• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    39°C 36.1°C / 41.8°C
    2 BF
    26%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    36°C 31.3°C / 41.0°C
    2 BF
    44%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    39°C 34.5°C / 42.0°C
    2 BF
    31%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    36°C 35.9°C / 38.6°C
    2 BF
    20%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    35°C 34.6°C / 34.9°C
    2 BF
    38%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    34°C 30.7°C / 40.0°C
    2 BF
    11%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    36°C 36.4°C / 36.4°C
    2 BF
    12%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    39°C 34.6°C / 39.6°C
    3 BF
    10%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    35°C 34.8°C / 37.7°C
    4 BF
    55%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.9°C / 38.9°C
    3 BF
    40%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    36°C 31.9°C / 36.4°C
    3 BF
    30%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.7°C / 34.6°C
    2 BF
    55%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.9°C / 35.9°C
    2 BF
    29%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    39°C 33.5°C / 38.9°C
    0 BF
    21%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.5°C / 39.4°C
    2 BF
    8%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    36°C 33.8°C / 35.8°C
    2 BF
    46%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    40°C 36.3°C / 42.0°C
    2 BF
    12%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.6°C / 32.3°C
    0 BF
    70%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    33°C 31.4°C / 41.1°C
    4 BF
    78%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    37°C 36.8°C / 36.8°C
    5 BF
    8%

Κατίνα Παΐζη

Από το αρχείο του Ορέστη Ζωγράφου
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από το γνωστό τραγούδι στην άγνωστη ποιήτρια

  • A-
  • A+
Τα πέτρινα χρόνια η Κατίνα σιωπά, επιλέγει να είναι στα μετόπισθεν το στήριγμα των άλλων, δίπλα στις εξορίες της Αλέκας. Η σχέση με την αδελφή της, την αποκαλεί «η χαϊδεμένη μου», είναι ιδιαίτερα τρυφερή.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Πόσο πολύ σ’ αγάπησα ποτέ δε θα το μάθης,
καλέ, που δεν εχάρηκες στα χείλη μου φιλιά.
Απ’ τη ζωή μου επέρασες κι αλάργεψες κι εχάθης
καθώς τα διαβατάρικα κι αγύριστα πουλιά.
Κι αν δεν προσμένεις να με δεις κι εγώ πως θα ξανάρθεις,
ω εσύ, του πρώτου ονείρου μου γλυκύτατη πνοή,
αιώνια θα το τραγουδώ κι εσύ δε θα το μάθεις
πως οι στιγμές που μου ’δωκες αξίζουν μια ζωή

Τηλεοπτική σειρά «Ο μεγάλος θυμός», 1998, του Κώστα Κουτσομύτη, πλειάδα εξαιρετικών ηθοποιών και το τραγούδι «Αγάπη» σε μουσική Βασίλη Δημητρίου και στίχους Κατίνας Παΐζη τραγουδιέται από όλη τη χώρα κυριολεκτικά. Ομως πόσοι γνωρίζουν την ξεχασμένη ποιήτρια;

Η Κατίνα Παΐζη γεννήθηκε στην Ανώπολη Σφακίων το 1911. Το πρώτο παιδί της Σφακιανής Ελένης Γ. Πάτερου και του Ιθακήσιου Κωνσταντίνου Δ. Παΐζη. Εγγόνι του Γεωργίου Πάτερου, οπλαρχηγού της δυτικής Κρήτης στους ξεσηκωμούς κατά των Οθωμανών. Το σόι στα Σφακιά κρατούσε από κτηματίες και χαΐνηδες με περιουσίες από την Ανώπολη ώς κάτω τα Λιβανιανά. Το 1975 θα βρεθεί ξανά εκεί και σ’ ένα κομμάτι χαρτί θα σημειώσει: «από το σπίτι που γεννήθηκα σώζονται τρεις καμάρες».

Ο πατέρας Παΐζης ήρθε δάσκαλος, ερωτεύτηκε την ορφανή Ελένη, γεννιέται η Κατίνα και φεύγουν για το Μεγάλο Κάστρο. Η βιομηχανία καπνού «Κνωσσός - Κόσμος» ανθεί και ο πατέρας γίνεται μέτοχος αφού αφήνει τη δασκαλική. Γεννιούνται τα δυο αγόρια και η μικρή Αλεξάνδρα (1919), η μετέπειτα σπουδαία ηθοποιός και αγωνίστρια της Αριστεράς, Αλέκα Παΐζη.

Στα χρόνια του ’30, στο Ηράκλειο εκδίδεται πλήθος εφημερίδων και λογοτεχνικών περιοδικών. Ο Μηνάς Δημάκης λέει πως είναι μία από τις λογοτεχνικές πρωτεύουσες της Ελλάδας και εκδίδει τα «Φύλλα Τέχνης». Ο Λ. Αλεξίου το «Κάστρο», η Θάλεια Καλλιγιάννη τις «Κρητικές Σελίδες». Τα λογοτεχνικά περιοδικά του Ηρακλείου –από τις αρχές ακόμη του 20ού αιώνα– διαθέτουν ποιότητα και η πνευματική κίνηση ανθεί σηματοδοτούμενη και από την παρέα στο Κράσι. Ούτε είναι τυχαίο που ο Χένρι Μίλερ, σταλμένος από τον Κατσίμπαλη, θα το επισκεφτεί. Και το πιο παράξενο για την εποχή, πληθώρα γυναικών γράφουν και δημοσιεύουν ποίηση, απηχώντας το «κλίμα» της Μυρτιώτισσας και της Πολυδούρη, σε ένα επαρχιακό και πάντως ασφυκτικό περιβάλλον.

Με τον Γιάννη Γουδέλη, ιστορικό εκδότη του Δίφρος

Σε αυτήν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα η Κατίνα Παΐζη θα εκδώσει την πρώτη ποιητική συλλογή της, τα «Ροδοπέταλα», το 1931, μόλις είκοσι χρονώ. Ανάμεσα στα ποιήματα αυτής της συλλογής ξεχωρίζει το ποίημα με δεκαέξι στίχους «Γέλα παληάτσο». Ο συνειρμός φέρνει τη Γαλάτεια Καζαντζάκη, το μυθιστόρημά της «Ρίντι παλιάτσο», 1909, σε συνέχειες στον «Νουμά». Ας σημειωθεί η σχέση των δύο γυναικών – κράτησε πολλά χρόνια.

Ενα ιδιόχειρο γράμμα που υπάρχει στο αρχείο της ποιήτριας και αναφέρεται στην πρώτη αυτή ποιητική συλλογή υπογράφεται: «Η καινούργια κοινωνία», ενώ πίσω σημειώνεται το όνομα του Νίκου Πλουμπίδη:

«Για σένα
τη νεαρά καλλιτέχνιδα
Νεαρό μπουμπούκι της ζωής, νεαρέ ανοιξιάτικε ανθέ η ψυχή σου είναι αληθινά αιθέρια, μα! το πράσινο και το τρελό της άνοιξης σε συνεπήρε να βλέπεις κόσμους υπερκόσμιους. Τρελό! που τραγουδάς χαρούμενα τις πασχαλιές, τα κυπαρίσια, τις ομορφιές τέλειων κόσμων. Νεαρό! που τα βλέπεις όλα ρόδινα. Κλαψιάρικο! που μοιρολογάς τα παλιά, τα πεθαμένα, και μοιρολογώντας θέλεις να ζεις με τις αναμνήσεις του παρελθόντος, με τη φαντασία. Νεαρό μπουμπούκι! γιατί δεν ξανοίγεις να δεις τον ανθρώπινο πόνο; γιατί δεν τον νιώθεις; γιατί μένεις κλεισμένο στην τριανταφυλλιά και δεν ακούς γύρω σου που φτερουγίζει ο στεναγμός της θλίψης και της στέρησης; γιατί δε σε συγκινεί το κλάμα των πεινασμένων; γιατί δεν αγκαλιάζεις τη λευτεριά των καταπιεζομένων και δίνοντας σ’ αυτούς την πνοή σου να συντρέξεις στο ξεκλείδωμά της; γιατί να μοιρολογάς το παρελθόν και να μη τραγουδάς το μέλλον; ο παλιός κόσμος είναι ήδη ερείπιο, και μόνο τα ερείπια της ζωής, οι βρυκόλακες μένουν στα ερείπια, ένα γερό φύσημα του ανέμου θα τα συντρίψει, γιατί εσύ νεαρό να συντριφτείς σαν ερείπιο και να μη δώσεις –σαν νέο– την πνοή σου στο χτίσιμο της νέας ζωής;
Νεαρό! το μέλλον είναι μαζί μου, το μέλλον της ισότητος των όντων την πραγματικά ανθρώπινη ζωή, τη χαρά σ’ όλους μόνο εγώ θα τη δώσω, έχω στους κόλπους μου τα πιο γερά τα πιο νέα λουλούδια, και σένα νεαρό μου μπουμπούκι πούχεις γλυκό άρωμα σε προσκαλώ, Ελα!!! έλα!!! μαζί μου θα γίνεις θείο, μαζί μου θ’ ανεβείς κει που αξίζει στις αιθέριες ψυχές».

Τα ερωτήματα πολλά: Πώς το βιβλίο της Κατίνας έφτασε στα χέρια του N. Πλουμπίδη; Γνωρίζονταν; Δάσκαλοι κι οι δυο, ο Πλουμπίδης, ο «κόκκινος δάσκαλος», το 1931 είναι εκλεγμένος εκπρόσωπος των υπαλλήλων στην τότε ΓΣΕΕ. Σκέψεις δημιουργεί το σύνολο των επαφών της Κατίνας μέσα από την αλληλογραφία της, πνευματικοί άνθρωποι που είχαν όλοι τους από το ’30 ήδη ενστερνιστεί τις αρχές του σοσιαλισμού. Τα χρόνια άλλωστε του ’40 θα αναπτύξει ιδιαίτερη σχέση με την οικογένεια του Κούλη Ζαμπαθά, μέσα από τις παρέες του ΕΑΜ, κάτι που είχε σε μένα την ίδια αφηγηθεί.

Στο σπίτι του στην Κυψέλη, στην οδό Κερκύρας, πλάι στην Ούλεν, μαζεύεται ό,τι καλύτερο διέθετε η αριστερή διανόηση της Αθήνας. Ο ίδιος, δημόσιος υπάλληλος στην Προεδρία της κυβέρνησης, υπεράνω κάθε υποψίας, θα κρύψει τον Νίκο Πλουμπίδη μετά το 1948, με σύνδεσμό του την Ελλη Παππά, αλλά και τον Νίκο Μπελογιάννη. Η κόρη του, ποιήτρια Φαίδρα Ζαμπαθά-Παγουλάτου, γνωρίζει λεπτομέρειες.

Ακολουθεί η συλλογή «Απλοί σκοποί», 1936. Η ποιήτρια δημοσιεύει πλέον πολύ συχνά τους στίχους της στις «Κρητικές Σελίδες», στις εφημερίδες «Η Δράσις», η «Ανόρθωσις». Στις 3.7.1936 ο Μηνάς Δημάκης γράφει: «Η δις Παΐζη είναι από τις πιο εκλεκτές εργάτριες των γραμμάτων και έρχεται με το σημερινό της βιβλίο να μας χαρίσει τραγούδια που δονούνται από λυρισμό. Οι “Απλοί Σκοποί” είναι ένα βιβλίο γεμάτο με μουσικούς τόνους, με αισθήματα και συγκινήσεις που μας τα ιστορεί με τον καλύτερο τρόπο ένας λεπτότατος άνθρωπος. […] Εκείνο το δίστιχο: “Βάσταξε η γνωριμία μας μια στιγμή – Κι ώρα καλή για χρόνια θα σου λέω” σίγουρα δε γράφεται εύκολα παρά από ένα δυνατό ποιητή».

Τα δύο βιβλία της θα ανοίξουν πόρτες επικοινωνίας με τον Γιάννη Σκαρίμπα, τον Δημαρά, τον Γιάννη Ρίτσο.

Γιάννης Ρίτσος
Μεθώνης 30
Αθήνα 30-8-37

Αγαπητή ποιήτρια
Συγχωρήστε με για την αργοπορία μου.
Αν ξέρατε τη ζωή μου, ίσως θα βρίσκατε μια μικρή δικαιολογία για μένα.
Τα τραγούδια σας τα διάβασα. Ενα γλυκύτατο άρωμα τα διαπερνά και τ’ αϋλώνει – η τρυφερότητα.
Ξεχωρίζω τα ερωτικά σας. Εδώ υπάρχουν πολλοί άνθινοι στίχοι που μπορούνε να ταιριάξουν εξαίσια στο στιλπνό μέτωπο της Πολυδούρη.
Πάντα μ’ αγάπη παρακολουθώ τα καινούργια σας τραγούδια στις «Κρητικές Σελίδες»

Φιλικά
Γιάννης Ρίτσος

Δεν χάνει την επαφή με τους ανθρώπους που ήξερε από την Κρήτη – Καζαντζάκη, Καλμούχο, Μαρινάτο, Βάσο Δασκαλάκη. Ο τελευταίος τής γράφει:

Αθ. 17 Μάρτη 1937
Αγαπητή μου Δεσποινίς Παΐζη,
Προχτές, Καθαρή Δευτέρα, είχαμε κάμποσους φίλους κ’ γνωστούς στο σπίτι. Μια στιγμή ο Αυγέρης, που είχε βρει μέσα τα τραγούδια σας κ’ τα είχε διαβάσει για πρώτη φορά, έρχεται έξω ενθουσιασμένος κ’ συγκινημένος κ’ μίλησε, μίλησε, – είπε ένα σωρό ωραία πράματα. Επειτα διαβάστηκαν δυνατά, η Γαλάτεια, που κι αυτή δεν τάχε διαβασμένα!, τα απάγγελνε κλαίγοντας. Μπάρρετ – Μπράουνιγκ ελληνίδα, καλύτερη από την βρεττανή, έλεγε ο Αυγέρης. Ο Καστανάκης ενθουσιάστηκε, όλοι κατασυγκινήθηκαν κ’ ενθουσιάστηκαν που γνώριζαν μια τόσο αληθινή κ’ τόσο ζωντανή ποίηση.

Εδώ, 1937, οι καλές μέρες τελειώνουν εκεί που κανείς δεν το περιμένει. Το μονοπώλιο του καπνού καταργείται στη χώρα, ο Παπαστράτος όλα τα σαρώνει, η περιουσία χάνεται και η οικογένεια ξεπουλά και φεύγει στην Αθήνα. Εκεί αργότερα θα παντρευτεί τον μουσικό Γιώργο Ζωγράφο, θα διδάξει στο Μαράσλειο και θα αποκτήσει τον γιο της Ορέστη μέσα στην Κατοχή.

Στη σκιά του Λυκαβηττού, οδός Δαφνομήλη, θ’ αρχίσει και τη δραστηριότητά της στο ΕΑΜ. Από το προσωπικό στο συλλογικό, από τα ερωτικά τραγούδια στην ανάγκη της συμμετοχής στον αγώνα κατά των Γερμανών.

Στις 5 Μαρτίου 1943 η μεγάλη διαδήλωση της Αθήνας ενάντια στην πολιτική επιστράτευση θα κυλιστεί στο αίμα. Τρεις μέρες αργότερα οι άνθρωποι των γραμμάτων της πρωτεύουσας θα στείλουν –την ξεχασμένη σήμερα– επιστολή στον αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό εκφράζοντας «την πικρίαν και αγανάκτησιν διά τα τραγικά γεγονότα της 5ης Μαρτίου». Ανάμεσά τους: Ι. Κακριδής, Β. Βαρίκας, Λ. Κουκούλας, Π. Χάρης, Μ. Καραγάτσης, Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Αγγ. Τερζάκης, Ν. Καρούζος, Β. Βακαλό, Γ. Θεοτοκάς, Σωτήρης Σκίπης, Στρ. Δούκας, Γαλάτεια Καζαντζάκη, Β. Ρώτας, Νικ. Βρεττάκος, Κ. Καρθαίος, Γ. Κατσίμπαλης, Κατίνα Παΐζη. Και όπως η εποχή ζητούσε επιτακτικά θα δημοσιεύσει αγωνιστικά, στρατευμένα ποιήματα στα «Ελεύθερα Γράμματα».

Χυμούν οι γύπες και ξερνούν φωτιά και σίδερο
των μανιασμένων δολοφόνων τα κανόνια.
Και τα γεννήματα ν’ αρπάξουν αγωνίζονται
κι άδεια ν’ αφήσουν κι αιματόβρεχτα τ’ αλώνια
«Η μάχη της σοδειάς»

Από τις ωραιότερες αφηγήσεις της ήταν για τη συμμετοχή του καλλιτεχνικού κόσμου στη μεγάλη διαδήλωση της Αθήνας για την απελευθέρωση από τον ναζισμό. Με τη Γαλάτεια και παρέα τους ο Κούλης Ζαμπαθάς. «Κρατούσαμε και πανό, Η Τέχνη στο Λαό. Ακούς εκεί; […]. Και γελάει». Αναμενόμενη η συνέχεια – η προσωπική ιστορία ενταγμένη στη συλλογική, αυτήν του τόπου, θα διακοπεί σχεδόν βίαια. «Είστε επικίνδυνη για το Μαράσλειο», δυσμενής μετάθεση στο 2ο εξατάξιο της Καλλιθέας. Πέτρινα χρόνια, και η Κατίνα σιωπά, επιλέγει να είναι στα μετόπισθεν το στήριγμα των άλλων, δίπλα στις εξορίες της Αλέκας (Μακρόνησο, Τρίκερι). Η σχέση με την αδελφή της Αλέκα, την αποκαλεί «η χαϊδεμένη μου», είναι ιδιαίτερα τρυφερή. Τη συνοδεύει παντού, διαβάζουν μαζί τους ρόλους της Αλέκας, σχεδόν ζει στη σκιά της. Στο ιστορικό πατάρι των εκδόσεων «Κέδρος» της Νανάς Καλλιανέση κάθεται σιωπηλή ακούγοντας τις ιστορίες της Αλέκας και των γυναικών συνεξορίστων. Δημοσιεύει αραιά και πού στα περιοδικά «Καινούργια εποχή» του Γιάννη Γουδέλη, «Ελληνική Επιθεώρησις», στον «Ταχυδρόμο Βόλου», στη εφημερίδα «Μακεδονία».

1995, καλοκαίρι, τελευταία επίσκεψη στο Ηράκλειο, να δει την παιδική φίλη και τον βαφτισιμιό της. Να αποχαιρετήσει; Ψηλή, μελαχρινή, αρχόντισσα. Κοντοστέκεται στην πλατεία της Αγίας Αικατερίνης των Σιναϊτών όπου ήταν το σπίτι τους. Απέναντι ο φούρνος του πατέρα του Αρη Δικταίου. Στα στραγαλατζίδικα (Ιδης σήμερα) το σπίτι του Μηνά Δημάκη. Πίσω, αριστερά, ο Αραστάς με το περίφημο στούντιο του Λευτέρη Αλεξίου. Στα δύο τετράγωνα η Βικελαία Βιβλιοθήκη. Απέναντι από τον Αγιο Μηνά, στον νότο, το Διδασκαλείο, το Πρότυπο δημοτικό σχολείο της, με μαθητή τον Μανώλη Καρέλη. Περπατά με τα πόδια, αν και φοβερή καπνίστρια, με εκείνο το «σκαρί» της Σφακιανής γυναίκας, μέχρι τον Πόρο. Διαισθάνομαι πως επιστρέφει στα παλιά. Πολύ αργότερα, διαβάζοντας το αρχείο της, θα κάνω συνειρμούς. Θα τη συναντώ, θα την ακούω στο σπίτι της Πανόρμου μέχρι κοντά στο τέλος.

Πέθανε στις 28.11.1996

Μα ο χρόνος έχει τα δικά του σχέδια. Και η ηθοποιός και αδελφή Αλέκα επίσης, που θα δώσει στον Δημητρίου το μέχρι τότε αδημοσίευτο ποίημα, «Αγάπη». Και ξαφνικά έρχεται στη δημοσιότητα – και μένει. Εικοστός αιώνας. Και εικοστός πρώτος. Μία τηλεοπτική σειρά, τα ραδιόφωνα, χώροι ιδιωτικοί και δημόσιοι, η φωνή του Θηβαίου ταυτίζεται με το ποίημα, όλοι και όλες σιγοτραγουδούν: «πόσο πολύ σ’ αγάπησα ποτέ δεν θα το μάθεις…», στίχοι, ναι, Κατίνα Παΐζη.

Τα έργα της

  • «Ροδοπέταλα», Ηράκλειον-Κρήτης, Τυπογραφείον Ελευθέρας Σκέψεως, 1931
  • «Απλοί σκοποί», Κασταλία, Αθήνα, Απρίλιος 1936
  • «Τραγούδια για μικρά παιδιά», Εκδοτικά καταστήματα Λ. Αλεξίου, Ηράκλειο, 1938
  • «Παραλλαγές», Δίφρος, Αθήνα, 1955
  • «Τα παιδιά τραγουδούν», Δίφρος, Αθήνα, 1983
  • «Σφακιανές κουβέντες», Δίφρος, Αθήνα, 1988

Πηγές

Τα βιβλία της ποιήτριας και το βιβλίο «Κατίνα Παΐζη, πόσο πολύ σ’ αγάπησα» με ανθολόγιο, κείμενα, έρευνα της Νίκης Τρουλλινού, 2011, Ηράκλειο, Δοκιμάκης, εξαντλ. και 2020, Χανιά, Πυξίδα της Πόλης


*Πεζογράφος, τελευταίο βιβλίο: «Ουρανός από στάχτη», εκδ. Ποταμός, Αθήνα, Ιούνιος 2020

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα «δείπνο» με το αναπόφευκτο
Η νέα ποιητική συλλογή της Δάφνης Νικήτα με τίτλο «Το Μπλε Δείπνο» κυκλοφόρησε με την έννοια της απώλειας να αποτελεί βασικό θέμα της.
Ενα «δείπνο» με το αναπόφευκτο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Λεονάρντο και οι γυναίκες του!
Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νήσος το βιβλίο της Κία Βάλαντ με τίτλο: «Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι και οι γυναίκες. Η βιογραφία ενός καλλιτέχνη».
Ο Λεονάρντο και οι γυναίκες του!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια μέρα με τον Αγγελο
Μία μέρα με τον Αγγελο Σικελιανό στη Σαλαμίνα που μένει χαραγμένη στη μνήμη ενός ανθρώπου.
Μια μέρα με τον Αγγελο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οταν η ποίηση γίνεται το κέντρο
Από τις εκδόσεις Αρκτος κυκλοφορεί το νέο βιβλίο του Κώστα Κουτσουρέλη με τίτλο «Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση».
Οταν η ποίηση γίνεται το κέντρο
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Μια ζαριά σωστά ριγμένη»
Στην «Κωμωδία» τους ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας προτείνουν τη δική τους εκδοχή Κολάσεως, Καθαρτηρίου και Παραδείσου.
«Μια ζαριά σωστά ριγμένη»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας