• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    18°C 15.6°C / 20.0°C
    1 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 15.0°C / 19.4°C
    3 BF
    67%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 8.3°C / 15.6°C
    1 BF
    88%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.8°C / 7.8°C
    2 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    14°C 14.0°C / 14.0°C
    2 BF
    82%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.2°C / 17.2°C
    2 BF
    91%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 11.0°C / 11.0°C
    2 BF
    54%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 4.4°C / 14.0°C
    1 BF
    88%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.6°C
    2 BF
    72%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    1 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.8°C / 18.0°C
    2 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 18.3°C / 18.3°C
    1 BF
    38%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.1°C / 17.1°C
    2 BF
    81%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.0°C / 16.1°C
    2 BF
    67%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.0°C / 16.1°C
    2 BF
    62%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.2°C / 18.0°C
    3 BF
    88%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.0°C / 17.2°C
    2 BF
    48%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.1°C / 17.8°C
    2 BF
    65%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 17.2°C / 17.2°C
    2 BF
    91%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 11.0°C / 11.0°C
    2 BF
    54%
«Δεν θέλω καθόλου το ψέμα στο θέατρο»
Φωτ.: Σοφία Μανώλη
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Δεν θέλω καθόλου το ψέμα στο θέατρο»

  • A-
  • A+
Το θέατρο από τη φύση του έχει να κάνει με την πραγματικότητα του εδώ και τώρα, με τη ζωντανή εμπειρία. Οταν μπαίνει σε άλλες συνθήκες, κατά τη γνώμη μου, παύει να είναι θέατρο.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η Εύα Μανιδάκη έχει χαράξει έναν δικό της, ξεχωριστό δρόμο στη σκηνογραφία. Δεν είναι ο άνθρωπος που αρκείται να συζητήσει με τον σκηνοθέτη για την παράσταση και να παραδώσει μια μακέτα: ακολουθεί την περιπέτεια της πρόβας και η κατασκευή της εξελίσσεται σε οργανικό κομμάτι του συνολικού καλλιτεχνικού αποτελέσματος. Σπούδασε Αρχιτεκτονική στην Ecole Speciale d’ Architecture στο Παρίσι D’ESA και Θέατρο στην Ανωτέρα Σχολή Δραματικής Τέχνης του Θεάτρου Εμπρός.

Εργάζεται ως αρχιτέκτονας και σκηνογράφος από το 1995, ενώ την περίοδο 2002-2017 δίδασκε παράλληλα στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Εχει σκηνογραφήσει θεατρικά έργα στα Εθνικό Θέατρο, Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, Εθνική Λυρική Σκηνή, ΚΘΒΕ, Ελληνικό Φεστιβάλ, Θέατρο Τέχνης και σε ιδιωτικά θέατρα και έχει υπάρξει υποψήφια για διεθνή βραβεία (για το βραβείο ΕΜΜΥ / Art Direction, Piranesi κ.ά.).

Εξακολουθώντας να υπηρετεί ταυτόχρονα την αρχιτεκτονική, η μία της δραστηριότητα επηρεάζει έντονα την άλλη, οδηγώντας σε απρόσμενα και συναρπαστικά αποτελέσματα. Ανθρωπος λιγομίλητος που δεν δίνει συχνά συνεντεύξεις, μας έδωσε τη σπάνια χαρά να μας ανοίξει τα χαρτιά της και να μας ξεναγήσει στον κόσμο της.

● Πώς δουλεύουμε στο θέατρο υπό συνθήκες κορονοϊού;

Είναι απάνθρωπο θα έλεγα. Υπάρχει μια αόρατη απειλή κι αισθάνομαι πως ό,τι κι αν κάνω με παρακολουθεί για να δράσει. Εξαρτάται από τον ψυχισμό του καθενός. Για μένα είναι πολύ δύσκολο. Θεωρώ ότι δεν μπορεί κανείς να το αντέξει για καιρό.

● Αυτό έχει δύο τρόπους επίδρασης: και στην καθημερινότητα της θεατρικής πράξης και στο αποτέλεσμα της παρουσίασης. Το ότι κάποιες παραστάσεις προετοιμάζονται πλέον για να τις παρακολουθήσουμε μέσα από οθόνη αλλάζει τον τρόπο δουλειάς σου;

Το θέατρο από τη φύση του έχει να κάνει με την πραγματικότητα τού εδώ και τώρα, με τη ζωντανή εμπειρία. Οταν μπαίνει σε άλλες συνθήκες, κατά τη γνώμη μου, παύει να είναι θέατρο.

Στην τελευταία παράσταση που δούλεψα, τον «Προμηθέα Δεσμώτη», ο Δημήτρης Καμαρωτός προέβλεψε εξ αρχής την παράμετρο της μετάδοσης. Θεωρώ ότι είναι πάρα πολύ δύσκολο εγχείρημα. Αν τώρα μια παράσταση είναι να κινηματογραφηθεί για να παιχτεί στην τηλεόραση ή για να την έχουμε για το αρχείο μας ή για να τη δείξουμε σε περίπτωση που δεν μπορούμε να έχουμε θεατές, στη δική μου δουλειά δεν αλλάζει κάτι και ούτε θα ήθελα. Τώρα, καθώς δουλεύω το «Ριγκολέτο», δεν θέλω καθόλου να σκέφτομαι ότι μπορεί να μην το δουν θεατές.

● Ας προσπαθήσουμε να ξεχάσουμε για λίγο αυτό που ζούμε και να μιλήσουμε για τον τρόπο που κανονικά δουλεύεις πάνω σε μια σκηνογραφία.

Καταρχάς έχει να κάνει με το πώς δουλεύει κάθε σκηνοθέτης. Αλλά για μένα, πάνω από όλα, είναι η συνάντηση με τους ανθρώπους: με τον σκηνοθέτη, τον συγγραφέα, τον μεταφραστή. Από εκεί και πέρα, μέσα από αυτή τη συνάντηση και με τον κοινό κώδικα που αναπτύσσουμε αρχίζει η διαδικασία της εξερεύνησης, της ανασκαφής. Γιατί «ανασκαφή» θεωρώ ότι είναι αυτό που συμβαίνει κάθε φορά.

Σε συνεργασία με τον σκηνοθέτη, τα ευρήματα της ανασκαφής μπαίνουν στο τραπέζι. Μετά, ξανά και ξανά, χτίζω και γκρεμίζω. Είναι μια διαδικασία η οποία είναι ζωντανή για πολύ μεγάλο διάστημα, μπορεί να φτάσουμε μέχρι τα μέσα των προβών για να πούμε ότι έχουμε ένα οικοδόμημα με το οποίο μπορούμε να πορευτούμε. Εχω και το επάγγελμα του αρχιτέκτονα που δεν το έχω αφήσει ποτέ.

● Μέσα από ποια πορεία βρέθηκες σε αυτή τη δουλειά;

Για την αρχιτεκτονική ούτε καν το σκέφτηκα. Με έναν πονηρό τρόπο ο πατέρας μας, και σε εμένα και στην αδελφή μου, μας το είχε περάσει. Σπουδάσαμε και οι δυο αρχιτεκτονική, μετά όμως η αδελφή μου πήγε στην Καλών Τεχνών κι εγώ έκανα θέατρο. Κάτι σημαίνει κι αυτό.

Βέβαια, η αρχιτεκτονική είναι η ραχοκοκαλιά, η βάση. Το βλέπω σαν οικοδομή το θέατρο και το κείμενο σαν κατασκευή. Και έτσι προσπαθώ να το αποκρυπτογραφήσω όταν μπαίνω μέσα για να αρχίσω να φτιάχνω χώρους. Μπορεί να φταίει και το ότι έπαιζα με πολλά lego στην παιδική μου ηλικία, δεν ξέρω... Πάντως όλα τα βλέπω μέσα από αυτό το πρίσμα.

● Εκτός από τη σκηνογραφία, έχεις σπουδάσει και θέατρο. Εχεις περάσει από την περίφημη σχολή του Εμπρός.

Βέβαια. Τώρα θα μου πεις γιατί να κάνω θέατρο... Αβυσσος η ψυχή του ανθρώπου. Η αλήθεια είναι ότι το θέατρο υπήρχε πάντα σαν παιχνίδι από την παιδική μου ηλικία. Επαιζα πολύ με κουκλοθέατρο. Στο σχολείο, σε παραστάσεις... Ηθελα να πάω στο Εμπρός γιατί είχα δει μια παράσταση που η φήμη της είχε φτάσει μέχρι το Παρίσι όπου ήμουν, το «Σωσμένος» του Εντουαρντ Μποντ.

Είναι απίστευτο το πόσο διαφορετική ήταν η περιοχή του Ψυρρή εκείνη την εποχή! Επίσης, μου άρεσε πολύ και κτιριολογικά το «Εμπρός». Ηθελα πάρα πολύ να βρεθώ σε αυτόν τον χώρο που δεν ήταν θέατρο, αλλά παλιό τυπογραφείο.

Στη σχολή αυτή μου ταίριαξε η κλίμακά της, ότι είχε αυτή την κλειστότητα της κοινότητας όπου ήμασταν όλοι μαζί. Εμαθα πολλά πράγματα και σε σχέση με το πίσω από τη σκηνή: το θέατρο λειτουργούσε κι εμείς δουλεύαμε εκεί! Φτιάχναμε το βεστιάριο, το φροντιστήριο, βοηθούσαμε στην εκάστοτε παράσταση. Κι εγώ βέβαια ως αρχιτέκτονας βοηθούσα όπου μπορούσα. Και έτσι ήρθε σιγά σιγά η σκηνογραφία.

● Προφανώς στην αρχιτεκτονική και τη σκηνογραφία το πρίσμα και το βλέμμα είναι το ίδιο. Η διαφορά ποια είναι;

Είναι το στοιχείο του χρόνου. Το βλέπει κανείς και στη σύλληψη της ιδέας, αλλά και στην πραγμάτωση. Το κομμάτι της μελέτης ενός σκηνογραφικού έργου είναι πολύ περιορισμένο σε σχέση με ένα αρχιτεκτονικό, το ίδιο και η εκτέλεσή του. Υπάρχει γενικότερα η έννοια της συμπύκνωσης του χρόνου στο θέατρο. Ενα κείμενο μπορεί να μας αφηγείται 20 χρόνια, ενώ η παράσταση να διαρκεί 2 ώρες.

Το ότι το ένα είναι «ψεύτικο» και το άλλο «αληθινό» δεν το πιστεύω. Ούτε είναι ο τρόπος που το βλέπω. Αυτό που εγώ προσπαθώ να δω και στο θέατρο είναι η αλήθεια. Και τα υλικά που χρησιμοποιώ θέλω να έχουν υλικότητα, να έχουν πραγματικότητα. Δεν μου αρέσουν τα «σαν».

Θέλω το ξύλο να είναι ξύλο. Δεν θέλω να χρησιμοποιήσω κάτι που να το βάψω και να είναι σαν ξύλο. Αυτό μπορεί να είναι εμμονή μου επειδή προέρχομαι από την αρχιτεκτονική. Αλλά θέλω την αλήθεια των υλικών. Δεν θέλω καθόλου το ψέμα στο θέατρο.

● Η συμπύκνωση του χρόνου ισχύει και σε κάτι άλλο. Οτι αυτό που θα κατασκευάσεις επί σκηνής θα το «κατοικήσουν» άνθρωποι για πιο μικρό διάστημα, ενώ στην πραγματική ζωή θα κατοικηθεί επί χρόνια ολόκληρα. Αυτό είναι και απελευθερωτικό; Κάνεις πράγματα τα οποία γνωρίζεις ότι θα δυσκόλευαν έναν άνθρωπο στην καθημερινότητά του, ενώ στη σκηνή επιτρέπονται;

Είναι πολύ περίεργο, γιατί η εμπειρία του θεάτρου με έναν τρόπο τροφοδοτεί την αρχιτεκτονική - και το αντίθετο. Είναι και απελευθερωτικό και όχι. Δεν θα έλεγα ότι στο θέατρο είναι απελευθερωτικό και στην αρχιτεκτονική δεν είναι.

Το γεγονός ότι αρχίζει και τελειώνει τόσο γρήγορα για μένα έχει κάτι πένθιμο. Δυσκολεύομαι πάρα πολύ να πάω στην τελευταία παράσταση. Δεν μπορώ καθόλου να δω ένα σκηνικό να χαλάει. Πολλώ μάλλον αν το έχω φτιάξει εγώ. Με πονάει. Εχει να κάνει με τη σωματικότητα που ο καθένας βάζει μέσα στα πράγματα που κάνει. Αυτό το κομμάτι του πένθιμου με στεναχωρεί και ταυτόχρονα με γοητεύει.

Η σκηνογραφία μού δημιουργεί συναισθήματα πολύ έντονα σε σχέση με την αρχιτεκτονική. Η αρχιτεκτονική έχει κάτι πιο σίγουρο. Είναι λίγο σαν τον εραστή και τον σύζυγο. Πώς έχεις μια ταχυπαλμία όταν πας να συναντήσεις κάποιον; Κάτι τέτοιο έχει το θέατρο. Εχει μια φρεσκάδα κάθε φορά, που δεν την έχει η αρχιτεκτονική, κακά τα ψέματα.

● Είναι περίεργη η επιλογή μας σε κάτι κατεξοχήν θνησιγενές όταν είμαστε άνθρωποι στους οποίους αυτό προκαλεί ένα πένθος, έναν πόνο. Πώς το επέλεξες;

Ελα μου ντε! Δεν ξέρω τι να απαντήσω σε αυτό. Μπορεί αυτοί οι μικροί θάνατοι που συμβαίνουν μέσα από αυτές τις συναντήσεις και τους αποχαιρετισμούς που κάνουμε κάθε φορά να είναι σαν να ξορκίζουμε τον θάνατο τον μεγάλο που θα έρθει. Δεν ξέρω.

● Και με ποιον τρόπο το θέατρο επιδρά στην αρχιτεκτονική για σένα;

Είναι κάτι που στην αρχή έγινε ασυνείδητα και τώρα πια το βλέπω και το κάνω πιο συνειδητά. Οταν συναντώ έναν πελάτη ή έρχομαι σε επαφή με ένα κτιριολογικό πρόγραμμα, προσπαθώ να το δω σαν ένα θεατρικό κείμενο.

Ας πάρουμε την πιο απλή περίπτωση: ένας πελάτης θέλει να κάνει το σπίτι του. Αρχίζω εγώ μέσα από ένα ερωτηματολόγιο -το οποίο έχει χτιστεί μέσα από την εμπειρία του θεάτρου- και βάζω στοιχεία τα οποία έχουν να κάνουν με το ποια είναι η κοινωνική του ζωή, αν μαγειρεύει, αν βλέπουν τα παιδιά τηλεόραση, αν τα Σαββατοκύριακα κάθονται στο σπίτι. Πράγματα τα οποία έχουν να κάνουν με λεπτομέρειες οι οποίες με τροφοδοτούν για να αρχίσω να σκέφτομαι σε σχέση με αυτό το σπίτι.

Φωτ.: Σοφία Μανώλη

● Σε χαρακτηρίζουν μακροχρόνιες και επαναλαμβανόμενες συνεργασίες. Υπάρχουν κάποιες συγκεκριμένες δουλειές και πρόσωπα που ξεχώρισες μέσα στην πορεία σου;

Είναι τα πρόσωπα τα οποία συναντώ ξανά και ξανά και κάθε φορά χαίρομαι πολύ, γιατί ξεκινώ μαζί τους ένα «ταξίδι στη θάλασσα». Μου αρέσει η θάλασσα - έχει και φουρτούνες και ηρεμίες και δροσιές. Σαν ένα ταξίδι βλέπω κάθε φορά τη συνάντηση με όποιον σκηνοθέτη αγαπημένο. Μπορώ να αναφέρω τον Μιχαήλ Μαρμαρινό, τον Γιάννη Χουβαρδά και την Κατερίνα Ευαγγελάτου.

Κάθε φορά το ταξίδι μαζί τους είναι γόνιμο. Ποτέ εύκολο. Αλλά δεν μου αρέσουν τα εύκολα. Τα βαριέμαι. Το καλοκαίρι με την Κατερίνα Ευαγγελάτου θα κάνουμε στο Ηρώδειο με τη Λυρική το «Ριγκολέτο» που δεν έγινε πέρυσι. Επίσης, μια συνεργασία κι ένας άνθρωπος που κουβαλάω στην καρδιά μου, στην ψυχή μου, είναι ο Λευτέρης Βογιατζής. Συχνά αισθάνομαι ότι είναι κάπου δίπλα μου και μου λέει: «Και τώρα είσαι ευχαριστημένη με αυτό που κάνεις;». Ηταν τρομερό για μένα και το ότι έχω σχεδιάσει τον τάφο του. Είναι η πιο δύσκολη κατασκευή που έχω κάνει μέχρι τώρα.

Είναι η περίπτωση του ανθρώπου που φοβόμασταν, θαυμάζαμε, αγαπούσαμε, και είναι παρών πάντα με έναν τρόπο. Απίστευτος άνθρωπος, φωτισμένος. Πολύ μπροστά από την εποχή του. Εφτιαχνε χειροποίητο θέατρο. Και ο χώρος του έφερε αυτό το χειροποίητο. Εκτός από το «Θερμοκήπιο» του Πίντερ, με τον Λευτέρη είχαμε κάνει και τον «Αμφιτρύωνα» του Μολιέρου - την τελευταία του παράσταση. Ηταν πολύ δύσκολο να γίνει σε ανοιχτό χώρο.

● Ηταν στην Επίδαυρο.

Ναι. Για να το ολοκληρώσουμε ήταν δύσκολο όπως είπα. Καταρχάς πήγαμε κάποιες πολύ ωραίες επισκέψεις στην Επίδαυρο οι δυο μας με τον Λευτέρη. Ανοιξη. Του έκανα χάραξη, του έδειξα πού θα μπει η αυλαία…

Τα βλέπαμε στον χώρο από ψηλά, από χαμηλά, σαν δυο παιδιά που πήγαν μια βόλτα σε ένα αγαπημένο τους μέρος και έπαιζαν. Αισθανόμουν ότι ήμασταν συνομήλικοι, έφηβοι. Και μετά πήγαμε όταν στήθηκε το σκηνικό, όλοι οι συντελεστές, η Α’ Εθνική του Θεάτρου. Νομίζω ότι ο καθένας ξεχωριστά κατέθετε ένα προσωπικό μυστικό του με τον Λευτέρη. Ολοι οι ηθοποιοί.

● Εκτός από το «Ριγκολέτο», τι έρχεται μετά;

Δεν έχει ανακοινωθεί ακόμα το πρόγραμμα του Φεστιβάλ, οπότε δεν μπορώ να πω κάτι άλλο. Ελπίζουμε ότι θα γίνει Φεστιβάλ. Θα δούμε.

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής

ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Σκέψεις για την τέχνη της επόμενης μέρας (β' μέρος)
Αρχίζει να υπάρχει όλο και πιο έντονα ένας προβληματισμός και μια συζήτηση από τη μεριά των ανθρώπων του θεάτρου για το πώς θα είναι η επόμενη μέρα του.
Σκέψεις για την τέχνη της επόμενης μέρας (β' μέρος)
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Περνάει κρίση η πίστη μας στον άνθρωπο»
Ο Αγγελος Αντωνόπουλος δε διστάζει ν’ ανοίξει τα άδυτα της ψυχής του και να σ’ αφήσει να περιπλανηθείς στη ζωή του με τις αφηγήσεις και τις ιστορίες του.
«Περνάει κρίση η πίστη μας στον άνθρωπο»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ο έρωτας είναι μια μεγάλη γνώση!»
Λίγο πριν κλείσει τα 89 του χρόνια, ο Ισπανός συγγραφέας Φερνάντο Αραμπάλ παραμένει ένα τρομερό παιδί, με απίστευτη μνήμη και ασίγαστη ζωτικότητα, πάντα έτοιμος να αφηγηθεί ιστορίες.
«Ο έρωτας είναι μια μεγάλη γνώση!»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια ιλαροτραγική δικτατορία
Από τις πρώτες ενέργειες της δικτατορίας ήταν να συλληφθούν άνθρωποι του καλλιτεχνικού χώρου και να απαγορευτούν βιβλία.
Μια ιλαροτραγική δικτατορία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας