• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 18.2°C
    3 BF
    94%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 14.6°C
    2 BF
    82%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.0°C / 13.0°C
    4 BF
    92%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    2 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    3 BF
    94%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.0°C / 14.0°C
    1 BF
    76%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.4°C / 9.4°C
    1 BF
    71%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.6°C / 12.6°C
    2 BF
    96%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 19.8°C
    4 BF
    64%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    3 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 18.4°C / 18.8°C
    3 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    17°C 16.5°C / 16.5°C
    3 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    2 BF
    85%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    12°C 9.5°C / 11.9°C
    0 BF
    87%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.5°C / 9.5°C
    2 BF
    96%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 20.8°C
    3 BF
    88%
  • Χαλκίδα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    17°C 17.0°C / 18.4°C
    3 BF
    78%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.4°C / 13.4°C
    2 BF
    84%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.2°C / 14.7°C
    1 BF
    71%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 9.8°C
    1 BF
    84%

Ο Κώστας Γ. Ζουράρις και το βιβλίο του «Να την χέσω τέτοια λευτεριά, οπού θα κάμω εγώ εσένα πασιά!», Αθήνα 2009, Εκδόσεις Αρμός

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η πολιτική σκέψη του Μακρυγιάννη

  • A-
  • A+
Ο Ζουράρις κεραυνοβολεί όσους αμφισβητούν την αδιάκοπη συνέχεια της ελληνικής παράδοσης με αριστοφανική μαεστρία (σ. 213, σημ. 3): «Υπάρχει διακοπή, “ασυνέχεια” μεταξύ Ομήρου και Μακρυγιάννη, ρε ασπάλακες επί ασπαλάθων; [...] Εγγράμματοι εγγλωττο-γάστορες...»

Ο Κώστας Γ. Ζουράρις στο βιβλίο του Να την χέσω τέτοια λευτεριά, οπού θα κάμω εγώ εσένα πασιά! (Αθήνα 2009: Εκδόσεις Αρμός, σελίδες 236) το οποίο κυκλοφορεί σε αλλεπάλληλες επανεκδόσεις, ανατέμνει επιτυχώς το μακρυγιαννικό λόγο από άποψη περιεχομένου, φέρνοντας στην επιφάνεια την «ιλιαδορωμέηκη Πολιτειοπροσωπία» του γενναίου Στρατηγού. Η έκπληξη ξεκινά ήδη από τον τίτλο του έργου που είναι αυτούσια τα απαξιωτικά λόγια του Μακρυγιάννη προς τον Γκούρα. Το ρήμα της πρώτης πρότασης εμφανίζεται, ως στοιχείο του προφορικού λόγου, ιδιαίτερα συχνά στον Αριστοφάνη, η καυστική σάτιρα του οποίου έχει μείνει παροιμιώδης.

Ο διεπιστημονικός κλάδος πολιτική σκέψη (political thought), δημιούργημα των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, με διαρκή παρουσία στην Ιστορία των ιδεών, ενδιαφέρει ιδιαίτερα τον υποτιθέμενο «αγράμματο» Μακρυγιάννη, καθώς προσπαθεί να ερμηνεύσει τα ανερμήνευτα του Αγώνα της Aνεξαρτησίας με ειλικρίνεια αισθημάτων, αλλά και με καυστική σάτιρα την οποία ανανεώνει με σύγχρονα παραδείγματα ο συγγραφέας του βιβλίου. Ο Ζουράρις επαναλαμβάνει τον ευρύτατα γνωστό χαρακτηρισμό του Γιώργου Σεφέρη για τον Μακρυγιάννη ως μιας «από τις πιο μορφωμένες ψυχές του Ελληνισμού», προχωρεί όμως ένα βήμα μπροστά, τεκμηριώνοντας, έστω και με δόση υπερβολής, ότι ο «αγράμματος Μακρυγιάννης», «που έμαθε γράμματα από τα τραγούδια του αγράμματου ελληνικού λαού και τις σπαθιές των Τούρκων στο κεφάλι του» (σ. 11) είναι ένας άλλος Θουκυδίδης.

Ο Ζουράρις χρησιμοποιεί πλήθος αρχαιοελληνικών λέξεων, τη σημασία των οποίων αναζητά ακόμα και έμπειρος φιλόλογος στα λεξικά, συχνά παρεξηγημένες κραυγές απόγνωσης της άρρητης σκέψης. Ενδεικτική είναι η επικεφαλίδα (14) Η ιλιαδορωμέηκη αμφίσβαινα του Μακρυγιάννη άλλως ο ιλαροτραγικός μεθοδο-λόγος («πατριότις μακριγιάνις») του αμμίξας. Οι λέξεις-κλειδιά αμφίσβαινα (ήδη στον Αισχύλο, «φίδι που κινείται με την ίδια άνεση και προς τα μπρος και προς τα πίσω») και αμμίξας (μετοχή αορίστου του ποιητικού αμμίγνυμι, «αναμίγνυμι, αναμείγνυμι» (αναμειγνύω), η ανάμειξη του «καλού» και του «κακού», του ψέματος και της αλήθειας, τα δυο πιθάρια στην Ιλιάδα, οι δυο «τζέπες» του Μακρυγιάννη, περιγράφουν τη «μέθοδο-κατασκευή» των Απομνημονευμάτων, αλλά και τον ίδιο τον συγγραφέα τους, «ένα κουβάρι πολύπλοκο Αμμίξας, ένα αμφίδρομο Συναμφότερον, φίδι άπιαστο».

Ο στρατηγός Μακρυγιάννης, Ελαιογραφία (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)

Το πλατωνικό συναμφότερον, το οποίο ανακάλυψε ο Ζουράρις πρώτα στον Αγιο Γρηγόριο Παλαμά και μετά στον Αριστοτέλη, αποτελεί λέξη-κλειδί για τις ερμηνευτικές του θέσεις. Η έννοια αυτή δεν ταυτίζεται με τη «σύνθεση». «Στο συναμφότερον, τα δυο είναι αμφί (γύρω γύρω) και μαζί (συν-), αλλά το καθένα είναι έτερον» (48). Μέσα από ενδελεχή ανάλυση χαρακτηριστικών αποσπασμάτων ο συγγραφέας καταδεικνύει (σ. 24) ότι «ο Μακρυγιάννης είναι ο καίριος οπλαρχηγός λογογράφος, που εξουδετέρωσε την εξουδετέρωση. Είναι δηλαδή ο όλως Υφος: ύφος παλληκαριάς, ύφος πολιτικής, ύφος εθελοθύτου θύματος, ύφος Αρχηγού, ύφος Λόγου». Η «προσκυνηματική διακονία» του Ζουράρι στα Απομνημονεύματα έφερε στην επιφάνεια τη στενή συνάφεια της Ιλιάδας, του Θουκυδίδη και των Πατέρων της Εκκλησίας, ιδίως του Μεγάλου Βασιλείου, με τον Μακρυγιάννη.

Η γλώσσα του Ζουράρι χαρακτηρίζεται από πληθώρα ad hoc νεολογισμών, αρκετοί από τους οποίους φέρουν τη σφραγίδα της δικής του επινόησης και αποτελούν βασικό στοιχείο του ύφους του. Ο φανατισμός ορισμένων εκσυγχρονιστών οδηγεί σε απαξίωση του εκσυγχρονισμού, πράγμα που δηλώνεται με τον νεολογισμό Εκσυγχρονιστάν (11, 92). Η ελληνοτροπία (102) αποτελεί κομβικής σημασίας έννοια στο έργο του συγγραφέα. Ο φωταδιστής (11), οξύμωρος ζουράρειος σχηματισμός («διαφωτιστής» και «σκοταδιστής»), δηλώνει αυτόν που πιστεύει άκριτα στα ιδεώδη του Διαφωτισμού και του καπιταλισμού.

Ο Ζουράρις κεραυνοβολεί όσους αμφισβητούν την αδιάκοπη συνέχεια της ελληνικής παράδοσης με αριστοφανική μαεστρία (σ. 213, σημ. 3): «Υπάρχει διακοπή, “ασυνέχεια” μεταξύ Ομήρου και Μακρυγιάννη, ρε ασπάλακες επί ασπαλάθων; [...] Εγγράμματοι εγγλωττογάστορες...». Η ευρηματική παρήχηση που αποτυπώνεται στην εικόνα του τυφλοπόντικα πάνω σε ασπαλάθους, σαρκαστική απαξίωση, η οποία κορυφώνεται με την αναφορά σε εγγράμματους γλωσσοκάπηλους, σε αντίθεση με τον αγράμματο, αλλά σοφό Μακρυγιάννη. Ο Αριστοφάνης, Ορνιθες, στίχ. 1.696, δημιούργησε τη λέξη εγγλωττογάστωρ για να δηλώσει «το πανούργο γένος των γλωσσοφαγάδων».

Οι άφθονες διακειμενικές αναφορές, ενταγμένες αρμονικά στην κειμενική ροή, επιβεβαιώνουν την ευρυμάθεια του Ζουράρι. Οι κριτικές παρατηρήσεις στον Ερωτόκριτο (78-79 και 219-220) παραπέμπουν στην κρητική καταγωγή του συγγραφέα. Συνδιαλέγεται με τον Σπυρίδωνα Ζαμπέλιο (45-46), τον Αγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό (54), τον Φουκώ (74), τον Αξελό (84), τον Αγιο Μάξιμο τον Ομολογητή (85), τον Αρη Βελουχιώτη (192) και τον Γρηγόριο Παλαμά (228).

Η προσφορά του συγγραφέα συνίσταται στο ότι έδειξε με συγκεκριμένα αποσπάσματα ότι ο Μακρυγιάννης είναι «μια γιγαντιαία καθολικότης που ορίζει το ελληνικό και πολιτειακό αρχέτυπο» (40) το οποίο εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της «πολιτικής βιοποικιλότητας». Αποφαίνεται δικαίως ότι ο Μακρυγιάννης είναι «Μέγας στυλίστ-υφολόγος του Ελληνος λόγου» (114). Σε πολλά χωρία κάνει την εμφάνισή της η αριστοφάνεια ολόπικρη ειρωνεία.

Οσο και αν δεν συμφωνεί κανείς με ορισμένες απόψεις του Ζουράρι, συνήθως απότοκες της γνωστής παρορμητικότητάς του, εξού και οι παρεξηγήσεις, οφείλει να παραδεχθεί ότι διαθέτει ασυνήθιστη ευστροφία πνεύματος και παρρησία η οποία φτάνει μερικές φορές στα όρια της εκφραστικής υπερβολής, δεν παύει όμως να προβληματίζει και τους πολιτικούς του αντιπάλους για τις ρητές και υπόρρητες προειδοποιήσεις του σχετικά με το μέλλον της Ελλάδας σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον στο οποίο αρχίζουν να περιθωριοποιούνται λαοί και πολιτισμοί.

Η μακροπροπρόθεσμη αφύπνιση της ιστορικής μνήμης επιτυγχάνεται και με την κριτική ανάγνωση των Απομνημονευμάτων των Hρώων του 1821. Επιβάλλεται η διδασκαλία επιλεγμένων αποσπασμάτων τους σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Η ερμηνευτική προσέγγιση των θέσεων του Μακρυγιάννη, που επιχειρεί ο ανατρεπτικός Ζουράρις, φέρνει στην επιφάνεια την ώριμη πολιτική σκέψη του γενναίου Στρατηγού.

Τελειώνω με ένα από τα πιο ουσιαστικά και πάντα επίκαιρα διδάγματα του πραγματιστή Μακρυγιάννη, όπως το αποτυπώνει με την ιδιότυπη, αλλά τόσο σθεναρή γραφή του ο επίσης ρεαλιστής Ζουράρις (206-207): «Η μόνη περίπτωση να ξεφύγουμε από τον πτωτικό μας κύκλο είναι “όλοι μαζί”. [...] Αυτό το συναμφότερον αμηχανίας και πραγματικότητας».

* Ομότιμος καθηγητής Γλωσσολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η οθωμανική οπτική για τους εξεγερμένους Ελληνες
Το έργο «“Aυτοί οι Απιστοι Ελληνες”: Η Ελληνική Επανάσταση μέσα από τα Οθωμανικά Αρχεία» ρίχνει φως σε 700 αδημοσίευτα έγγραφα της οθωμανικής αυτοκρατορικής διοίκησης σχετικά με την Ελληνική Επανάσταση.
Η οθωμανική οπτική για τους εξεγερμένους Ελληνες
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Βιβλιοπαρουσίαση του Έτους Ένα της Ρώσικης Επανάστασης
Στο πλαίσιο εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια της Οκτωβριανής Επανάστασης μέχρι τις 10 Απρίλη το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο μας προσκαλεί σήμερα στην παρουσίαση του βιβλίου του Bίκτορ Σερζ «Έτος Ένα της Ρώσικης...
Βιβλιοπαρουσίαση του Έτους Ένα της Ρώσικης Επανάστασης
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Η Λαϊκή Ενότητα στα βιβλιοπωλεία
Τα νωπά βιώματα από τη δική μας στρατιωτική δικτατορία και η διεθνής συζήτηση για τα διδάγματα της χιλιανής εμπειρίας ανέδειξαν το εγχείρημα της Λαϊκής Ενότητας σε αγαπημένο θέμα των εκδοτών της Μεταπολίτευσης...
Η Λαϊκή Ενότητα στα βιβλιοπωλεία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας