• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.1°C / 23.9°C
    2 BF
    36%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 22.2°C / 26.1°C
    3 BF
    36%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 17.8°C / 26.0°C
    2 BF
    34%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 18.3°C / 23.0°C
    3 BF
    35%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 21.0°C / 21.0°C
    2 BF
    52%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 24.4°C
    2 BF
    38%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 21.0°C / 21.0°C
    3 BF
    28%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 20.0°C / 26.0°C
    2 BF
    34%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 20.6°C / 24.0°C
    2 BF
    64%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 24.0°C / 24.0°C
    2 BF
    46%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.0°C / 23.0°C
    4 BF
    53%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.0°C / 22.0°C
    3 BF
    60%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 23.0°C / 23.0°C
    2 BF
    64%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 24.4°C / 25.0°C
    2 BF
    33%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 17.2°C / 22.8°C
    2 BF
    48%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.4°C / 25.0°C
    4 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 16.7°C / 23.0°C
    3 BF
    35%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.7°C / 22.0°C
    3 BF
    49%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 24.4°C
    2 BF
    43%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 21.0°C / 21.0°C
    3 BF
    28%
«Ο έρωτας είναι μια μεγάλη γνώση!»
ΦΩΤ.: ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΩΛΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ο έρωτας είναι μια μεγάλη γνώση!»

  • A-
  • A+
Κι εγώ είμαι κάπως αμφιλεγόμενος για τους Ισπανούς. Παρόλο που υπήρξα πάντα πολύ ευγενικός μαζί τους, εκείνοι πάντα φαντάζονταν ότι θα μπορούσα να προκαλέσω σκάνδαλο. Ισως ήταν η λέξη Panique (Πανικός) που τους τρόμαζε. Ομως το κίνημα δεν είχε σε τίποτα να κάνει με τον πανικό. Είχε σχέση με τη φιλοσοφία και τον θεό Πάνα.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Ο Φερνάντο Αραμπάλ είναι ένα από τα τελευταία ιερά τέρατα του ευρωπαϊκού θεάτρου. Στην Ελλάδα τον γνωρίσαμε, όπως και όλους τους σύγχρονούς του, από τον Κάρολο Κουν, που ανέβασε το «Νεκροταφείο Αυτοκινήτων», το 1969, στο Θέατρο Τέχνης.

Λίγο πριν κλείσει τα 89 του χρόνια, ο μέγιστος Ισπανός συγγραφέας παραμένει ένα τρομερό παιδί, με απίστευτη μνήμη και ασίγαστη ζωτικότητα, πάντα έτοιμος να αφηγηθεί ιστορίες με πρωταγωνιστές τον Νταλί, τον Μπρετόν, τον Τριστάν Τζαρά, τον Γιοντορόφσκι και τον Τοπόρ –με τον τελευταίο δημιούργησαν μαζί το κίνημα Panique το 1962 (Θέατρο του Πανικού)–, αλλά και τους σταθερούς του φίλους Κούντερα και Ουελμπέκ.

Ο ίδιος είναι εκφραστής και του Θεάτρου του Παραλόγου. Συναντηθήκαμε μαζί του λίγο καιρό πριν η πανδημία μας στερήσει το θέατρο, όταν βρέθηκε στην Αθήνα με την ευκαιρία της παρουσίασης του έργου του «Γράμμα Αγάπης». Πρόσφατα, κυκλοφόρησε πρώτη φορά στα ελληνικά το βιβλίο του «Μια χελώνα επονομαζόμενη Ντοστογιέφσκι», από τις εκδόσεις Ηριδανός, σε μετάφραση του Νεκτάριου-Γιώργου Κωνσταντινίδη.

● Ας ξεκινήσουμε από το «Γράμμα Αγάπης». Αυτή η επιστολή είναι ίσως ένα δώρο συμφιλίωσης. Ηταν ο τρόπος σας να κάνετε ειρήνη με τη μητέρα σας;

Εγραψα αυτό το έργο πριν από 22 χρόνια στην Ιερουσαλήμ. Δυστυχώς η μητέρα μου πέθανε αμέσως μετά. Ηταν 93 ετών. Ομως είχε μάθει την επιτυχία που γνώρισε το έργο. Και πράγματι χάρηκε.

● Ανήκουμε, εσείς κι εμείς, σε δύο ευρωπαϊκές χώρες οι οποίες έζησαν εμφύλιο πόλεμο. Ενας Ελληνας συγγραφέας είχε γράψει πως σε έναν εμφύλιο κανείς δεν λέει την αλήθεια. Τελειώνει ποτέ όλο αυτό; Στην Ισπανία τι συμβαίνει;

Εχει ξεχαστεί εντελώς. Δεν έχουν καμιά ανάμνηση του εμφυλίου πολέμου. Εκανα μια ταινία για τη γαλλική τηλεόραση και ρωτούσα αν ήξεραν τι ρόλο έπαιξε στον εμφύλιο ο Φράνκο ή ο βασιλιάς. Μου έδωσαν ξεκαρδιστικές απαντήσεις. Κάποιος είπε πως ο Φράνκο ήταν ο αρχηγός των κομμουνιστών! Εκανα ερωτήσεις σε παιδιά. Δεν είχαν ιδέα. Το βιβλίο μου «Viva la muerte» («Ζήτω ο Θάνατος») που είχε αντίκτυπο παγκοσμίως, στην Ισπανία δεν γνώρισε καμιά επιτυχία.

Η «Επιστολή στο στρατηγό Φράνκο», που στη Γαλλία και την Αμερική πούλησε πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα, στην Ισπανία κυκλοφόρησε από έναν μικρό εκδοτικό οίκο και πούλησε ελάχιστες κόπιες... Ισως είναι και κάπως φυσικό – έναν εμφύλιο πόλεμο προσπαθεί κανείς να τον ξεχάσει. Μου κάνουν ερωτήσεις όπως «Είχατε γνωρίσει τον Λόρκα;». Οταν τον σκότωσαν, εγώ ήμουν τεσσάρων ετών, αλλά δεν έχει σημασία. Για μένα ο εμφύλιος είναι πάντα παρών, γιατί ο πατέρας μου ήταν καταδικασμένος σε θάνατο. Εξαφανίστηκε και δεν έμαθα ποτέ το τέλος του. Αυτές οι ιστορίες δεν ενδιαφέρουν κανένα στην Ισπανία. Πιο πολύ ενδιαφέρει τους Γάλλους, τους Αμερικανούς ή τους Ελληνες όπως εσείς.

● Εχετε επιλέξει να γράφετε στα γαλλικά, όπως ο Μπέκετ.

Οχι ακριβώς. Τα τελευταία μου βιβλία γράφονται ταυτόχρονα στα ισπανικά και στα γαλλικά. Εχω μεγάλη αγάπη για την Ισπανία, αντιθέτως με τον Μπέκετ που αντιπαθούσε την Ιρλανδία. Κι είναι παράξενο, γιατί μόλις φτάνουμε στο Δουβλίνο, βλέπουμε πολλά πράγματα αφιερωμένα στον Μπέκετ. Αντιθέτως, στη γενέτειρα του Παζολίνι, δεν βρήκα απολύτως τίποτα αφιερωμένο σε εκείνον. Ρώτησα τη δήμαρχο της πόλης γιατί συμβαίνει αυτό και μου είπε ότι είναι πολύ αμφιλεγόμενο πρόσωπο.

Κι εγώ είμαι κάπως αμφιλεγόμενος για τους Ισπανούς. Παρόλο που υπήρξα πάντα πολύ ευγενικός μαζί τους, εκείνοι πάντα φαντάζονταν ότι θα μπορούσα να προκαλέσω σκάνδαλο. Ισως ήταν η λέξη Panique (Πανικός) που τους τρόμαζε. Ομως το κίνημα δεν είχε σε τίποτα να κάνει με τον πανικό. Είχε σχέση με τη φιλοσοφία και τον θεό Πάνα. Αυτό μας ενδιέφερε, και εμένα, αλλά ειδικά τον Τοπόρ.

● Το κίνημα Panique είχε και ταυτόχρονα δεν είχε να κάνει και με τον σουρεαλισμό.

Κι όμως. Ο πρώτος εκδότης των μανιφέστων του Panique ήταν ο Αντρέ Μπρετόν, που έγραψε το 1924 το «Μανιφέστο του Σουρεαλισμού» – μάλιστα φιλοξένησε τα δικά μας μανιφέστα στο περιοδικό «La Brèche». Κι ένα θεατρικό έργο του Panique που είχε να κάνει με τη νεκροφιλία, εκείνος το εξέδωσε. Υπήρξε πάντοτε πολύ δεκτικός, μας εκτιμούσε πολύ.

● Είχα ανέκαθεν την εντύπωση πως σας αρέσουν τα παιχνίδια. Το λέω, καθώς βρίσκουμε στο έργο σας παιδιά ή συμπεριφορές παιδιών ασυνήθιστες. Για παράδειγμα στην «Κόκκινη Παρθένο» υπάρχει ένα σοφό παιδί.

Μου αρέσει πολύ το σκάκι. Περνάω ένα σημαντικό μέρος της ζωής μου παίζοντας σκάκι. Αυτή την εποχή κάθε μέρα παίζω δύο-τρεις παρτίδες. Επί έξι χρόνια έγραφα κάθε εβδομάδα τη στήλη του σκακιού στην εφημερίδα «L’Express». Μου άρεσε πολύ. Δυστυχώς δεν υπάρχει πια τέτοια στήλη. Και στον Μπέκετ άρεσε πολύ το σκάκι... Οσο για το «παιδί» που λέτε, ισχύει.

Υπάρχουν πολλά βιβλία και θεατρικά έργα μου που τα έγραψα όντας παιδί. Το πιο αγαπητό θεατρικό μου, το «Πικ-νικ», το έγραψα όταν ήμουν δεκατριών. Τότε βέβαια, πίστευα πως θα γίνω ζωγράφος. Και όλοι γύρω μου αυτό πίστευαν! Δυστυχώς αποδείχθηκε πως δεν είχα ταλέντο, αντίθετα με τον αδελφό μου ο οποίος έχει μεγάλο ταλέντο στη ζωγραφική, όπως είχε και ο πατέρας μου. Χωρίς πλάκα, πιστεύω πως ο πιο μεγάλος πορτρετίστας, ο μεγαλύτερος στον κόσμο, που δουλεύει με λάδι, είναι ο αδελφός μου! Και το λέω με σιγουριά γιατί είναι ο μόνος! Δεν υπάρχουν πλέον πορτρετίστες.

● Βέβαια, η Ισπανία έχει τεράστια παράδοση σε πορτρετίστες.

Εχετε δίκιο. Εχω μια συλλογή από σπουδαίους πίνακες, και είχα απευθυνθεί σε Ισπανούς ζωγράφους κυρίως, γιατί στη Γαλλία δεν υπήρχε κανείς που να μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο. Είναι παράξενοι πίνακες. Οταν ο πρώτος πίνακας της σειράς μού είχε σταλεί στη Γαλλία, ήμουν πολύ χαρούμενος. Ηταν ένας τεράστιος καμβάς τυλιγμένος σε ρολό. Πήγα κατευθείαν στο ραντεβού των σουρεαλιστών, φτάνοντας εξαιρετικά νωρίς, στις πέντε αντί στις έξι. Οι πρώτοι σουρεαλιστές ήταν ήδη εκεί. Με ρώτησαν: Τι κουβαλάς; Εγώ, πολύ περήφανος, τους έδειξα.

Κοίταξαν όλοι τον πίνακα και μου είπαν: Μα είναι φρικτός! Είναι πομπώδης, εντελώς κακόγουστος! Τον ξανατύλιξα και σκέφτηκα πως τέρμα, δεν θα αγόραζα ποτέ άλλον. Στις έξι, έφτασε και ο Μπρετόν. Με ρώτησε τι είναι αυτός ο μεγάλος πίνακας. Δεν ήθελα να του δείξω, αλλά επέμεινε. Ενθουσιάστηκε μόλις τον είδε! Μάλιστα δημοσίευσε τον πίνακα στο περιοδικό «La Brèche» που τότε εξέδιδε. Ετσι συνέχισα να συλλέγω. Πρόσφατα μάλιστα, ένας πίνακας που παρήγγειλα μου κόστισε την αποπομπή μου από το facebook, το οποίο μου έστειλε μήνυμα επισήμως ότι ο πίνακας που είχα αναρτήσει ήταν πολύ βλαπτικός για τα παιδιά κι ο λογαριασμός μου καταργήθηκε!

● Ενα έργο σας που αγαπώ πολύ είναι «Ο αρχιτέκτονας και ο αυτοκράτορας της Ασσυρίας».

Αυτό το έργο είχε μεγάλη επιτυχία στο Εθνικό Θέατρο στο Λονδίνο, και κυρίως στη Νέα Υόρκη – εκεί ήταν θρίαμβος! Το είχε ανεβάσει όμως ένας πολύ μεγάλος σκηνοθέτης της εποχής, οπότε δεν μπορούμε να κρίνουμε αν οφειλόταν αποκλειστικά στο έργο. Ο σκηνοθέτης ήταν πασίγνωστος – τον είχαν κάνει εξώφυλλο στους «New York Times». Λεγόταν Tom O’Horgan, σήμερα είναι ξεχασμένος. Ηταν αυτός που είχε κάνει τη σκηνοθεσία του «Hair». Ηταν λαμπρή η παράστασή του του «Αρχιτέκτονα».

● Κι αυτό είναι ένα διαρκές παιχνίδι... Μεταξύ δύο προσώπων συγκεκριμένα.

Ναι. Μάλλον έχει να κάνει με τη μητέρα μου. Η μητέρα μου ήταν πολύ έξυπνη κι ήταν πάντα περίπλοκο να μιλάω μαζί της. Σκεφτόμουν πάντοτε πως κρατούσε πολλά μυστικά. Πέθανε μεγάλη σε ηλικία, παρέμενε διαυγής ώς το τέλος αλλά ποτέ δεν είπε πολλά. Στην παιδική μου ηλικία, μια καλόγρια, που ήταν καθηγήτριά μου, στάθηκε πιο σημαντική για μένα από τη μητέρα μου, παρόλο που λογικά μάλλον με μισούσε.

Βλέπετε ο πατέρας μου ήταν κομμουνιστής, οπότε έλεγαν πως βίαζε καλόγριες και έκαιγε εκκλησίες! Παρ’ όλα αυτά, εκείνη μου φέρθηκε πολύ καλά. Ηθελε να μας κάνει σοφούς! Και καθώς ήταν καλόγρια, έλεγε: «Θέλω να σας κάνω θεούς, ο καθένας σας πρέπει να γίνει θεός!» Δυστυχώς για εκείνη, ήδη από παιδί, εγώ ήμουν εντελώς αγνωστικιστής. Οπως λέγαμε πάντα με τον φίλο μου τον Μπουνιουέλ: «Είμαι άθεος, δόξα τω Θεώ!»

● Αν και αγνωστικιστής, στο «Νεκροταφείο Αυτοκινήτων», από τα γνωστότερα έργα σας, κεντρικό πρόσωπο είναι ο Ιησούς Χριστός.

Μόνο που δεν τον λένε Εμμανουήλ, όπως τον Χριστό, αλλά Εμανού. Στο έργο μου, είναι ένας Χριστός ανθρώπινος, ένας άνδρας που αγαπάει, όπως όλοι οι άλλοι. Στην ταινία «Νεκροταφείο Αυτοκινήτων» που έκανα, τον Εμανού παίζει ο Alain Bashung, ένας τραγουδιστής πολύ διάσημος στη Γαλλία. Ηταν πολύ καλός! Η ταινία έκανε επίσης πολύ μεγάλη επιτυχία στη Γαλλία – στην Ισπανία καθόλου.

● Στο έργο σας ο Εμανού κάνει έρωτα με την ίδια γυναίκα κάθε βράδυ, αλλά πάντα για πρώτη φορά.

Ηθελα να είναι πάντα για πρώτη φορά, γιατί ο έρωτας είναι μια μεγάλη γνώση, μια μεγάλη αποκάλυψη!

● Είναι όπως στο θέατρο, όπου κάθε βράδυ κάνουμε το ίδιο πράγμα για πρώτη φορά κάθε φορά;

Αυτό ακριβώς! Αυτό θα ήθελαν όλοι οι δυστυχισμένοι ήρωες των έργων μου. Αυτό που είναι παράξενο είναι πως, αν προσέξετε, όλα μου τα έργα τελειώνουν με μια ανάληψη στον ουρανό. Ο πατέρας μου μού είχε στείλει μυστηριωδώς από τη φυλακή ένα μεγάλο κουκλόσπιτο. Κι αυτό το κουκλόσπιτο είχε μια σκάλα που ανέβαινε στον ουρανό. Πάντα πίστευα πως έτσι συνέβη και με εκείνον, πως έτσι έφυγε από το σπίτι. Μέσα του έγραφε: «Να θυμάσαι τον πατέρα σου».

Η φράση υπάρχει συχνά στα έργα μου. Κι από το «Νεκροταφείο Αυτοκινήτων» μέχρι και το τελευταίο, που λέγεται «Σάρα και Βικτόρ» (μιλάει για τη Σάρα Μπερνάρ και τον Βικτόρ Ουγκό) πάντα στο τέλος οι ήρωες ανεβαίνουν στον ουρανό.

● Ωστόσο, παραμένετε αγνωστικιστής.

Ναι, παραμένω αγνωστικιστής – δυστυχώς ίσως! Εχω δει την Παναγία, όταν ήμουν έφηβος, στη Βαλένθια!... Πίστευα πως είδα την Παναγία δηλαδή, που κάνει το ίδιο. Διατηρώ μια πολύ καθαρή ανάμνηση από αυτό το όραμα. Το περιγράφω σε ένα βιβλίο που πήρε ένα μεγάλο λογοτεχνικό βραβείο στην Ισπανία, καθώς και το διεθνές βραβείο Ναμπόκοφ.

Ποτέ κανένα μυθιστόρημά μου δεν είχε τόση επιτυχία – μάλλον είναι χάρη στην Παναγία... Δεν είναι αυτό το θέμα του μυθιστορήματος, μιλάει για την Ισπανική Επανάσταση, αλλά περιέχει αυτή την ανάμνηση. Μου συμβαίνει συχνά, όταν πρέπει να προλάβω μια πτήση, να ζητήσω από την Παναγία να με ξυπνήσει στις 5 το πρωί για να προλάβω το αεροπλάνο! Κι εκείνη πάντα με ξυπνάει...

● Με λίγα λόγια έχετε την Παναγία για ξυπνητήρι!

Ναι, μου χρησιμεύει ως ξυπνητήρι! Είναι παρούσα. Πολύ την αγαπώ… Είναι μυστήριο! Είμαι άθεος χάρη στον Θεό και την Παναγία!

«Ο πατέρας μου εξαφανίστηκε στον Ισπανικό Εμφύλιο και δεν έμαθα ποτέ το τέλος του»

ΦΩΤ.: ΣΟΦΙΑ ΜΑΝΩΛΗ

● Βλέπεστε ακόμα συχνά με τον Ουελμπέκ και τον Κούντερα;

Ναι, αρκετά συχνά. Με τον Κούντερα είναι πια αρκετά δύσκολο, είναι πολύ άρρωστος ο καημένος. Εχει ένα πρόβλημα με το πόδι του και υποφέρει πολύ. Αντιθέτως, ο Ουελμπέκ ξαναπαντρεύτηκε σχετικά πρόσφατα.

● Πώς βλέπει τον θάνατο ένας αγνωστικιστής; Ως μια... ανάληψη στον ουρανό;

Εχω τόσα πράγματα να κάνω, που δεν το σκέφτομαι ποτέ. Εξακολουθώ να γράφω ένα βιβλίο τον χρόνο, σε μια σειρά που αποκαλώ «Η οικογένεια». Μιλώ για ανθρώπους που ήταν πολύ κοντά μου. Ενας από αυτούς ήταν ο Ιονέσκο.

Εχω απίστευτες ιστορίες μαζί του. Λίγα χρόνια πριν πεθάνει, μου λέει: «Παραείμαι γέρος πια. Η Φιγκαρό αρνήθηκε να δημοσιεύσει ένα άρθρο μου. Μέχρι τώρα, τους έστελνα ένα την εβδομάδα και πάντα το δημοσίευαν». «Οχι δα! Τι θέμα είχε το άρθρο σου;» τον ρωτάω. «Μιλούσε γι’ αυτό που μου συμβαίνει τώρα: έχω τρομερή δυσκοιλιότητα!»... Ηταν στ’ αλήθεια ένα παιδί…

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής

ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα «αριστερά» περιοδικά και το θέατρο
Στο βιβλίο της Ε. Χασάπη-Χριστοδούλου παρουσιάζεται η θεατρική πραγματικότητα της πρώτης τριακονταετίας του 20ού αιώνα μέσα από τις σελίδες των «αριστερών» περιοδικών της εποχής.
Τα «αριστερά» περιοδικά και το θέατρο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Από «Εμπρός» και πέρα
Η θεατρική παράσταση είναι το όχημα συγκρότησης και διατήρησης της μνήμης του θεατή, άρα και διαμόρφωσης της συλλογικής μνήμης της κοινωνίας.
Από «Εμπρός» και πέρα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου στη Μήλο!
Εώς τις 13 Ιουνίου θα διαρκέσει το Φεστιβάλ Θεάτρου στη Μήλο με καλλιτέχνες από Ελλάδα και εξωτερικό να αναπτύσσουν τη δραστηριότητά τους στο νησί.
Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου στη Μήλο!
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Περνάει κρίση η πίστη μας στον άνθρωπο»
Ο Αγγελος Αντωνόπουλος δε διστάζει ν’ ανοίξει τα άδυτα της ψυχής του και να σ’ αφήσει να περιπλανηθείς στη ζωή του με τις αφηγήσεις και τις ιστορίες του.
«Περνάει κρίση η πίστη μας στον άνθρωπο»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια ιλαροτραγική δικτατορία
Από τις πρώτες ενέργειες της δικτατορίας ήταν να συλληφθούν άνθρωποι του καλλιτεχνικού χώρου και να απαγορευτούν βιβλία.
Μια ιλαροτραγική δικτατορία
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Σκέψεις για την τέχνη της επόμενης μέρας (β' μέρος)
Αρχίζει να υπάρχει όλο και πιο έντονα ένας προβληματισμός και μια συζήτηση από τη μεριά των ανθρώπων του θεάτρου για το πώς θα είναι η επόμενη μέρα του.
Σκέψεις για την τέχνη της επόμενης μέρας (β' μέρος)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας