη και αδιαπραγμάτευτη αλαζονική συμπεριφορά της Γερμανίας της περιόδου 1995-2010 έχει διαδεχτεί μια άτσαλη προσπάθεια να εισαχθούν προγράμματα και προτάσεις που αν είχαν μελετηθεί περισσότερο και είχαν προκύψει με ενσυναίσθηση μετά από ειλικρινή προετοιμασία και συνεργασία μεταξύ των χωρών μας, σίγουρα δεν θα είχαν προκαλέσει τις αντιδράσεις που προκάλεσαν, ούτε θα φάνταζαν σαν τα κεφάλια της Λερναίας Υδρας. Τώρα το γιατί αναγνωρίσατε τον εαυτό σας στην αναφορά στον γνωστό μύθο, ειλικρινά μου προξενεί κατάπληξη!

2. Οσον αφορά την πλατφόρμα προφορικών μαρτυριών MOG και το υλικό της

Με αφορμή την πρόσφατη παρουσίαση στην Ελλάδα της πλατφόρμας προφορικών μαρτυριών ΜΝΗΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, με το ακρωνύμιο MOG, ξέσπασε έντονη δημόσια αντιπαράθεση για το εργαλείο της προφορικής Ιστορίας, το περιεχόμενο του προγράμματος και τον ρόλο που προορίζεται να παίξει στο πλαίσιο της πολύπαθης ιστορικής εκπαίδευσης στη χώρα μας.

Ποια πρώτη από τον χώρο του κινήματος της διεκδίκησης –αυτόν που απαξιωτικά περιγράφετε ως απαρτιζόμενο αποκλειστικά από «εθνικόφρονες» μαξιμαλιστές όλων των αποχρώσεων– στήριξε τη δουλειά όσων έχουν συμμετάσχει σε αυτή τη σχεδόν δεκαετή κοπιαστική προεργασία; Ποια πρώτη και μόνη στηλίτευσε την εγκατάλειψη από την ελληνική πολιτεία αυτών των ερευνητών; Ποια, εξαίροντας το προϊόν αυτής ακριβώς της κοπιαστικής δουλειάς, υπερασπίστηκε το εργαλείο της προφορικής Ιστορίας και την αξία του; Ποια υπερασπίστηκε το δικαίωμα στην αυτονομία του Ελληνα εκπαιδευτικού και στο δικαίωμά του να πλαισιώσει εκείνος με τις γνώσεις του το εξαιρετικό υλικό των μαρτυριών;

Και μετά; Μετά τολμήσαμε να αμφισβητήσουμε την ιστορική πλαισίωση που ήθελε να δώσει το MOG στους χρήστες του υλικού. Μελετώντας τα κειμενάκια των 50-100 λέξεων που είχαν αναρτηθεί, αρχικά για να εξυπηρετήσουν τον σκοπό της ιστορικής πλαισίωσης, διαπιστώσαμε κάτι που ήδη ξέραμε, ότι δηλαδή το έργο σας αποτελεί την κυρίαρχη βιβλιογραφική πηγή για τα θέματα αυτά. Ποιος μπορεί να αμφισβητήσει τη συνεισφορά σας στην παραγωγή ιστοριογραφικού υλικού, από το 1977 που ερωτευτήκατε την Ελλάδα και την κ. Ελένη; Εχετε εμπλουτίσει σημαντικά την έρευνα και έχετε συμβάλει, επίσης σημαντικά, στην ερμηνεία τόσο της ίδιας της σκοτεινής περιόδου της Κατοχής όσο και των μετέπειτα εξίσου σκοτεινών χρόνων. Ομως, όποιος ή όποιοι συνέταξαν αυτά τα κείμενα θέτοντας από κάτω τη δική σας βιβλιογραφία και εφόσον –όπως ισχυρίζεστε, κάτι που δεν μπορώ να αμφισβητήσω– ελλείψει χρόνου και αρμοδιότητας δεν συμμετείχατε ενεργά στο δεύτερο στάδιο του MOG που είναι αφιερωμένο στη δημιουργία εκπαιδευτικού υλικού, αντί να αναδείξουν το ογκώδες και αξιόλογο έργο σας, πιστεύω ότι σας εξέθεσαν!

Τα θέματα του λιμού του τραγικού χειμώνα του 1941-’42 και το θέμα του Γοργοποτάμου μάς έκαναν, είναι αλήθεια, εντύπωση.

Ομως, το πόσοι ήταν τελικά οι νεκροί από πείνα στη διάρκεια της Κατοχής ή το πόσο επηρέασε την εξέλιξη του πολέμου η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, είναι ζητήματα στα οποία ούτε συμφώνησαν απόλυτα οι ειδικοί μέχρι σήμερα ούτε πρόκειται να συμφωνήσουν σύντομα στο μέλλον.

3. Περί αυριανισμού ο λόγος!

Οπότε, πάμε σε κάτι πιο απλό για το οποίο όλοι, ειδικοί και μη, συμφωνούν πλέον:

Τι είναι «αυριανισμός»; Αυριανισμός είναι ένας τρόπος σκέψης που σου επιτρέπει να υπερβαίνεις ηθικούς κανόνες και όρια, μερικές φορές ακόμα και νομικούς κανόνες, για να πετύχεις τον στόχο σου. Για παράδειγμα, αυριανισμός είναι να επιτίθεσαι στη μνήμη ενός ανθρώπου που έχει πεθάνει εδώ και 14 χρόνια επειδή δεν σου αρέσει μια άποψη που εξέφρασε η κόρη του. Βαθύς αυριανισμός μάλιστα, ήτοι συκοφαντία, είναι το να στηρίζεις αυτή την επίθεση σε ανακρίβειες, λογικούς ακροβατισμούς και ψευδή γεγονότα.

Στο άρθρο σας που δημοσιεύτηκε στις Νησίδες, της «Εφημερίδας των Συντακτών», το Σάββατο 5 Ιουνίου 2021, προβάλλοντας σειρά ψευδών ισχυρισμών και χρησιμοποιώντας τέτοιες ανακρίβειες και λογικούς ακροβατισμούς, ισχυρίζεστε πως εγώ μεν αποτελώ «ραφινέ μετάλλαξη του αυριανισμού» και «κινητήριο δύναμη ενορχηστρωμένων επιθέσεων», ενώ ο εκλιπών πατέρας μου είναι εκείνος που «οχύρωσε, με τη δικηγορία του, τον αυριανισμό»!

Πρώτη ανακρίβεια: Ισχυρίζεστε ότι –και περιγράφετε πώς– «εκβίασε» τη βουλευτική του υποψηφιότητα στις εκλογές του 1974! Στις σελ. 57-58 του βιβλίου του Γιώργου Λακόπουλου (Καστανιώτης 1999) με τίτλο «Το Μυθιστόρημα του ΠΑΣΟΚ», υπάρχει πολύ συγκεκριμένη περιγραφή του πώς και γιατί, πραξικοπηματικά και ενάντια στη θέληση της συντριπτικής πλειοψηφίας των τότε τοπικών στελεχών Βοιωτίας του ΠΑΣΟΚ, έμεινε ο Σταμούλης εκτός των ψηφοδελτίων το 1974.

Ας συμπληρώσουμε εδώ κάτι που αποτελεί τοπική ιστορία και ίσως δεν το έχετε ακούσει. Μετά τον αποκλεισμό του από τα ψηφοδέλτια, το 1975, ο Γιάννης Σταμούλης, αντιπαρατιθέμενος στο ΠΑΣΟΚ, ίδρυσε στη Θήβα το ΑΣΟΚ (Αγωνιστικό Σοσιαλιστικό Κίνημα), σε συνεργασία με προοδευτικούς –αριστερούς, αντιστασιακούς κατά της χούντας– κατοίκους της πόλης και πέτυχε τη χρονιά εκείνη την εκλογή, ως δημάρχου της Θήβας, του Κώστα Κουρκούτη, γνωστού στελέχους του χώρου της Ανανεωτικής Αριστεράς, ο οποίος διετέλεσε δήμαρχος μέχρι το 1989 (ναι, 14 ολόκληρα χρόνια!), οπότε και παραιτήθηκε για να συμμετάσχει στις βουλευτικές εκλογές ως υποψήφιος βουλευτής τού τότε Συνασπισμού.

Είναι γνωστό το πώς εξελίσσονται τα παρασκηνιακά κομματικά παιχνίδια, οι υπονομεύσεις και οι δολοφονίες χαρακτήρων. Καλό θα ήταν, τουλάχιστον, όλα αυτά να σταματούν με τον θάνατο ενός ανθρώπου...

Δεύτερη ανακρίβεια: Οπως σε κάθε δικηγορικό γραφείο, έτσι και στο δικό μας υπάρχει το αρχείο των υποθέσεων. Η αναζήτηση στοιχείων εκεί μάς δίνει μια πλήρη εικόνα ως προς το σε πόσες δίκες παραστάθηκε ο Γιάννης Σταμούλης για λογαριασμό της «Αυριανής». Σας πληροφορώ ότι ουδόλως προκύπτει η εκπροσώπηση σε «καταιγισμό μηνύσεων και αγωγών» που αναπόδεικτα προβάλλετε και κατά συνέπεια αβάσιμα ισχυρίζεστε πως εκείνος έστησε πολιτική σταδιοδρομία πάνω σε αυτές.

Τουναντίον, η πολιτική του καριέρα που τον οδήγησε και στην υποστήριξη του Ανδρέα Παπανδρέου κατά τη διάρκεια του «βρώμικου ’89» στηρίχτηκε πάνω στο σύνολο της άσκησης του δικηγορικού του λειτουργήματος. Το να αναπαράγει ένας άνθρωπος του επιπέδου σας συμπεράσματα από τη Wikipedia, προσωπικά μου φαίνεται περίεργο και δυστυχώς οδηγεί στη διατύπωση ανακριβών και αναπόδεικτων ισχυρισμών!

Τρίτη ανακρίβεια: Οι ποινικές δίκες δεν κερδίζονται επειδή ο δικηγόρος είναι καλός ομιλητής. Συνήθως, κερδίζονται επειδή ο δικηγόρος έχει δίκιο στους ισχυρισμούς που αναπτύσσει και επειδή αυτοί περνούν από τη βάσανο της δικαστικής κρίσης. Σε κάθε περίπτωση, καλό θα ήταν οι πνευματικοί άνθρωποι να σέβονται και το τεκμήριο της αθωότητας και το δικαίωμα κάθε κατηγορούμενου στην υπεράσπιση. Απ’ όσο γνωρίζω, τούτο αποτελεί θεμελιώδη δημοκρατική αρχή, ενώ ο κώδικας των δικηγόρων δεν περιλαμβάνει κάποιον κατάλογο υποθέσεων που ο δικηγόρος οφείλει να αρνηθεί να αναλάβει ή προσώπων που οφείλει να τους αρνηθεί την υπεράσπιση. Κατά τα λοιπά, αισθάνομαι ευτυχής που διέλαθε της προσοχής σας πως ο πατέρας μου υπήρξε στην καριέρα του και συνήγορος υπεράσπισης στη δίκη της «17Ν», γιατί θα έπρεπε να τρέχω να αντικρούσω και άλλη κατηγορία, ότι δηλαδή ο πατέρας μου, εκτός από αυριανιστής, ήταν και τρομοκράτης.

Τέταρτη ανακρίβεια: Ο Σταμούλης δεν επιχείρησε να «αναβαθμίσει» το πολιτικό του προφίλ μέσω της διεκδίκησης των γερμανικών αποζημιώσεων, ενώ δεν υπήρξε ποτέ Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Θυμάτων Ναζιστικής Κατοχής, όπως ισχυρίζεστε. Η αγωγή ασκήθηκε ενώ είχε ήδη διατελέσει ευρωβουλευτής (1989-1994), είχε εκλεγεί νομάρχης Βοιωτίας (1994-1998), από την πρώτη μάλιστα Κυριακή των εκλογών με ποσοστό 54,67% και ενώ ήδη βρισκόταν στην ηλικία των 64 ετών.

Παραδέχομαι, κ. Καθηγητά, πως ο πατέρας μου μού έμαθε ότι υπάρχουν άνθρωποι που δεν κινούνται μόνο από ματαιοδοξία, ειδικά σε μια τέτοια ηλικία. Υποστήριζε πως για κάποιους τα κίνητρά τους μπορεί να προέρχονται και από μια αίσθηση χρέους απέναντι στην πατρίδα τους και στην Ιστορία και πως τέτοιοι άνθρωποι δεν ενεργούν για να αποκτήσουν κύρος, αλλά αξιοποιώντας το κύρος τους. Ειδικά για την Υπόθεση Δίστομο πιστεύω πως, ακόμα κι αν η προσπάθεια του Γιάννη Σταμούλη παραμένει μέχρι σήμερα ανολοκλήρωτη, οι κάτοικοι της περιοχής νιώθουν πια ηθικά δικαιωμένοι, και εγώ, ως κόρη του Γιάννη Σταμούλη, νιώθω περήφανη.

Τέλος, έχω ειλικρινώς μια απορία: 25 χρόνια τώρα δεν σας έχω ακούσει να χαρακτηρίζετε άλλη φορά έτσι τον πατέρα μου. Τώρα διαπιστώσατε το πρώτον αυτήν του την ιδιότητα;

Σας ζητώ συγγνώμη, κ. Καθηγητά, αν ενοχλήστε από τις απόψεις μου, αλλά δεν μπορώ και δεν θέλω να κάνω κάτι για αυτό.

Δηλώνω πως περιμένω μια «έμπρακτη συγγνώμη» για την ανοίκεια επίθεση στη μνήμη του νεκρού πατέρα μου, εκτός εάν αυτά είναι ψιλά γράμματα για τους από καθέδρας ομιλούντες.

Με τιμή
Χριστίνα Ι. Σταμούλη

Οχι στη σπίλωση της μνήμης του Γιάννη Σταμούλη και στη λοιδορία της διεκδίκησης των γερμανικών αποζημιώσεων

Στο φύλλο της «Εφ.Συν.», 5-6 Ιουνίου 2021 (Νησίδες σελ. 4-5), φιλοξενείται άρθρο του συγγραφέα–ιστορικού κ. Χάγκαν Φλάισερ με τίτλο «Η ιστοριογραφία της κατοχής και οι μεταλλάξεις του αυριανισμού». Στο δισέλιδο άρθρο του ο συντάκτης επιχειρεί ευρεία, οξύτατη αντιπαράθεση με τη δικηγόρο Χριστίνα Σταμούλη, απαντώντας σε άρθρο της σχετικά με το θέμα.

Στην προσπάθειά του να απαξιώσει το πρόσωπο με το οποίο αντιπαρατίθεται, επισύρει μια αναφορά στη μνήμη του θανόντος το 2007 πατέρα της Γιάννη Σταμούλη, γνωστού κορυφαίου νομικού στα ελληνικά χρονικά, για τον οποίο μάλιστα επιστρατεύει και πληροφορίες που –αν και ιστορικός, κάτοικος της χώρας και γνώστης εσωτερικών διεργασιών στο ΠΑΣΟΚ από τις αρχές της μεταπολίτευσης, όπως ισχυρίζεται– αναζήτησε πρόσφατα από τη Wikipedia σχετικά με τη δικηγορική του διαδρομή, μέρος των οποίων επιλεκτικά παραθέτει.

Είχα την τύχη να γνωρίσω τον Γιάννη Σταμούλη περί τα μέσα της δεκαετίας 1990 ως αντίδικο, όταν κλήθηκε να ενισχύσει την υπεράσπιση ενός πολυσυζητημένου εκδότη των ημερών, κατηγορούμενου τότε και ήδη ενόχου σε πρώτο βαθμό για καθυστέρηση δεδουλευμένων ύστερα από μήνυση εργαζομένων του προσκείμενου στον Συνασπισμό περιοδικού «Επτάμισι», του οποίου ήταν εκδότης εκείνη την περίοδο και των οποίων ήμουν συνήγορος πολιτικής αγωγής. Ηταν εντυπωσιακό το ήθος του και χαρακτηριστικό το γεγονός ότι, αν και είχε απέναντί του έναν ασήμαντο νέο δικηγόρο, δεν φερόταν με δεσποτισμό και αλαζονεία στη δίκη, όπως δυστυχώς πολλοί άλλοι «επώνυμοι», αλλά, αντίθετα, με ένα δικηγορικό ήθος τέτοιο που απελευθέρωνε ακόμα και τις δυνατότητες του αντιπάλου του. Κατόρθωσε οριακά να πετύχει την απαλλαγή του εντολέα του.

Λίγα χρόνια αργότερα, έτυχε να συνεργαστούμε πολύ πιο στενά, όταν δέχτηκε να αναλάβει την υπεράσπιση κατηγορουμένων στη δίκη για την υπόθεση «17Ν», δημιουργώντας με την παρουσία του μια μεγάλη ποιοτική διαφορά στην ομάδα των συνηγόρων υπεράσπισης, τον βασικό πυρήνα της οποίας αποτελούσαμε δικηγόροι της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς με την τόλμη να πάμε κόντρα στο ρεύμα. Την ίδια και περισσότερη τόλμη απέδειξε ο «καθεστωτικός» Γιάννης Σταμούλης, που σε μία κατ’ εξοχήν πολιτική δίκη αντί να επιλέξει τα βολικά, πολλά υποσχόμενα και προσοδοφόρα από κάθε άποψη έδρανα των συνηγόρων πολιτικής αγωγής επί κυβέρνησης Σημίτη, προτίμησε να πλαισιώσει τον αγώνα της υπεράσπισης. Και τον τίμησε, τόσο με την καθημερινή του έξοχη παρουσία στη δίκη όσο και με τη συλλογικότητά του, με τις συσκέψεις που διοργάνωνε ή ανταποκρινόταν, και με την εμπιστοσύνη με την οποία μας περιέβαλλε για την εκπροσώπηση της υπεράσπισης. Οσοι γνωρίσαμε τον Γιάννη Σταμούλη, είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε ότι αποτελεί κορυφαία διαχρονική φυσιογνωμία για τα ελληνικά νομικά χρονικά, του οποίου η ζωή ήταν ταυτισμένη με την υπηρεσία της νομικής επιστήμης. Οι γνώσεις του σε ποινικό, αστικό, διοικητικό και κοινοτικό δίκαιο συναγωνίζονταν η μία την άλλη και ξεπερνούσαν το επίπεδο καθηγητή Πανεπιστημίου, ενώ το γραφείο του ήταν μια απέραντη βιβλιοθήκη πολλών χιλιάδων τόμων, που δεν χόρταινε να την απολαμβάνει και να τη χρησιμοποιεί όλες τις ώρες της μέρας και της νύχτας, εργάσιμες και αργίες. Ολοι οι επιφανείς δικηγόροι ζητούσαν να τον συμβουλεύονται για όλα. Και η άριστη γνώση των δικονομιών σε συνδυασμό με τα παραπάνω καθιστούσε απρόβλεπτη και απολαυστική την κυριαρχική, ήρεμη και όταν χρειαζόταν δυναμική παρουσία του στις δίκες.

Δεν είχε ανάγκη καμία «Αυριανή» για να ανέβουν οι μετοχές του (αυτές ανέβαιναν με όποια υπόθεση και να αναλάμβανε), γιατί ήταν προ πολλού καταξιωμένος δικηγόρος όταν η «Αυριανή» προέκυψε στο εκδοτικό στερέωμα. Ούτε «συνέβαλε στην πλειοψηφία των περιπτώσεων να αθωώνει την εφημερίδα και τον εκδότη της, Γιώργο Κουρή». Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο Γιώργος Κουρής, όπως και ο επίσης θανών τότε εκδότης του «Ελεύθερου Τύπου» Δημήτρης Ρίζος, και πάρα πολλοί άλλοι εκδότες και συντάκτες βαρύνονταν με εκατοντάδες καταδίκες για αδικήματα διά του Τύπου, εξαιτίας της οξυμμένης κεντρικής πολιτικής αντιπαράθεσης της εποχής. Δεν τους γλίτωσε κανείς δικηγόρος, παρά μόνο ο νόμος 2172/1993 του ΠΑΣΟΚ, ο οποίος παρέγραψε τα σχετικά αδικήματα και έθεσε τις υποθέσεις στο αρχείο. Η «Αυριανή» ήταν εκείνη που είχε ανάγκη τον Σταμούλη, όχι αυτός εκείνην. Και η μεγαλύτερή του συνεισφορά σε αυτήν και τεράστια νομική του επιτυχία στο ΣτΕ κατά της σχετικής διοικητικής πράξης της κυβέρνησης Ν.Δ. ήταν η νομιμοποίηση της πώλησής της σε τιμή χαμηλότερη από τα άλλα ημερήσια φύλλα, πράγμα που μάλλον διαφεύγει από τη Wikipedia και τον συντάκτη. Ούτε είχε ανάγκη να αναβαθμίσει κανένα πολιτικό του προφίλ προβάλλοντας το Ολοκαύτωμα του Διστόμου στα χρόνια που η πολιτική του καριέρα βρισκόταν ήδη πια στο τέλος της. Ενώ και στο ζήτημα των Γερμανικών αποζημιώσεων έγραψε ιστορία και θα τις είχε πετύχει μέχρι το τέλος αν δεν εμποδιζόταν από τον Αρειο Πάγο με την ετεροδικία (Κ.Πολ.Δ. 3) και από όλες τις ελληνικές κυβερνήσεις με την απαγόρευση εκτέλεσης κατά του γερμανικού δημοσίου (Κ.Πολ.Δ. 923). Η υπερασπιστική κληρονομιά του Γιάννη Σταμούλη είναι βαριά. Πρόσφατο δείγμα της υπήρξε η έξοχη στάση του Θέμη Σοφού, συνεργάτη του τα χρόνια εκείνα και μετέπειτα τ. αντιπροέδρου του ΔΣΑ, στην απεργία πείνας του Δημήτρη Κουφοντίνα.

Αισθάνθηκα λοιπόν την υποχρέωση και την ανάγκη να υπερασπιστώ τη μνήμη του Γιάννη Σταμούλη απέναντι σε αυτήν την άδικη προσβολή που δέχεται, ανεξάρτητα από τις μεγάλες ιδεολογικές και πολιτικές αποστάσεις μου με τον ίδιο. Ηταν ένα κόσμημα επιστημοσύνης, ποιότητας, μόρφωσης, αγωνιστικότητας και ήθους στον νομικό κόσμο και κανείς δεν είναι άξιος και ικανός να μαγαρίσει την ιστορία του.

Μένω τελικά με την απορία, γιατί ο συντάκτης επέλεξε να συμπαρασύρει στην αντιπαράθεσή του με τη Χριστίνα Σταμούλη την απαξία της μνήμης του πατέρα της; Ιδίως όταν η συλλογική και οικογενειακή ευθύνη αποτελεί πρακτική των ναζιστών και όχι των ανθρώπων που υπηρετούν την Αριστερά και τη δημοκρατία. Και καταλήγω στο ότι της προσθέτει «επιφάνεια βολής» βάζοντας στον στόχο και τον πατέρα της για να μειώσει όχι μόνο την ίδια, αλλά κυρίως το ίδιο το εγχείρημα της διεκδίκησης των πολεμικών αποζημιώσεων χαρακτηρίζοντάς το προϊόν πολιτικών φιλοδοξιών του Σταμούλη, του οποίου η νομική ανάδειξη είναι αποτέλεσμα της υπεράσπισης της «Αυριανής» και άρα το εγχείρημα αποτελεί μετάλλαξη του αυριανισμού. Λες και όλοι οι κορυφαίοι αντιστασιακοί και διανοούμενοι που το ξεκίνησαν μαζί του και στους οποίους αναμφισβήτητα εκτείνεται η ύβρις του συντάκτη αν μείνει αναπάντητη (Γλέζος, Σάντας, Μαχαίρας, Κοροβέσης, Μαγκάκης, Ληναίος, Μπρακατσούλας, Παπαστράτης, Παπαχρήστος κ.λπ.) ήταν αφελείς και ευάλωτοι στην υπηρεσία των φιλοδοξιών του.

Η συζήτηση για τις γερμανικές αποζημιώσεις, αναπόσπαστα παρακολουθηματική του αγώνα της Εθνικής Αντίστασης 1941-1944 είναι πάντα χρήσιμη. Ιδίως ανάμεσα σε όσους εξακολουθούμε να αγωνιζόμαστε για να φέρουμε τα ναζιστικά εγκλήματα απέναντι στις συνέπειές τους. Θα ήταν ωστόσο περισσότερο εποικοδομητικό στην ποιότητα του δημοσίου διαλόγου ο συντάκτης να διατυπώσει (ορθότερα, να αποκαλύψει) ευθέως την αντίθεσή του προς το εγχείρημα και τα στοιχεία με τα οποία την τεκμηριώνει και να δοκιμάσει και τη βάσανο της σχετικής αντιπαράθεσης, παρά να λοιδορεί και να σπιλώνει εφ’ όλης της ύλης όσους το υποστήριξαν. Ιδίως αν μάλιστα θέλει να ξεχωρίζει το επίπεδό του από τους… «αυριανιστές»!

Κώστας Παπαδάκης


Η ανταπάντηση του Χάγκεν Φλάϊσερ

Οριστική Ανταπάντηση

Πρώτα θα ήθελα να ευχαριστήσω την «Εφ.Συν.» που μου έδωσε την ευκαιρία να απαντήσω στις δυο ως άνω επιστολές προσφέροντας τη δυνατότητα να ξεκαθαρίσω και πάλι «ανακρίβειες, λογικούς ακροβατισμούς και ψευδή γεγονότα» σχετικά με το υποτιθέμενα «ανοίκειο» άρθρο μου. Εννοείται πως ασχολούμαι κυρίως με την επιστολή της Χριστίνας Ι. Σταμούλη (Χ.Ι.Σ.), επειδή ο Κ. Παπαδάκης απλώς συμπλέει με συγκινησιακούς και συνήθως άσχετους διθυράμβους. Το πρόβλημα που προέκυψε είναι ότι και οι δυο επιστολογράφοι ουσιαστικά εγκατέλειψαν για ευνόητους λόγους το κύριο αρχικό θέμα γύρω από την «Ελληνο-γερμανική εκκρεμότητα» (για την οποία έχω τοποθετηθεί αμέτρητες φορές). Αντ’ αυτού το γύρισαν στην «Αυριανή» και στον ρόλο του Γιάννη Σταμούλη. Το ρωμαϊκό ρητό De mortuis nil nisi bene (Τον τεθνηκότα μη κακολογείν) δεν κάλυπτε ωστόσο ούτε στην αρχαιότητα τους ανθρώπους του δημόσιου βίου. Και οι ιστορικοί της σύγχρονης εποχής θα έπρεπε συλλήβδην να αλλάξουν επάγγελμα, αν δεν τους επιτρεπόταν να καταλήξουν σε τεκμηριωμένες κριτικές προσεγγίσεις προς τη δράση των προγενεστέρων.

Ξεκινώ με την πιο «αθώα», εντούτοις σημαντική διευκρίνιση: Την Ελλάδα και την κατοπινή γυναίκα μου δεν τους «ερωτεύτηκα» το 1977, αλλά έμπρακτα -το αργότερο- το χαλεπό 1968, όταν έστειλα από τη χουντοκρατούμενη Αθήνα το πρώτο μου ρεπορτάζ σε μεγάλη βερολινέζικη εφημερίδα. Ακολούθησαν άλλα. Τουλάχιστον δυο φορές η Ελληνική Στρατιωτική Αποστολή στο Βερολίνο επιχείρησε να εκμαιεύσει ποιος κρυβόταν πίσω από το ψευδώνυμό μου. Υπενθυμίζω ότι τότε ο Γιάννης Σταμούλης θήτευε στον δικηγορικό σύλλογο Θηβών χωρίς, όσο ξέρω, να παυθεί από το καθεστώς, για άγνωστό μου διάστημα. Αυτό ακριβώς ήταν, καλώς ή κακώς, ο λόγος για τον οποίο εκείνος (και αρκετοί άλλοι υποψήφιοι) απορρίφθηκαν από την επιτροπή αξιολόγησης του ΠΑΣΟΚ, που προτίμησε τον αντιστασιακό Γιώργο Κατσιμπάρδη – νεότερο και με εγγυημένα αδιάβλητο παρελθόν: Στις δύσκολες εκλογές του ’74 έλαβε 4.217 ψήφους. Ο Σταμούλης ως υποψήφιος ενός ανεξάρτητου συνδέσμου απέσπασε 1.521 ψήφους.

Σχετικά με την παρέμβαση της Χ.Ι.Σ. στην «Εφ.Συν.» διαφαίνεται κάποια πρόοδος στο ύφος: ξαφνικά αναγνωρίζει την προσφορά του γράφοντος στην ελληνική ιστοριογραφία, την οποία πρόσφατα είχε αρνηθεί αλλά και δυσφημήσει. Επίσης περιόρισε, σε κάποιο βαθμό, προηγούμενες χοντράδες με «άρωμα αυριανισμού» σε γλώσσα και επιχειρηματολογία, ενώ θολώνει τώρα τα νερά σχετικά με τον στόχο του έμμεσα προτεινόμενου αποκεφαλισμού…Αλήθεια, στο συγκεκριμένο κόντεξτ σε ποιον άλλον θα μπορούσε να ανήκει «το κεντρικό κεφάλι του θεριού», που η κυρία X.Ι.Σ. καλεί τους ομοϊδεάτες της να χτυπήσουν, εκτός από μένα; Ας μας το πει.

Στο σημερινό της κείμενο απέφυγε πάντως μια μέθοδο σπίλωσης, που τους τελευταίους μήνες επιχείρησαν διάφοροι, να με «συνδέσουν» δηλαδή ψευδώς με τον Χάιντς Ρίχτερ, ο οποίος, ως γνωστόν, υπέστη τα τελευταία χρόνια μια τρομακτική μεταμόρφωση σε δηλωμένο θαυμαστή της «ιπποτικής» Βέρμαχτ. Ημουν άλλωστε ο κύριος συντάκτης –και αυτό η κυρία Χ.Ι.Σ. το αποσιωπά, όπως και πολλά άλλα– μιας εκτενέστατης δημόσιας καταγγελίας του, μαζί με τους συναδέλφους Καρλ Χάιντς Ροτ και Κριστόφ Σμινκ Γκουστάβους, στο έγκυρο ιστοριογραφικό περιοδικό Zeitschrift für Geschichtswissenschaft (4/2016). Ελληνική μετάφραση του κειμένου μας από τον Δημήτρη Ψαρρά δημοσιεύτηκε στην «Εφ.Συν.» της 15.5.2016. Εντούτοις, μόλις προχθές η Χ.Ι.Σ. «επεσήμανε [στο Ράδιο 98.4], ότι χρονικά, ίσως να μην είναι τυχαία η συγκυρία, της εμφάνισης απόψεων όπως του κ. Ρίχτερ ή των έστω και κάπως διαφοροποιημένων [sic] του κ. Φλάισερ, αμέσως μετά τη συζήτηση στη Γερμανική Βουλή, όπου ένα 20% των κοινοβουλευτικών δυνάμεων, παρά τις μεταξύ τους διαφοροποιήσεις, εμφανίζονται να αποδέχονται την ανάγκη Επανορθώσεων στην Ελλάδα, όταν η επίσημη γραμμή της Γερμανίας θεωρεί εδώ και χρόνια λήξασα την υπόθεση». Στην άνω «επισήμανση» η Χ.Ι.Σ. «έπεσε έξω» δις – τη δεύτερη φορά μάλλον από άγνοια. Δεν ήξερε ότι οι Γερμανοί «Πράσινοι» (που μετά τις επικείμενες εκλογές πιθανώς θα συμμετέχουν στη νέα κυβέρνηση) είχαν στείλει στον γράφοντα το σημαντικό σχέδιο εισήγησης με την παράκληση για critical reading. Φυσικά το έκανα ευχαρίστως, αφού έτσι μεταφέρθηκαν οι θέσεις που υποστηρίζω, εδώ και δεκαετίες, στα σκληρά έδρανα της γερμανικής Βουλής.

«Η Αυριανή ήταν εκείνη που είχε ανάγκη τον Σταμούλη…». Σε αυτό ασφαλώς έχει δίκιο ο Κ. Παπαδάκης. – Η «Α» ήταν η πράγματι «φθηνή [5 δρχ.!] από κάθε άποψη» εφημερίδα των αδελφών Κουρή που κατά σύστημα «επένδυε στη λάσπη» της σκανδαλολογίας – με προσωπικές επιθέσεις κατά πολιτικών και «κουλτουριαρέων». Η «ρητορική του μίσους και του βόθρου», υπό τον μανδύα ενός μάχιμου πατριωτισμού, ενέσπειρε ζιζάνια ανασύροντας διχαστικά και εμφυλιοπολεμικά συνθήματα. Ξεχώριζαν επίσης, με πιθανό αποκορύφωμα κατά την εκλογική περίοδο του ’85, οι καμπάνιες κατά της «εβραϊκής κυριαρχίας», την οποία η εφημερίδα αυτάρεσκα «ξεσκέπαζε» ως θανάσιμο κίνδυνο για «πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια, Ελλάδα» – εις πείσμα διαμαρτυριών και μηνύσεων. Σχετικά λίγα θύματα της «Α», όπως ο Μάνος Χατζιδάκις, διέθεταν αρκετό θάρρος –και δημόσιο βήμα– να καταγγείλουν (στο Καλλιμάρμαρο!) τη «φυλλάδα που μολύνει τον ελλαδικό χώρο με αναίδεια, χυδαιότητα, τραμπουκισμό και κολακεία των συμπολιτών μας», που «κατακρημνίζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, που ισχυρίζεται ότι προστατεύει τη δημοκρατία όσο είναι δυνατό να την προστατεύει ένα τρωκτικό της». Οι επόμενες μέρες αποδείχθηκαν όμως ντροπιαστικές για πολλά (ευτυχώς όχι όλα) ανώτατα στελέχη του ΠΑΣΟΚ που συμπαρατάχθηκαν με την αχαλίνωτη … «ελευθερία του Τύπου».1

Μετά την εκδημία του Γιώργου Κουρή, το 2018, όχι λίγες εφημερίδες προσπάθησαν να εξηγήσουν το «καταραμένο αριστούργημα της μεταπολίτευσης», την «Αυριανή». Η διαχειρίστρια του αρχείου Σταμούλη, και ιδίως του αναφερθέντος «αρχείου των υποθέσεων», θα πρόσφερε μεγάλο έργο στην ιστορία της μεταπολίτευσης, αν μας ενημέρωνε θαρραλέα για τη σχέση εφημερίδας και νομικού συμβούλου ή συνηγόρου, καθώς και τις δικαστικές διαδρομές και συνέπειες πολλών οκτάστηλων... Θα χαρώ ειλικρινά για κάθε περίπτωση αντίρρησης, αποστασιοποίησης, διένεξης, ίσως και απειλής για διακοπή της sui generis σχέσης εκ μέρους του πατέρα της που θα με ανάγκαζαν να αναθεωρήσω την ενδεχομένως υπερβολικά αυστηρή κριτική μου.

Με τιμή,
Χάγκεν Φλάισερ


1. Βλ. για λεπτομέρειες, π.χ., «ΟΛΟΙ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ Μ. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ», Αυριανή, 9.9.1987
Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μνήμες Κατοχής και οι ελληνικές διεκδικήσεις αποζημιώσεων
Οι βιντεοσκοπημένες αφηγήσεις μαρτύρων, αντιστασιακών και επιζώντων στρατοπέδων συγκέντρωσης, μαζικών εκτελέσεων και του Ολοκαυτώματος, αποτελούν μια ιδιαίτερα σημαντική πηγή ιστορικής γνώσης.
Μνήμες Κατοχής και οι ελληνικές διεκδικήσεις αποζημιώσεων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Κεμπέιτ
Τη δεκαετία του '40, ο απελευθερωτικός αγώνας των Ελλήνων κατά του φασισμού δεν δινόταν μόνο στον ελλαδικό χώρο αλλά και στη Μέση Ανατολή, όπου οργανώθηκε αντιφασιστικό κίνημα.
Το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Κεμπέιτ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η δράση των ταγμάτων ασφαλείας
Το βιβλίο του Απόστολου Παρτσακλού παρακολουθεί τη δράση των κατ' εξοχήν ένοπλων δωσιλογικών ομάδων, των ταγμάτων ασφαλείας, που ειδικά στη Μεσσηνία δοκιμάστηκε σκληρά από την ασύμμετρη βία.
Η δράση των ταγμάτων ασφαλείας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το Εθνικό Συμβούλιο και η ιστορική αλήθεια
Σε μια εποχή κοινωνικής κρίσης και επανάκαμψης του φασιστικού φαινομένου η διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών έχει πολλαπλό περιεχόμενο. Τα θεμελιώδη επιτεύγματα του κινήματος και oι σύγχρονες προκλήσεις
Το Εθνικό Συμβούλιο και η ιστορική αλήθεια
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ιστοριογραφία της Κατοχής και οι μεταλλάξεις του αυριανισμού
Τον Απρίλη του ‘84 ο Χάγκεν Φλάισερ υπήρξε κύριος οργανωτής του πρώτου διεθνούς συνεδρίου σε ελληνικό έδαφος για την περίοδο 1936-1944.
Η ιστοριογραφία της Κατοχής και οι μεταλλάξεις του αυριανισμού
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
ΕΣΔΟΓΕ: 80 χρόνια μετά η Γερμανία αρνείται να πληρώσει κι επιχειρεί αναθεώρηση της Ιστορίας
Με αφορμή την «μαύρη»  επέτειο το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών καλεί την ελληνική κυβέρνηση να αποσυρθεί από κάθε μορφής συμμετοχή και διευκόλυνση στις μεθοδεύσεις της γερμανικής κυβέρνησης.
ΕΣΔΟΓΕ: 80 χρόνια μετά η Γερμανία αρνείται να πληρώσει κι επιχειρεί αναθεώρηση της Ιστορίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας