• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 17.9°C / 21.2°C
    1 BF
    64%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 15.6°C / 18.6°C
    0 BF
    76%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    21°C 19.0°C / 21.0°C
    2 BF
    68%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 18.1°C
    0 BF
    72%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    2 BF
    63%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.0°C / 17.9°C
    1 BF
    76%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 13.4°C
    0 BF
    76%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.5°C / 20.6°C
    1 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 19.9°C / 22.1°C
    2 BF
    62%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    1 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.9°C / 20.8°C
    2 BF
    49%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.6°C / 19.0°C
    2 BF
    68%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.9°C / 19.9°C
    0 BF
    64%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 18.5°C
    0 BF
    72%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.3°C / 18.5°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.0°C / 23.8°C
    1 BF
    61%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.1°C / 21.4°C
    1 BF
    59%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 14.9°C / 17.1°C
    0 BF
    70%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.1°C / 18.7°C
    2 BF
    70%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.8°C / 12.8°C
    1 BF
    61%

Γιάννης Ξανθούλης: Ζωή μέχρι χθες, Αθήνα, Εκδόσεις Διόπτρα

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ανάκτηση της χαμένης νεότητας

  • A-
  • A+
Το κίτρινο επιλέγει ο Ξανθούλης για να φιλοτεχνήσει την εντυπωσιακή ζωγραφιά του εξωφύλλου, αποδίδοντας την ώρα του δειλινού καθώς βραδιάζει ενώ έρχεται το τρένο, σαν την αναπόληση της ζωής φορτωμένης με εμπειρίες στα βαγόνια της.

Δεινός μάστορας του λόγου, ο συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης μας συνεπαίρνει με το γλαφυρό ύφος του, τις πλούσιες και τολμηρές μεταφορές, την παιγνιώδη –κάποτε αθυρόστομη– γλώσσα, με παραπομπές στη μυθολογία, στις τέχνες και ειδικά στο τραγούδι, μπολιάζοντας με τον λυρισμό της ποίησης την πεζογραφία. Καταφέρνει, μέσω της Αμφιτρίτης-Ρίτας –της κεντρικής ηρωίδας και αφηγήτριας, σε πρώτο πρόσωπο– στο μυθιστόρημά του «Ζωή μέχρι χθες», να μας μεταδώσει με αμεσότητα το βίωμα της φθοράς του χρόνου και της εναγώνιας αντιμετώπισής του με τα εναπομείναντα αποθέματα νεότητας, στην ηλικία των 70 συν... Οι αναμνήσεις βοηθούν, όταν κλείνουν εκκρεμότητες του παρελθόντος και εγγράφονται σε μια ολοκληρωμένη ιστορία, ώστε να επινοηθεί ένα νόημα ζωής, ξεμπλοκάροντας από τα λάθη και τις πικρίες του χθες.

Ετσι, με τη μορφή των αναμνήσεων, καταγράφονται οι εμπειρίες της Ρίτας Βράνη –κυρίως οι κρυφές–, κόρης μιας ευκατάστατης και ευυπόληπτης αθηναϊκής οικογένειας στη δεκαετία του 1960, με πατέρα γιατρό αυστηρών αρχών, παράλληλα με τις ζωντανές εμπειρίες της τρέχουσας ζωής της. Εστιάζει σε δύο καίριες φάσεις των βιωμάτων της, που λειτουργούν αντιστικτικά: της εφηβείας που έζησε και της τρίτης ηλικίας που διατρέχει.

Ανακαλεί την κοχλάζουσα ερωτικά εφηβεία της στα προδικτατορικά χρόνια, μέσα στο συντηρητικό, καταπιεστικό πλαίσιο του σπιτιού-μεγάρου των Βράνηδων, με κάποιες φωτεινές εξαιρέσεις (όπως η υπηρέτρια – ζεστή αγκαλιά για τα παιδιά, ειδικά για τη Ρίτα).

Στιγμές χαλαρότητας χάριζαν στην οικογένεια οι συνεστιάσεις με θείες και θείους, διανθισμένες με πικάντικες ιστορίες, συνήθως ερωτικής φύσεως, καθώς και οι κουβέντες ανάμεσα στ’ αδέρφια. Εφηβεία που έληξε άδοξα και τραγικά, με πτώση της Ρίτας στο κενό – μια ηρωική έξοδος από την πατρική βία και τον εξευτελισμό της εξώγαμης εγκυμοσύνης, με τον γείτονά της, την ημέρα επιβολής της χούντας. Σήμερα, το «κακό» κορίτσι του χθες, ώριμη κυρία πλέον, παρά την τραυματική περιπέτειά της και την κατάθλιψη που της άφησε, επιβιώνει χήρα και μόνη, ζώντας μια βασανιστική νοσταλγία για τη ζωή της νιότης της, κι ας ήταν αυτοκαταστροφική, μέχρι τη στιγμή (στα δεκαοχτώ) που της αφαιρέθηκε ένα σημαντικό κομμάτι από τα χρόνια της και τον εαυτό της...

Οι δυο φάσεις (εφηβεία - όψιμη ωριμότητα) διαπλέκονται εκκινώντας από το παρόν, με χρονικές αναδρομές καθ’ όλη τη διάρκεια της αφήγησης, και συνομιλούν, ενώ το οπτικό πεδίο της γηράσκουσας Ρίτας έχει τελεσίδικα (;) διαφοροποιηθεί –στο χρώμα του αδιάφορου λευκού– απέναντι στον έρωτα και στη μακρινή εφηβεία της με τον παντοδύναμο αισθησιασμό της, που σαρκάζει...

Μια εφηβεία, ωστόσο, όλη δική της, απωθημένη στη συνείδησή της στο χρώμα του θερμού κίτρινου. Αυτό ήταν το χρώμα του φτωχόσπιτου απέναντι από το αρχοντικό τους που φιλοξενούσε τη «λούμπεν» οικογένεια, με τον Αγγελο Κωνσταντίνου, ανομολόγητο αντικείμενο του πόθου της, καθώς και τον δίδυμο αδερφό του, κυνηγημένους αριστερούς. Εξαιτίας αυτού του νεαρού εργάτη θα ανατρέψει τελικά την εικόνα του «καλού» κοριτσιού και ένα λαμπρό μέλλον επιστήμονα που της είχε προδιαγραφεί σύμφωνα με τα πατρικά πρότυπα. Αυτά θα καταρρεύσουν μαζί με τη «ροζ» επανάστασή της –στο τρίτο χαστούκι του πατέρα–, οδυνηρά και με πάταγο, αφήνοντας στη θέση τους μια κόκκινη πληγή...

Το κίτρινο, φωτεινό και ερωτικό, γίνεται το αγαπημένο χρώμα της ηρωίδας, που αργότερα θα παντρευτεί τον Φοίβο, έναν πολύ μεγαλύτερό της, ευκατάστατο και καλλιεργημένο άντρα, που θα της το χαρίζει με λουλούδια ίδιου χρώματος. Αν και έχει αδιευκρίνιστες δραστηριότητες, θα τον εκτιμά, επειδή διατείνεται πως «όταν αγαπάς, δεν κρίνεις» τον άλλο. Οταν χηρέψει, η Ρίτα στενοχωρημένη θα επιστρέψει στους χώρους των αναμνήσεών της, που έχουν αλλάξει δραματικά...

Το κίτρινο επιλέγει και ο Ξανθούλης για να φιλοτεχνήσει την εντυπωσιακή ζωγραφιά του εξωφύλλου, αποδίδοντας την ώρα του δειλινού καθώς βραδιάζει ενώ έρχεται το τρένο, σαν την αναπόληση της ζωής φορτωμένης με εμπειρίες στα βαγόνια της. Ερχεται από το παρελθόν στο παρόν, προς τη γυναικεία φιγούρα, εν είδει σκιάς, που το ατενίζει μόνη της, ενώ ίπτανται, σαν να τη χαιρετούν, αμέριμνα πουλιά.

Υπαρξιακό μυθιστόρημα

Η «Ζωή μέχρι χθες» είναι ένα μυθιστόρημα απολογισμού και αναζήτησης νοήματος ζωής, άρα υπαρξιακό. Με αρκετό λυρισμό, όπως είδαμε, αλλά και με νατουραλιστικά στοιχεία, όπου οι ήρωες γίνονται θύματα των ορμέμφυτών τους και των περιστάσεων.

Πολυδιάστατο και εντυπωσιακό μυθιστόρημα, μοντέρνο, με υποδόριο χιούμορ. Ξαφνιάζουν ευχάριστα υπερρεαλιστικές εικόνες και συμβολισμοί, όπως του τέως αρχοντικού σπιτιού –νυν πορνείου– της οικογένειας Βράνη, με τους υπέροχους κεραμικούς αγγέλους που εκδικούνται τους σύγχρονους εισβολείς-ληστές (αλλοδαπούς και γηγενείς) πέφτοντας στο κεφάλι τους για να «καθαρίσουν» –με τα ίδια τους τα χέρια– και να επιστρέψουν στη θέση τους(!), αφού τους εξουδετερώσουν (σελ. 92-93).

Σημειωτέον, το μυθιστόρημα έχει και κοινωνικοπολιτικά χαρακτηριστικά στο φόντο της ιστορίας, όπως οι αναφορές στη γενιά του 1-1-4, στους Λαμπράκηδες, στην αστυνομική βία προ και κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος του ’67, στον χαφιεδισμό... Μόνο που περνούν στα «ψιλά», αφού είναι πρωτίστως αστικό, οικογενειακό και ψυχολογικό δράμα, σε μια κοινωνία, όμως, με βαθιές ανισότητες και πατριαρχική δομή.

Διαθέτει ακόμα και αστυνομική πλοκή στο δεύτερο –πιο καθηλωτικό, για μένα– μέρος. Σε αυτό, η ώριμη, αλλά ακατάβλητη Ρίτα, σαν ντετέκτιβ (με τη συνδρομή, ωστόσο, απίθανων συμπτώσεων!), ανακαλύπτει σταδιακά μια σημαντική αλήθεια-αποκάλυψη για το χαμένο, πολύτιμο κομμάτι από το παζλ του παρελθόντος που της αφαιρέθηκε βίαια. Οπως λέει η ίδια: «Εζησα φασκιωμένη στα προστατευτικά ψέματα των δικών μου» (σελ. 168). Τώρα οι δικοί της δεν ζουν και η αλήθεια προβάλλει σαν ευλογία... Ανακουφισμένη, θα ανασυνθέσει ολοκληρωμένη την ιστορία της ζωής της «μέχρι χθες» για να τη γράψει και, κλείνοντάς την, να αφοσιωθεί απερίσπαστη στο παρόν.

Τέλος, προβάλλονται και σύγχρονα αστικά θέματα στο φόντο της ιστορίας: τα άλυτα οικολογικά προβλήματα, η καταστροφή αξιόλογων νεοκλασικών οικιών (η πυρπόληση του «σπιτιού»), η ασυδοσία των «φυλών της νύχτας» που απειλούν αδύναμους πολίτες, κυρίως ηλικιωμένους, το μεταναστευτικό πρόβλημα, για το οποίο δεν ευθύνονται οι ίδιοι οι αλλοδαποί με το εξωτικό τους «χρώμα», αφού ορισμένοι από αυτούς προσφέρουν ζεστασιά και χαρά, όπως ο Πακιστανός ιδιοκτήτης ενός πεντακάθαρου καφενείου στην Αχαρνών (κοντά στο «σπίτι»).

Το πρόβλημα οξύνεται σε συνδυασμό με την εγκατάλειψη της γειτονιάς από τους νεοέλληνες και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Απομένει σαν παρηγοριά για τον αναγνώστη η «κάθαρση», που προκύπτει από τις προσπάθειες της ίδιας της ηρωίδας, η οποία καίγοντας σαν «τσιγαρόχαρτο» το στενόχωρο παρελθόν της προχωρά στο παρόν με αγάπη για τη ζωή, αποδοχή και ενδιαφέρον για τους άλλους.

*Φιλόλογος


Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Οι παρουσιάσεις είναι των ίδιων των αναγνωστών, εκείνων ακριβώς για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο. Είναι γραμμένες από αναγνώστες και απευθύνονται σε αναγνώστες. Και αυτό τις κάνει πιο προσωπικές, πιο προσιτές και πιο ανθρώπινες. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας στο [email protected]

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ζωοποίηση
Σήμερα είναι σαφές, για οποιονδήποτε δεν είναι εντελώς κακόπιστος, πως δεν υφίστανται πλέον ιστορικά καθήκοντα τα οποία οι άνθρωποι θα μπορούσαν να αναλάβουν ή έστω ακόμη και μόνο να ανατεθούν στους ανθρώπους.
Η ζωοποίηση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στίχοι σαν ήρεμη αφήγηση
Η νέα ποιητική συλλογή της Μάρθας Βασκαντήρα με τον τίτλο «Δούρειος Ιππος» περιλαμβάνει 51 ποιήματα, εκ των οποίων μερικά παίρνουν τη μορφή θεατρικού μονολόγου.
Στίχοι σαν ήρεμη αφήγηση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η «φάρμα των ζώων» και η πνευματική δειλία
Η μόλις πρόσφατη αποδέσμευση των πνευματικών δικαιωμάτων για τα βιβλία του Τζορτζ Οργουελ οδήγησε σε μια ευπρόσδεκτα πολυπληθή σειρά επανεκδόσεων, στην οποία, βέβαια, εξέχουσα θέση κατέχει το πασίγνωστο «Η...
Η «φάρμα των ζώων» και η πνευματική δειλία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το μυστικό της Λυκόσουρας
Βιβλίο πολυπρόσωπο με ενδιαφέροντες χαρακτήρες καλά θωρακισμένους από τον συγγραφέα, Γιάγκος Ανδρεάδης. «Οι αρχαιοκάπηλοι» διαβάζονται απνευστί, χωρίς να σκαλώνουν σε λογοτεχνικές κακοτοπιές.
Το μυστικό της Λυκόσουρας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οδοιπλανία σε άπλαστο τόπο
Η «Λεωφόρος ΝΑΤΟ» του Νικήτα Σινιόσογλου γίνεται πύλη εισόδου στο πραγματικό, τη βαθμίδα εκείνη της ψυχαναλυτικής εμπειρίας όπου επικρατεί το αδιανόητο, το «αδύνατο», το ανείπωτο, το αδιήγητο.
Οδοιπλανία σε άπλαστο τόπο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας