• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.5°C / 14.1°C
    2 BF
    52%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 6.4°C / 9.4°C
    4 BF
    56%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    13°C 11.0°C / 13.0°C
    3 BF
    67%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    7°C 5.9°C / 6.9°C
    1 BF
    65%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    2 BF
    87%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    7°C 5.8°C / 8.7°C
    1 BF
    51%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.4°C / 7.4°C
    4 BF
    56%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.2°C / 12.6°C
    2 BF
    74%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.3°C / 16.9°C
    5 BF
    58%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 10.9°C / 12.9°C
    2 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.4°C / 14.8°C
    4 BF
    58%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    9°C 9.0°C / 10.6°C
    5 BF
    62%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.9°C / 13.9°C
    4 BF
    67%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 10.5°C
    3 BF
    50%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.0°C / 10.6°C
    2 BF
    64%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 14.9°C
    0 BF
    82%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 10.3°C / 14.3°C
    2 BF
    52%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 8.3°C / 8.3°C
    1 BF
    71%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    8°C 6.5°C / 10.2°C
    2 BF
    54%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.8°C / 3.8°C
    2 BF
    65%
ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Καταστροφείς της ελληνικής μοντέρνας αρχιτεκτονικής

  • A-
  • A+
Στο σώμα του πληγωμένου κτιρίου της Εθνικής Πινακοθήκης «ακούμπησε» μια glamorous αρχιτεκτονική εντυπωσιασμού, με καλοδουλεμένα ξύλα και ωραίους φωτισμούς, μακριά από το αδρό μπετόν, ώστε να αρέσει στο life style του 21ου αιώνα.

Στη μνήμη των δασκάλων Σουζάνας Αντωνακάκη και Μίμη Φατούρου

Τα καλά νέα έφτασαν από το Βερολίνο. Η Νέα Πινακοθήκη του 20ού Αιώνα, σχεδιασμένη από τον Μις Βαν ντερ Ρόε, ανακαινίζεται και πρόκειται να ανοίξει τον Αύγουστο. Θυμάμαι με δέος αυτό το κτίριο, όταν το είχα δει πρώτη φορά το 1964 στη φάση κατασκευής, φοιτητής ακόμη, σκαστός από τη Θεσσαλονίκη στο Βερολίνο για μισό χρόνο. Τότε είδα για πρώτη φορά κτίρια από ατσάλι, μεγάλα υαλοστάσια, μεθόδους κατασκευής άγνωστες τότε στην Ελλάδα.

Το «λιγότερο είναι το περισσότερο» και ο «θεός είναι στις λεπτομέρειες», τα δυο αποφθέγματα του Μις βρίσκουν την αποθέωσή τους σ’ αυτό το κτίριο-σύμβολο του μεταπολεμικού μοντερνισμού.

Αρκετά αργότερα αμφισβήτησα τις αρετές του, αυτή την έντονη διαφάνεια που χαρακτηρίζει και τα άλλα κτίρια του Μις, ιδίως εκείνες τις κατοικίες στο δάσος με το γυαλί γύρω-γύρω. Μετά τα εγκαίνια της Νέας Πινακοθήκης το 1968, το κτίριο υπήρξε αντικείμενο έντονης κριτικής και χλευαστικών σχολίων, όπως «υπόστεγο για ωρίμανση μπανάνας», «έκθεση αυτοκινήτων», «γκαράζ αεροπλάνων» κ.ά.

Παράπονα είχαν και οι επιμελητές εκθέσεων: το φως από τα υαλοστάσια και η αντανάκλαση από τον γρανίτη στο πάτωμα έκαναν δύσκολη τη σύνθεση των κινητών πετασμάτων για τα εκθέματα που είχε προβλέψει ο Μις. Κανείς όμως δεν τόλμησε να το πειράξει και το τοπικό κράτος του Βερολίνου το κήρυξε διατηρητέο, όπως και δεκάδες άλλα κτίρια του προπολεμικού και μεταπολεμικού μοντερνισμού στη Γερμανία – μεταξύ άλλων, τη Φιλαρμονική και τη Βιβλιοθήκη του Χανς Σααρούν, τα κτίρια των Μέντελσον και Τάουτ, όλα τα κτίρια της εποχής Μπαουχάουζ, τους 4 οικισμούς κοινωνικής κατοικίας του 1920 (οι οποίοι επιπλέον είναι και παγκόσμια κληρονομιά της Ουνέσκο).

Στην «Καθημερινή» (28/3/21) διάβασα ότι ο Βρετανός αρχιτέκτων Ντέιβιντ Τσίπερφιλτ «…ως χειρουργός αλλά και ως αυτόνομος δημιουργός, παρεμβαίνει, εκσυγχρονίζει, διασώζει και παρατείνει τη ζωή για πολλές ακόμη δεκαετίες ενός κτιρίου-ορόσημου για το μεταπολεμικό Βερολίνο». Πώς όμως θα μπορούσε να γίνει αλλιώς σε ένα κτίριο-παγκόσμιο σύμβολο και μάλιστα διατηρητέο;

Τα κακά νέα ή, μάλλον, η αργόσυρτη δημιουργία των κακών νέων έρχονται από την Αθήνα. Μιλώ βέβαια για τη δική μας Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, για την οποία με έκπληξη έμαθα ότι ήταν κι αυτή διατηρητέο κτίριο. Δεν ήταν βέβαια παγκόσμιο σύμβολο με τη βαριά υπογραφή κάποιου όπως ο Μις. Ηταν όμως ένα κτίριο-κόσμημα του ελληνικού ύστερου μοντερνισμού, σχεδιασμένο από δημιουργούς με διεθνές κύρος, τους Παύλο Μυλωνά και Δημήτρη Φατούρο με συνεργάτη τον, σήμερα διάσημο, Δημήτρη Αντωνακάκη.

Γράφω «ήταν» επειδή η συγκεκριμένη επέμβαση με πρόσχημα την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό, με τους μπετονένιους πύργους κατακόρυφης κυκλοφορίας, την τεράστια αντιοικολογική γυάλινη όψη που εξαφανίζει τον ρυθμό και τις αναλογίες της παλιάς, τις ράμπες και το πανωσήκωμα, δύσκολα υποστηρίζεται ως επέμβαση σε διατηρητέο.

Αλλά και να μην ήταν διατηρητέα η Πινακοθήκη, η σημερινή επέκταση αποτελεί μια βάναυση χειρονομία, ακόμα ένα λιθαράκι στην καταστροφή δημόσιων κτιρίων σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής. Ακολουθεί τη μοίρα της κατεδάφισης του μισού Φιξ του Ζενέτου, τη μετατροπή των γραφείων του Δοξιάδη σε πολυτελή lofts, τον ασφυκτικό εναγκαλισμό με σιδερένια επέκταση της Φυσικομαθηματικής Σχολής του Καραντινού στη Θεσσαλονίκη και τόσα άλλα.

Δεν είμαι γενικά αρνητικός στις σημερινές επεμβάσεις σε παλιά και σύγχρονα κτίρια, μιλώ για την επίλυση της συγκεκριμένης επέμβασης. Τα πολυτελή της εγκαίνια καλύφθηκαν από τα διθυραμβικά σχόλια των ΜΜΕ, όπως γίνεται συνήθως, χωρίς αρχιτεκτονική κριτική για το ολοκληρωμένο πλέον έργο. Ωστόσο, όταν είχαν δημοσιευτεί τα φωτορεαλιστικά σχέδια της πρότασης το 2011, ο Τάσος Μπίρης πρώτος άσκησε κριτική, όπως αργότερα οι Τάσης Παπαϊωάννου, Βασίλης Μιστριώτης, Γιώργος Μητρούλιας, Γιώργος Τριανταφύλλου κ.ά.

Το έργο όμως είχε πάρει τον δρόμο του για να καταλήξει σ’ αυτό που βλέπουμε σήμερα. Η διευθύντρια της Πινακοθήκης, κυρία Λαμπράκη-Πλάκα, δήλωσε με ικανοποίηση στην «Εφημερίδα των Συντακτών» (7/3/21) ότι «ο σχεδιασμός της νέας Εθνικής Πινακοθήκης άλλαξε όχι μόνο τη λειτουργία, αλλά και την όψη της προσαρμόζοντάς την στη μουσειολογική και αισθητική αντίληψη του 21ου αιώνα» και συνέχισε λέγοντας:

«Σίγουρα δεν είναι η παλιά αισθητική του μπάουχαους με το αδρό μπετόν. Τώρα είναι ένα πολυτελές μουσείο, με καλοδουλεμένα ξύλα, με ωραίους φωτισμούς, δηλαδή μια λιτή, μίνιμαλ πολυτέλεια, σύμφωνα με τη σύγχρονη αρχιτεκτονική».

Αυτό λοιπόν ήταν το ζητούμενο: στο σώμα του πληγωμένου κτιρίου «να ακουμπήσει» μια glamorous αρχιτεκτονική εντυπωσιασμού, με καλοδουλεμένα ξύλα και ωραίους φωτισμούς, μακριά από το αδρό μπετόν, ώστε να αρέσει στο life style του 21ου αιώνα, διαθέτοντας καφέ με ωραία θέα στον όροφο του πανωσηκώματος.

Ακόμη και οι αρχιτέκτονες του έργου, Αρχιτεκτονική ΕΠΕ Γραμματόπουλος-Πανουσάκης, διαμαρτυρήθηκαν το 2019 για την αντικατάσταση της λεπτής μεταλλικής κατασκευής των πύργων κυκλοφορίας με μπετόν, την κατάργηση των διπλών τζαμιών και κλιματισμού στο κεντρικό τμήμα της όψης. Προξενεί όμως έκπληξη το αίτημα των σημερινών αρχιτεκτόνων «να διαφυλάξουν το κτίριο από ακατάλληλες παρεμβάσεις», όπως έγραψαν.

Τι να πουν όμως οι αρχικοί εμπνευστές του, οι μελετητές του, ενεργοί δημιουργοί, από τους σημαντικότερους Ελληνες αρχιτέκτονες με διεθνή αναγνώριση; Σκέφτηκαν άραγε οι νέοι μελετητές να ακούσουν τη γνώμη τους; Ψιλά γράμματα θα μου πείτε. Κάπως έτσι λοιπόν, μαζί με τον εορτασμό των 200 χρόνων, γιορτάσαμε με υψηλούς προσκεκλημένους και τον βιασμό της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής.

Τελειώνω με ένα παράπονο. Γράφω αυτό το σχόλιο ως αρχιτέκτονας σε πρώτη μετεμψύχωση, γιατί εδώ και 40 χρόνια ασχολούμαι, όπως είναι γνωστό, αποκλειστικά σχεδόν με τη γεωγραφία. Πού είναι ο άλλοτε λαλίστατος Σύλλογος Αρχιτεκτόνων; Πού είναι οι δεκάδες θεωρητικοί της αρχιτεκτονικής, εν ενεργεία και ομότιμοι; Και, τέλος, πού είναι οι φοιτητές των αρχιτεκτονικών σχολών; Δεν τους αφορά ο βιασμός της υλοποιημένης σύγχρονης αρχιτεκτονικής;

Προς το σημερινό επίσημο κράτος και το υπουργείο Πολιτισμού φυσικά δεν αξίζει η παραμικρή επίκληση, το υπουργείο και το Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων είχαν εξάλλου εγκρίνει τη μελέτη.

Οι αποφάσεις τους σε όλη την Ελλάδα, από το τσιμέντωμα της Ακρόπολης μέχρι την καταστροφή της «Βυζαντινής Πομπηίας» στον σταθμό Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη, χαιρετίζουν με συνέπεια τη Νέα Εθνική Πινακοθήκη που σήμερα ονομάζεται και Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Το glamorous έχει πάντα χορηγούς που θέλουν να βλέπουν το όνομά τους στο κτίριο με μεγάλα γράμματα και σε περίοπτη θέση.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μουσείο απολιθωμένου δάσους Λέσβου: Η ιστορία της δημιουργίας του
Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τα επίσημα εγκαίνια λειτουργίας του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου.
Μουσείο απολιθωμένου δάσους Λέσβου: Η ιστορία της δημιουργίας του
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κλασικές οι κλίμακες στα Προπύλαια
Μια ανακατασκευή της κλίμακας ανόδου στα Προπύλαια οφείλει να είναι αποδεκτή, καθώς υπάρχει πλήθος αρχαιολογικών στοιχείων που τεκμηριώνουν την κατασκευή της σε κάθε λεπτομέρεια.
Κλασικές οι κλίμακες στα Προπύλαια
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αναστηλωτικά διλήμματα
Το περπάτημά μας στους αρχαιολογικούς χώρους απαιτεί πάνω απ’ όλα τον σεβασμό μας, είναι ένα προσκύνημα στην ιερότητα της ανθρώπινης ζωής.
Αναστηλωτικά διλήμματα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Hasta la vista companero!
Ο Μοσκώφ δεν βολεύτηκε στην καλοπέραση και στην αδράνεια. Ζούσε με την αρρώστια του, μα πάλευε σε διαδηλώσεις και συμμετείχε ενεργώς σε πολιτικά σχήματα του ΚΚΕ αποσπώντας την εμπιστοσύνη του λαϊκού κόσμου στο...
Hasta la vista companero!
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ο αιώνιος έφηβος»
Είναι ο αρχιτέκτονας που στέκεται με ταπεινότητα στα έργα των μαστόρων: μονοπάτια, γεφύρια, ροοκρήνες, τζαμιά, εκκλησίες, μύλοι, νερόμυλοι, σκεπαστές αυλές, πέτρινα αρχοντικά. Ο Αργύρης Πετρονώτης, πιστεύει...
«Ο αιώνιος έφηβος»
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το «βασίλειο» των παιδιών
Το συγκρότημα, που παραμένει έως σήμερα γνωστό ως ΠΙΚΠΑ Βούλας, παρότι έχει αλλάξει η ονομασία κατασκευάστηκε την περίοδο 1937-1939 και ενσωματώνει όλη την αγάπη του Τζελέπη για τα παιδιά.
Το «βασίλειο» των παιδιών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας