• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 14.7°C / 19.0°C
    0 BF
    82%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.0°C / 14.6°C
    3 BF
    73%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.7°C
    2 BF
    80%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 13.6°C
    0 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 15.2°C
    0 BF
    94%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.3°C / 14.0°C
    2 BF
    81%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 8.4°C / 9.1°C
    3 BF
    76%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 13.6°C / 17.4°C
    1 BF
    90%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.8°C / 18.0°C
    2 BF
    72%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    2 BF
    79%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.1°C / 19.6°C
    1 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 14.6°C
    5 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 18.1°C / 18.1°C
    3 BF
    77%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    10°C 9.9°C / 13.5°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.5°C / 14.0°C
    0 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 15.8°C / 19.9°C
    1 BF
    65%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.0°C / 19.2°C
    0 BF
    90%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.2°C / 14.4°C
    1 BF
    85%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.0°C / 14.7°C
    1 BF
    84%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    1 BF
    84%

Αμλετ (1938), Εθνικό Θέατρο: Κεντρική Σκηνή, 25/10/1937

Ψηφιοποιημένο Αρχείο του Εθνικού Θεάτρου https://www.n-t.gr/el/knowus/archive
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μετά το Εθνικό Θέατρο

  • A-
  • A+
Το πώς πολλαπλασιάζουμε τη δύναμη και τη φωνή όλων αυτών των ανεξάρτητων δημιουργών στη διάρκεια της πανδημίας, θα πρέπει να είναι η πρωταρχική μέριμνα ενός μετα-εθνικού θεάτρου.

Η παρούσα συγκυρία βαθιάς κοινωνικής κρίσης και πλήρους απαξίωσης και παρακμής του Εθνικού Θεάτρου της χώρας μας δίνει μια μοναδική ευκαιρία να σκεφτούμε εκ νέου τον ρόλο και τη χρησιμότητα του θεσμού.

Ενας δημόσιος διάλογος έχει ήδη ξεκινήσει, με τοποθετήσεις που αφορούν την εξυγίανσή του και τη δημιουργία πλαισίου και μηχανισμών που θα τον καταστήσουν πιο διαφανή, συμπεριληπτικό, ανοιχτό στην κοινωνία. Η ιστορική συγκυρία όμως απαιτεί από εμάς πολλά περισσότερα από διορθωτικές παρεμβάσεις.

Μας καλεί να θέσουμε το ερώτημα κατά πόσον ο καθαυτό θεσμός ενός Εθνικού Θεάτρου, όπως ιστορικά έχει διαμορφωθεί, εξακολουθεί να μας αφορά. Και αν όχι, να σκεφτούμε με τι θέλουμε να τον αντικαταστήσουμε.

Το Εθνικό Θέατρο της Ελλάδας διαμορφώθηκε κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα ως ένας εκ των άνω θεσμός, σύμφυτος με την επιδίωξη του έθνους κράτους για την εμπέδωση μιας ενιαίας, συνεκτικής και ομοιογενούς εθνικής ταυτότητας. Από την αρχιτεκτονική του μέχρι την προσκόλλησή του σε μία ευρωκεντρική θεατρική παράδοση και ρεπερτόριο, το Εθνικό Θέατρο υπηρέτησε διαχρονικά το εθνικό φαντασιακό του «Ανήκομεν εις την Δύσιν».

Ενας θεσμός σχεδιασμένος να υπαγορεύει πολιτισμό και όχι να τον δημιουργεί, το Εθνικό Θέατρο δεν αποτέλεσε ποτέ, ακόμα και στις πιο επιτυχημένες περιόδους της λειτουργίας του, ένα πεδίο ουσιαστικής έρευνας, διαπραγμάτευσης και συνδιαμόρφωσης διαφορετικών εθνικών αφηγημάτων και διαφορετικών τρόπων αφήγησης, ούτε επεδίωξε να καταπιαστεί με το πλήθος των αντικρουόμενων ερμηνειών και εμπειριών της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και κοινωνίας.

Την πιο τρανή απόδειξη περί αυτού αποτελεί το γεγονός ότι το Εθνικό μας Θέατρο (σε αντίθεση με άλλα Εθνικά Θέατρα της Ευρώπης) δεν συνδέθηκε ποτέ με τη συστηματική καλλιέργεια και την ανάπτυξη μιας σύγχρονης εθνικής δραματουργίας. Κάποιες περιορισμένες απόπειρες που έγιναν σχετικά με την ανάδειξη διαφορετικών αφηγημάτων, κυρίως κατά την τελευταία δεκαετία της κρίσης (για παράδειγμα η σειρά «Συνέβη στην Ελλάδα», που πραγματοποιήθηκε το 2017 και καταπιανόταν με σύγχρονες, ανεξερεύνητες πτυχές της Νεοελληνικής Ιστορίας) αποτέλεσαν μάλλον μεμονωμένες προγραμματικές επιλογές παρά εκπεφρασμένο, μακρόπνοο όραμα του θεσμού.

Ενώ σε άλλες περιπτώσεις, εγχειρήματα που τόλμησαν να ανακινήσουν αμφιλεγόμενες πτυχές της σύγχρονης Ιστορίας φιμώθηκαν (χαρακτηριστικό παράδειγμα το κατέβασμα της παράστασης «Η Ισορροπία του Νας» το 2016).

Ιδωμένη μέσα από αυτό το πρίσμα, η κρίση του Εθνικού Θεάτρου δεν είναι διαχειριστική ή τουλάχιστον δεν είναι πρωτίστως διαχειριστική. Το Εθνικό μας Θέατρο «πληρώνει» αφενός την μακρόχρονη κοινωνική του απομόνωση και αφετέρου την παρακμή, διεθνώς, της ίδιας της ιστορικής κατασκευής «έθνος- κράτος» και των θεσμών του.

Στη στιγμή αυτή της μετάβασης προς νέους μετα- ή υπερ- εθνικούς κοινωνικούς σχηματισμούς των οποίων τη μορφή δεν γνωρίζουμε ακόμα, δημιουργείται ένα κενό εξουσίας ως προς την ερμηνεία, νοηματοδότηση και διαχείριση συνολικά του εθνικού πολιτισμού. Οσοι από εμάς πιστεύουμε ότι αυτή η εξουσία δεν πρέπει να καταληφθεί από τα ιδιωτικά ιδρύματα, πρέπει να αναλάβουμε την ιστορική ευθύνη, όχι να αναστηλώσουμε τον εθνικό φορέα σε μια υγιέστερη βερσιόν του εαυτού του αλλά να τον γκρεμίσουμε και να τον ξαναχτίσουμε. (Κι αν κανείς αμφιβάλλει ότι η ευθύνη μας είναι όντως ιστορική, ας ανεβεί μια βόλτα στον πρώην βράχο της Ακρόπολης).

Χωρίς ούτε στιγμή να αμφισβητούμε τον πολιτισμό ως δημόσιο αγαθό, πρέπει να αναζητήσουμε νέα μοντέλα που να επαναπροσδιορίζουν την έννοια του «εθνικού πολιτισμού» και να αναδιανέμουν τους δημόσιους πόρους για να στηρίξουν τον πολιτισμό από τα κάτω. Και θα πρέπει να τα αναζητήσουμε σε κοινωνίες όπου η συγκρότηση εθνικών φορέων πολιτισμού αποτέλεσε εργαλείο όχι επίρρωσης αλλά ανατροπής του ηγεμονικού πολιτισμικού λόγου.

Ενα κοντινό παράδειγμα: το 2006, το Εθνικό Θέατρο της Σκοτίας (NTS) συγκροτήθηκε έπειτα από περίπου 7 χρόνια διεργασιών, με τη φιλοδοξία να επανεφεύρει την έννοια του «εθνικού θεάτρου». Ακολουθώντας το μοντέλο ενός «θεάτρου χωρίς τοίχους», λειτουργώντας ως συμπαραγωγός και συνεργάτης διεθνώς και τοπικά, το NTS έχει επιτύχει την πλήρη αποκέντρωση και τον εκδημοκρατισμό της καλλιτεχνικής δημιουργίας σε ολόκληρη τη Σκοτία, αλλά και έναν ουσιαστικό επαναπροσδιορισμό της σκοτσέζικης ταυτότητας μέσα σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον. Είναι ένα μοντέλο χρήσιμο για εμάς και σίγουρα όχι το μοναδικό.

Το εθνικό μας θέατρο αυτή τη στιγμή πάλλεται αλλά όχι πίσω από τους μουχλιασμένους τοίχους της Αγίου Κωνσταντίνου. Βρίσκεται στα μικρά υπόγεια, στις γειτονιές, στους αυτοσχέδιους ραδιοφωνικούς σταθμούς συλλογικοτήτων, στους διαδικτυακούς πειραματισμούς, στους παθιασμένους προβληματισμούς που ανταλλάσσουμε στο zoom και στο messenger, στα σόσιαλ μίντια, στον δρόμο όπου υπερασπιζόμαστε αυτή καθεαυτήν την ύπαρξη του πολιτισμού. Το πώς πολλαπλασιάζουμε τη δύναμη και τη φωνή όλων αυτών των ανεξάρτητων δημιουργών θα πρέπει να είναι η πρωταρχική μέριμνα ενός μετα-εθνικού θεάτρου.

Στη διεργασία αυτή έχουμε συμμάχους μας όχι μόνο τα παγκόσμια κινήματα που διεκδικούν δικαιώματα, δικαιοσύνη, ανακατανομή της ισχύος και πρόσβαση στα κέντρα λήψης αποφάσεων, αλλά και έναν διαρκώς διευρυνόμενο κριτικό λόγο που έχει ως κεντρικό πρόταγμα την αποαποικιοποίηση του πολιτισμού: την ανατροπή υπαρχουσών μορφών εξουσίας εντός των χώρων πολιτισμού, την αποσύνδεσή τους από τα ιδιωτικά συμφέροντα και την επανιδιοποίησή τους προς όφελος της κοινωνίας.

Η υιοθέτηση των κατάλληλων θεωρητικών εργαλείων σε συνδυασμό με την καλλιέργεια μιας κινηματικής εμπειρίας θα είναι στρατηγικής σημασίας για το πώς θα διαμορφώσουμε τις διεκδικήσεις και τα οράματά μας. Ο δρόμος προβλέπεται μακρύς και θα χρειαστούμε άφθονα ψυχικά και πνευματικά εφόδια.

*Διδάκτορας Θεατρολογίας (University of Toronto) Επιμελήτρια παραστατικών τεχνών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Οι ηθοποιοί είναι οι ποιητές του εαυτού τους»
Την Πέγκυ Σταθακοπούλου τη γνωρίζω 40 χρόνια. Είχα αποφασίσει το 1979 να περάσω το κατώφλι της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, ως ακροάτρια. Διευθυντής ήταν τότε ο Νίκος Τζόγιας. Επί 3 χρόνια, 4 ώρες...
«Οι ηθοποιοί είναι οι ποιητές του εαυτού τους»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Μην είν’ οι κάμποι;»
Στον νέο χώρο «Ψιλικατζίδικο» παρουσιάζεται η multimedia παράσταση «Μην είν’ οι κάμποι;» από την Ομάδα7
«Μην είν’ οι κάμποι;»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η πανδημία γέννησε τη συλλογικότητα»
Ο Γιάννης Μόσχος ετοιμάζεται για την πρώτη του Επίδαυρο και μας μιλά για την αναμφίβολα μια από τις δημιουργικότερες περιόδους της πορείας του.
«Η πανδημία γέννησε τη συλλογικότητα»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Οι δεξιές κυβερνήσεις δεν έχουν προτεραιότητα τον πολιτισμό»
Πέμη Ζούνη και Βασίλης Μπισμπίκης μιλούν στην «Εφ.Συν» για την τέχνη του θεάτρου, τη συνεργασία τους, αλλά και τον πολιτισμό στο σύνολό του.
«Οι δεξιές κυβερνήσεις δεν έχουν προτεραιότητα τον πολιτισμό»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Κάθε παράσταση έχει μια μαγεία»
Μπέτυ Λιβανού και Κώστας Γάκης μιλούν για τη συνεργασία τους στην παράσταση «Ιστορία χωρίς όνομα» και την τέχνη στη ζωή τους.
«Κάθε παράσταση έχει μια μαγεία»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας