• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    19°C 16.7°C / 20.6°C
    1 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 16.1°C / 20.6°C
    3 BF
    55%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 8.9°C / 16.0°C
    1 BF
    88%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.2°C / 10.2°C
    1 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    82%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 10.0°C / 16.7°C
    1 BF
    57%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.0°C
    1 BF
    57%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 4.4°C / 16.0°C
    1 BF
    88%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.6°C
    2 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    1 BF
    59%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.0°C / 19.4°C
    2 BF
    68%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    1 BF
    39%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.1°C / 17.1°C
    2 BF
    81%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 13.0°C / 16.7°C
    2 BF
    67%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.0°C / 17.8°C
    2 BF
    48%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.2°C / 19.0°C
    3 BF
    82%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    16°C 11.1°C / 19.0°C
    2 BF
    39%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 17.8°C
    2 BF
    69%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.7°C / 16.7°C
    2 BF
    90%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.0°C
    1 BF
    57%
Η διαχείριση των οικονομικών στα χρόνια της Επανάστασης

Σημαία με παράσταση της Ελλάδας με τη μορφή Αθηνάς και την επιγραφή «Ή EΛEYΘEPIA Ή ΘANATOΣ», επιζωγραφισμένο ύφασμα. Η σημαία ανήκε αρχικά στον Θεόδωρο Kολοκοτρώνη (1770-1843), ο οποίος την προσέφερε στον Kωνσταντίνο Δραγώνα (1780-1858), μέλος της Eπιτροπής Zακύνθου /Μουσείο Μπενάκη

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η διαχείριση των οικονομικών στα χρόνια της Επανάστασης

  • A-
  • A+
Η αποκάλυψη της κακής διαχείρισης έγινε ήδη από το 1827, από ειδική επιτροπή που συστήθηκε από την Γ’ Εθνοσυνέλευση με την επιστροφή στο κράτος των εθνικών κτημάτων, ώστε να γίνει μια δίκαιη αναδιανομή τους και να προχωρήσει γρηγορότερα η αγροτική ανάπτυξη.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η διαχείριση των οικονομικών στα χρόνια της Επανάστασης του 1821 μένει, συνήθως, αθέατη, πίσω από τα πολεμικά γεγονότα, αν και άφησε, για πολλά χρόνια, το μελανό στίγμα της στο ελληνικό κράτος.

Ιδιαίτερα ο δανεισμός, που έγινε με δυσβάσταχτους όρους, αλλά και το μεγάλο σκάνδαλο των παραχωρήσεων της εθνικής γης είχαν, για δεκαετίες, σοβαρές επιπτώσεις στην οικονομία και τη γεωργική ανάπτυξη.

Παρ’ ότι, μάλιστα, η αποκάλυψη της κακής διαχείρισης έγινε από πολύ νωρίς, το 1827, από ειδική επιτροπή που συστήθηκε από την Γ’ Εθνοσυνέλευση, η εμπλοκή πλούσιων κοτζαμπάσηδων και καραβοκύρηδων (εφοπλιστών) εμπόδισε όχι μόνο τον καταλογισμό ευθυνών αλλά κυρίως την επιστροφή στο κράτος των εθνικών κτημάτων, ώστε να γίνει μια δίκαιη αναδιανομή τους και να προχωρήσει γρηγορότερα η αγροτική ανάπτυξη.

Αυτή «η επί των εθνικών λογαριασμών επιτροπή» -εξεταστική επιτροπή, όπως θα λέγαμε σήμερα- συστήθηκε, στις 28 Απριλίου 1826, «προς επεξεργασίαν των εθνικών λογαριασμών από τας αρχάς της Α’ Περιόδου μέχρι το τέλος της Γ’ Περιόδου» και παρέδωσε, έναν χρόνο αργότερα, στις 11 Απριλίου 1827, την πολυσέλιδη έκθεσή της, στην οποία αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι:

«Η επί των εθνικών λογαριασμών αύτη επιτροπή, αναλαβούσα ευθύς τα χρέη της και παρατηρήσασα ότι τα εθνικά κατάστιχα είναι νοθευμένα και πλήρη από καταχρήσεις, πλαστοπαρτίδας, ελλείψεις, λάθη, ανωμαλίας»1.

Στην έκθεση, που συνέταξαν οι πληρεξούσιοι Πολυάδης, Τασσίκας, Μ.Κ. Πάγκαλος, Χριστόδουλος Οικονομίδης και Αθανάσιος Σκανδαλίδης, «προκύπτουν ανωμαλίαι περί την διαχείρισιν του Δημοσίου Ταμείου εκ ποσού υπερβαίνοντος τα 7 εκατομ. γρόσια», χωρίς να περιλαμβάνεται η ζημιά σε βάρος του Δημοσίου, «ήτις προκύπτει εκ της κακής διαχειρίσεως των ομολογιών, ως και του εκ του λόγου της μη εγγραφής πλείστων άλλων κονδυλίων εις τα τηρούμενα βιβλία.

Πολλαί άλλαι ανωμαλίαι διαπιστούνται, αίτινες μαρτυρούν κατακράτησιν εσόδων, τα οποία προφανώς κατεκρατούντο υπό των προεστώτων ή άλλων ισχυρών χάριν των ιδίων επαρχιών ή κυρίως διάθεσιν λειών, μη περιερχομένων εις το Δημόσιον Ταμείον»2.

Ακόμα, επισημαίνονται τα εξής:

1.«Εις τα κατάστιχα ευρίσκονται και παράνομοι πωλήσεις εθνικών κτημάτων και ανύπαρκτοι πληρωμαί αυτών, ως έπραξε κατά τούτο και Υπουργός της Οικονομίας της Γ’ Περιόδου εις τα υπ’ αυτού αγορασθέντα κτήματα».

Ο συγκεκριμένος υπουργός ήταν ο Υδραίος Ν. Οικονόμου, που μαζί με τους Γ. Κουντουριώτη, Αν. Κριεζή, Αν. Μιαούλη και Μ. Τομπάζη, υπήρξαν, αργότερα, οι σφοδρότεροι πολέμιοι του Καποδίστρια.

Ομως, καταγράφεται και μια περίπτωση, στην οποία εμπλέκεται και ο προκάτοχος του Οικονόμου στο υπουργείο Οικονομικών, Νικ. Πονηρόπουλος από την Κυπαρισσία.

2.«Ουδαμού υπήρχον σεσημειωμένα τα πολεμοφόδια τα όσα εστάλησαν εις την Κυβέρνησιν υπό της εν Λονδίνω Επιτροπής των Εθνικών δανείων» αν και «η αξία των πολεμοφοδίων τούτων συνεποσούτο εις εκατομμύρια».

3.«Ουδαμού υπήρχον σεσημειωμέναι αι λείαι, ουδέ τα εκ των λειών τούτων εισπραχθέντα εθνικά δικαιώματα».

4.«Εκ δε των συνεισφορών, αίτινες εδόθησαν εις το Εθνος από τους Φιλέλληνας και τους Ελληνας εκτός και εντός της Επικρατείας απ’ αρχής του Ιερού Αγώνος μέχρι τέλους της Γ' Περιόδου (σ.σ. Α’ Περίοδος θεωρούνται τα "ελπιδοφόρα έτη" 1821-1822, Β’ Περίοδος τα "κρίσιμα έτη" 1824-25 και Γ' Περίοδος τα "αγωνιώδη έτη" 1826-27) και αι οποίαι ημπορούν να αναβαίνουν τα μιλιόνια (εκατομμύρια) γρόσια, δεν ευρίσκονται περασμένα εις κατάστιχα ειμή μόνον μερικαί εκατοντάδες χιλιάδων γροσίων, το ίδιον δε τρέχει και εις τους κατά καιρούς δοθέντας εράνους»3.

Ομως, όπως υπογραμμίζει ο ιστορικός Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, μετά την έκθεση της επιτροπής δεν υπήρξε καμία ενέργεια, ούτε καν αποδοκιμασία. Απλώς, στο πρωτότυπο της έκθεσης υπάρχει σημειωμένη μόνο η λέξη «ανεγνώσθη»!

Η διανομή των εθνικών κτημάτων

Ωστόσο, το θέμα της διανομής των εθνικών κτημάτων συνέχισε ν’ απασχολεί για πολλά χρόνια και μόλις το 1871 δόθηκε μια πρώτη λύση με την ψήφιση νόμου που επέτρεψε να διανεμηθούν σε ακτήμονες 2.650.000 στρέμματα σε 357.217 κλήρους με αγοραία αξία 90.000.000 δραχμές. Ωστόσο, δεν θίχτηκαν -και τότε- καθόλου οι μεγάλες ιδιωτικές εκτάσεις, που έφταναν στην Αττική τα 170.000 στρέμματα (περίπου 40% του συνόλου) και είχαν τσιφλικοποιηθεί από την εποχή της Ανεξαρτησίας4.

Πάντως, η αρχή του προβλήματος βρίσκεται στον πρώτο, κιόλας, χρόνο της Επανάστασης!

Συγκεκριμένα, στα τέλη του 1821 ενώ προετοιμαζόταν η Α’ Εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο, οι Υδραίοι, Σπετσιώτες και Ψαριανοί μεγαλοκαραβοκύρηδες, πιθανόν ενθαρρυμένοι από υποσχέσεις της πλευράς του Μαυροκορδάτου, που τους ήθελε με το μέρος του εναντίον του Δημ. Υψηλάντη, απαίτησαν ν’ αποζημιωθούν για τις δαπάνες του στόλου που είχαν κάνει από την αρχή της Επανάστασης, ζητώντας, μάλιστα, αυτό να προβλεφθεί στον «οργανικό νόμο», δηλαδή το Σύνταγμα, που θα ψηφιζόταν.

Η απαίτησή τους τέθηκε με την εκβιαστική απειλή ότι εάν δεν ικανοποιηθούν δεν θα ξεκινούσαν ξανά τα πλοία τους...

«(…) εάν τούτο δεν γίνη, αυτοί μήτε πλοία θέλει ετοιμάσουν πλέον διά να αντιπαραταχθούν, αλλά θέλει λάβουν άλλα μέτρα», αναφέρει στ’ Απομνημονεύματά του ο Παλαιών Πατρών Γερμανός5, ενώ και ο ιστορικός Ιωάν. Φιλήμων σημειώνει: «Απήτουν επομένως επί απειλαίς σοβαραίς, όπως αναδεχθή η Πελοπόννησος την υποχρέωσιν ταύτην δι’ άρθρου ρητού»6.

Οι Πελοποννήσιοι αντέτειναν ότι δεν έπρεπε το αίτημα να στρέφεται μόνο προς την Πελοπόννησο αλλά να ικανοποιηθεί και από άλλα μέρη της Ελλάδας.

Οι αποζημιώσεις των νησιωτών

Ωστόσο, φαίνεται ότι οι νησιώτες είχαν τον σκοπό τους. Αρχικά, όπως σημειώνει ο Φιλήμων, θεωρούσαν αβέβαιο το μέλλον της Στερεάς Ελλάδας, ενώ ο νησιωτικός χώρος ήταν φτωχός.

Από εκεί και πέρα, όπως εξηγεί ο Π.Π. Γερμανός, οι ίδιοι γνώριζαν ότι δεν μπορούσαν να περιμένουν να πάρουν αποζημιώσεις σε μετρητά διότι «ο λογαριασμός τους ανέβαινε εις πολλά μιλιούνια». Γι’ αυτό στόχευαν στο να πάρουν «γαίας εθνικάς», ιδιαίτερα τα κτήματα στον κάμπο του Ναυπλίου και του Αργους καθώς «τους εχρησίμευε και ο Αργολικός Κόλπος διά το ναυτικό τους».

Τελικά, για να μην οδηγηθεί σε «ναυάγιο» η Εθνοσυνέλευση, οι Πελοποννήσιοι δέχτηκαν να περιληφθεί στον «οργανικό νόμο» το εξής: «Επειδή και αι τρεις νήσοι Υδρας, Σπετσών και Ψαρών έκαμον αμέσως και εμμέσως λαμπράς εκδουλεύσεις προς την Ελλάδα γενικώς, ιδιατέρως δε προς την Πελοπόννησον, η Πελοποννησιακή Γερουσία αναλαμβάνει τας αποζημιώσεις τών μέχρι τούδε σημαντικών εξόδων, και τας δικαίας ανταμοιβάς εκείνων, όσοι αποδεικτικώς εξώδευσαν. Μένει δε εις αυτήν να συναγροικηθή (= συμφωνηθεί) μετά της εθνικής Βουλής».

Στη Β’ Εθνοσυνέλευση, που ξεκίνησε σε κλίμα έντονου διχασμού, στις 29 Μαρτίου 1823, στο Αστρος, το θέμα επανήλθε και προβλέφθηκε στο Σύνταγμα να μπορεί η Βουλή «ν’ αποφασίζη περί δανείων και εκποιήσεως μέρους εξ όλων των εθνικών κτημάτων, αναλόγου προς τας εθνικάς ανάγκας»7.

Μόλις έγινε γνωστή αυτή η διάταξη, που άνοιγε τον δρόμο στους πλούσιους κοτζαμπάσηδες και καραβοκύρηδες να πάρουν στην κατοχή τους όλα τα εθνικά κτήματα και να γίνουν μεγαλοτσιφλικάδες, προκλήθηκαν έντονες αντιδράσεις και την επόμενη μέρα ανακλήθηκε με το «υπ’ αριθμ. ΛΒ’ επεξηγηματικόν ψήφισμα».

«Εψήφισαν να εκποιήσουν την γην»

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης στα Απομνημονεύματά του γράφει σχετικά: «Εψήφισαν να εκποιήσουν την γην, με σκοπόν να βγάλουν ό,τι είχαν εξοδεύσει, όσα ήθελαν, και να αποζημιωθούν εις γην και ν’ αφήσουν τον λαόν γυμνόν και απ’ αυτήν την ελπίδα της γης. Τότε ο λαός εγύρισε με την γνώμην την εδικήν μου. Αυτοί σαν είδαν την κακήν εντύπωσιν όπου έκαμεν η εκποίησις, εβιάσθησαν να το σβύσουν αυτό το άρθρο»8.

Το ΛΒ’ ψήφισμα δεν ανακάλεσε πλήρως την απόφαση για εκποιήσεις εθνικών κτημάτων. Απλά, περιόρισε τις πωλήσεις στα «φθαρτά», τα οποία προσδιόρισε ότι ήταν τα εργαστήρια, τα σπίτια, οι μύλοι χτισμένοι ή χαλασμένοι, μαγαζιά, χάνια, λουτρά, τζαμιά και μεντρεσέδες (=μουσουλμανικό ιεροσπουδαστήριο), φούρνοι και ελαιοτριβεία9.

Τι εισέπραξε το κράτος απ’ αυτές τις πωλήσεις; Ο Τσαγγάρης επικαλούμενος άλλους μελετητές υπογραμμίζει ότι «δεν ηδυνήθημεν να εύρωμεν ποίας εκτάσεως ή τίνος αξίας ήσαν τα πωληθέντα κτήματα». Ωστόσο, φαίνεται ότι «η μεν αξία των κτημάτων ήτο αξιόλογος, τα δ’ εισπραχθέντα ολίγα»10.

Πάντως, η «επί των εθνικών λογαριασμών επιτροπή» στην έκθεση που, όπως προαναφέρθηκε, παρουσίασε το 1827 σημειώνεται ότι υπήρχαν οφειλές 473.006 γροσιών «εκτός των όσων είναι ενδεχόμενον να χρεωστώνται και από άλλους» και πως «είναι σημειωμένα όσα εθνικά κτήματα Ναυπλίου επωλήθησαν και κατακρατούνται παρανόμως».

Ωστόσο, το 1825 και ενώ ο Ιμπραήμ έχει αρχίσει να επελαύνει στην Πελοπόννησο και προχωράει στην πολιορκία του Μεσολογγίου, η κυβέρνηση, που έχει κατασπαταλήσει, χάριν των εμφύλιων πολέμων και σε άσκοπες ναυπηγήσεις πλοίων, τα λεφτά των δύο δανείων, ψάχνει για χρήματα ώστε να προσφέρει τη βοήθεια, που όφειλε να είχε δώσει στο Μεσολόγγι (σ.σ. για το θέμα των δανείων βλ. και «Εφημερίδα των Συντακτών», «Νησίδες», φ. 23-24.3.2019).

Η κυβέρνηση αναζητούσε 100.000 τάλιρα (ισπανικό νόμισμα), που χρειάζονταν -κατά τον καθηγητή Αν. Μ. Ανδρεάδη- «προς βοήθεια του Μεσολογγίου και κινητοποίηση του στόλου»11.

Συγκεκριμένα, για να ξεκινήσει ο στόλος έπρεπε το κράτος να πληρώσει στους καραβοκύρηδες τουλάχιστον τους μισθούς ενός μήνα. Ο πρώτος υπασπιστής του Κολοκοτρώνη, Φώτιος Χρυσανθόπουλος (Φωτάκος), στα Απομνημονεύματά του γράφει σχετικά: «(…) βλέπομεν καθαρά την αδυναμίαν τής τότε Κυβερνήσεως, και ότι με συμβουλάς επροσπάθει να κινήση τους Πελοποννησίους διά να έβγουν εις την Ρούμελην και να συνεισφέρουν χρήματα διά τον στόλον, επειδή χωρίς χρήματα δεν έβγαινεν»12.

Για την εξεύρεση του παραπάνω ποσού η κυβέρνηση αποφασίζει, στις 24 Δεκεμβρίου 1825, να προχωρήσει σε εσωτερικό δανεισμό, ύψους ενός εκατομμυρίου ισπανικών δίστηλων με υποθήκη «παντός είδους εθνικών κτημάτων εις οποιονδήποτε μέρος της ελληνικής επικρατείας».

Ο Τσαγγάρης σημειώνει ότι αυτός ο δανεισμός, που τελικά απέτυχε, συνιστούσε ουσιαστικά συγκαλυμμένη πώληση εθνικών κτημάτων.

Καθώς δε η κυβέρνηση δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει τα χρήματα, με την πτώση του Μεσολογγίου «ανεφάνησαν έτι φαεινότερον τα οικτρά αποτελέσματα της διαχειρίσεως των Αγγλικών δανείων»13.

Το θέμα των εθνικών κτημάτων παρέμεινε «ανοιχτό»

Τα επόμενα χρόνια το θέμα των εθνικών κτημάτων παρέμεινε «ανοιχτό» και καθώς οι μεγάλες δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) για να καλύψουν τις απαιτήσεις τους από τα νέα δάνεια που έδωσαν, έθεσαν ως ενέχυρο την εθνική γη, ο Οθωνας υποχρεώθηκε να εκδώσει νόμους, οι οποίοι στηριζόμενοι στα ψηφίσματα των εθνικών συνελεύσεων, ακύρωναν τις πωλήσεις εθνικής γης.

Μάλιστα, στα τέλη του 1830 και το Ελεγκτικό Συνέδριο σε 41 συνεδριάσεις του, στις οποίες εξέτασε τα παραχωρητήρια των εθνικών κτημάτων, έκρινε άκυρες τις πωλήσεις.

Ωστόσο, όπως ειπώθηκε, μεταγενέστερα (1866) στη Βουλή από τους βουλευτές Τροιζηνίας Σ. Καραμάνο και Σ. Κοριζή, δεν έγινε τίποτα από πλευράς του Δημοσίου για την εκτέλεση των αποφάσεων και την επιστροφή των εκτάσεων στο Δημόσιο διότι «οι διακάτοχοι των εθνικών χωρίων, πανίσχυροι όντες, τα πάντα παρεμπόδιζον και διευκόλυον, όπως μη απολέσωσι την σφετερισθείσαν εθνικήν περιουσίαν».

Αυτοί που κατείχαν τις εκτάσεις επεδίωκαν και τότε να εγκρίνει η Βουλή ρύθμιση που ουσιαστικά θα ακύρωνε τα ψηφίσματα των εθνικών συνελεύσεων!

Βέβαια, οι καταπατήσεις δημόσιων εκτάσεων συνεχίστηκαν και μετά τη σύσταση του ελληνικού κράτους, με το Δημόσιο να κάνει τα «στραβά μάτια». Κάτι τέτοιο φαίνεται ότι έγινε με μια έκταση 200.000 πήχεων (περίπου 1.280 μέτρα) γύρω από τον Λυκαβηττό, που είχε αγοραστεί το 1837 από το Δημόσιο, την οποία κάποιοι πουλούσαν ανενόχλητοι προς 10 και 12 δραχμές τον πήχη και οι αγοραστές έχτισαν σπίτια.

Πέρασαν 25 χρόνια για ν' «ανακαλυφθεί» ότι η έκταση ανήκε στο Δημόσιο, να φτάσει το θέμα στη Βουλή (6.9.1862), αλλά τα δικαστήρια ν’ αποφανθούν ότι τα δικαιώματα του Δημοσίου είχαν παραγραφεί!

Και κάπως έτσι, μπορεί εύκολα να γίνει αντιληπτό γιατί για δεκαετίες δεν σχηματιζόταν εθνικό κτηματολόγιο, παρότι η σημασία του είχε επισημανθεί από την εποχή του Οθωνα!


Πηγές:

1. Αρχεία Ελληνικής Παλιγγενεσίας, τόμος Γ’, σελ. 492- 493, Βιβλιοθήκη της Βουλής.
2. Π.Β. Δερτιλή, «Συμβολή εις την Δημοσιονομική Ιστορία του Αγώνος του 1821», Θεσσαλονίκη 1971, σελ. 119-120.
3. Π. Δερτιλή, ό.π, σελ. 114.
4. Ιστορία του Ελληνικού Εθνους, «Εκδοτική Αθηνών», 1977, τόμος ΙΓ', σελ. 310-311.
5. Π.Π. Γερμανός «Απομνημονεύματα», Αθήνα 1900, σελ. 97-98.
6. Ιωάν. Φιλήμων, «Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής Επαναστάσεως», τόμος Δ’, σελ. 355-356, Αθήνα 1859.
7. Εφημερίδα «Αυγή», φ. 15.1.1866.
8. Θ. Κολοκοτρώνης, «Διήγησις Συμβάντων της Ελληνικής Φυλής», Αθήνα 1846, σελ. 125.
9. Αρχεία Ελληνικής Παλιγγενεσίας, ό.π., σελ. 109.
10. Ιωάν. Δ. Τσαγγάρης, «Συμβολή εις την δημοσιονομική ιστορία της επαναστάσεως», Αθήνα 1917, σελ. 28-29.
11. Αν. Μ. Ανδρεάδης «Ιστορία των Εθνικών Δανείων», Αθήνα 1904, σελ. 50-51.
12. Φώτιος Χρυσανθόπουλος (Φωτάκος), Απομνημονεύματα, Αθήνα 1858, σελ. 257.
13. Αν. Μ. Ανδρεάδης, ό.π.
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αγνωστες ιστορίες αγωνιστών
Αναζητήσαμε και βρήκαμε σε εφημερίδες του 19ου αιώνα στιγμές της ιστορίας ορισμένων από τους πρωταγωνιστές του Αγώνα που έδρασαν σε ξηρά και θάλασσα.
Αγνωστες ιστορίες αγωνιστών
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι ήρωες της Επανάστασης ξεχασμένοι και υπό διωγμό
Αφιέρωμα στην Επανάσταση του 1821 ● Δίκες, φυλακίσεις και φτώχεια ήταν το ευχαριστώ της ελεύθερης Ελλάδας για τους πρωτεργάτες της απελευθέρωσης ● Βαυαροί και Οθωνας εχθροί των αγωνιστών.
Οι ήρωες της Επανάστασης ξεχασμένοι και υπό διωγμό
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Το ’21 δεν ήταν όμοιο με καμιά επανάσταση του κόσμου»
Aφιέρωμα 1821: Η αμφισβήτηση των απόλυτων μοναρχιών που έφερε η Γαλλική Επανάσταση έκανε «γόνιμο» το έδαφος στον ελληνικό χώρο για να ακουστούν τα επαναστατικά κηρύγματα της Φιλικής Εταιρείας.
«Το ’21 δεν ήταν όμοιο με καμιά επανάσταση του κόσμου»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιστορίες 200 ετών
Συνολικά η Ελλάδα στα κιτάπια των τραπεζιτών βρέθηκε να χρωστά 2.800.000 λίρες από τα δάνεια της ανεξαρτησίας. Παρά τη ληστρική διαχείρισή τους έπρεπε να εισπράξει 1.572.000 λίρες, αλλά στα ταμεία μπήκαν μόνο...
Ιστορίες 200 ετών
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι γυναίκες στην Επανάσταση του 1821
Ο ρόλος που διαδραμάτισαν οι γυναίκες στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης και πως συνέβαλαν στον αγώνα για την απευλευθέρωση.
Οι γυναίκες στην Επανάσταση του 1821

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας