• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.3°C / 20.0°C
    2 BF
    63%
  • Θεσσαλονίκη
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 16.7°C / 20.6°C
    2 BF
    56%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    15°C 12.2°C / 17.8°C
    1 BF
    94%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 10.6°C / 14.0°C
    1 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.7°C / 16.7°C
    0 BF
    73%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 19.4°C
    2 BF
    59%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    55%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 17.8°C
    2 BF
    94%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.8°C
    2 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    1 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 19.0°C / 20.0°C
    1 BF
    63%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    1 BF
    53%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.3°C / 17.3°C
    2 BF
    80%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.0°C / 19.4°C
    1 BF
    59%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 17.2°C
    2 BF
    72%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.4°C / 20.0°C
    4 BF
    73%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.3°C / 17.2°C
    2 BF
    77%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 13.9°C / 17.8°C
    2 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 19.4°C
    1 BF
    79%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    55%
Εμπορία ανθρώπων: Η έννοια της συναίνεσης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εμπορία ανθρώπων: Η έννοια της συναίνεσης

  • A-
  • A+
Η συναίνεση του θύματος εμπορίας ανθρώπων με σκοπό την εκμετάλλευσή του, είτε σκοπούμενη είτε πραγματική, είναι αδιάφορη εάν έχουν χρησιμοποιηθεί ως μέσα εξασφάλισής της: η απειλή της χρήσης ή η χρήση βίας ή άλλων μορφών εξαναγκασμού, η απαγωγή, η εξαπάτηση, η παραπλάνηση, η κατάχρηση εξουσίας, η εκμετάλλευση της ευάλωτης θέσης του θύματος ή η εξασφάλιση έναντι αντιτίμου της συναίνεσης προσώπου που ασκεί έλεγχο επί του θύματος
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η συναίνεση του θύματος στην εκμετάλλευσή του είναι από τις βασικότερες έννοιες που μπορεί να συσκοτίσουν την εκμεταλλευτική του συνθήκη και γι’ αυτό δεν είναι τυχαίο ότι αποτελεί πυρήνα της υπερασπιστικής γραμμής των δραστών: «Συμφώνησε», «Γνώριζε», «Αν ήθελε να φύγει, μπορούσε».

Η ανάλυση της ποιότητας της συμφωνίας μεταξύ του δράστη της εμπορίας και του θύματος έχει μία πρόσθετη χρησιμότητα: τροφοδοτεί και κρατά ζωντανή τη δημόσια συζήτηση που εκτυλίσσεται το τελευταίο διάστημα σε σχέση με τα εγκλήματα προσβολής της γενετήσιας αξιοπρέπειας, όπου και πάλι κεντρική είναι η έννοια της συναίνεσης του θύματος, προβάλλοντας ότι η παροχή συναίνεσης αναιρεί τη στοιχειοθέτηση του ίδιου του εγκλήματος.

Η Ευρωπαϊκή Οδηγία 2011/36/Ε.Ε. (που η Ελλάδα έχει ενσωματώσει στην εσωτερική έννομη τάξη) είναι σαφής σε σχέση με την έννοια της συναίνεσης: Η συναίνεση του θύματος εμπορίας ανθρώπων με σκοπό την εκμετάλλευσή του, είτε σκοπούμενη ή πραγματική, είναι αδιάφορη εάν έχουν χρησιμοποιηθεί ως μέσα εξασφάλισής της: η απειλή της χρήσης ή η χρήση βίας ή άλλων μορφών εξαναγκασμού, η απαγωγή, η εξαπάτηση, η παραπλάνηση, η κατάχρηση εξουσίας, η εκμετάλλευση της ευάλωτης θέσης του θύματος ή η εξασφάλιση έναντι αντιτίμου της συναίνεσης προσώπου που ασκεί έλεγχο επί του θύματος.

Δεν θα αναφερθούμε στην περίπτωση των παιδιών θυμάτων, γιατί εκεί αποκλείεται εκ προοιμίου από το νομικό πλαίσιο η δυνατότητα παροχής συναίνεσης στην εκμετάλλευσή τους.

Θα σταθούμε όμως στα λιγότερο προφανή, τα μη εξόφθαλμα εξαναγκαστικά μέσα, δηλαδή στα πιο συγκαλυμμένα μέσα απόσπασης της συναίνεσης του θύματος, που σε αρκετές περιπτώσεις συνθέτουν και το «μοτίβο» του happy trafficking.

Ας πάρουμε το παράδειγμα μιας εκδιδόμενης γυναίκας, που έχει συμφωνήσει με τον «ατζέντη» της (μαστροπό κατά το καταργηθέν άρθρο του Ποινικού Κώδικα) να της κλείνει ραντεβού με πελάτες.

Για χάρη του παραδείγματος, ας υποθέσουμε σε ένα φαντασιακό επίπεδο ότι αυτή η συμφωνία έχει γίνει με πλήρη επίγνωση του εκδιδόμενου ατόμου και με την ελεύθερη βούλησή του να παρέχει σεξουαλικές υπηρεσίες. Πώς θα μπορούσε αυτός ο «ατζέντης» να εξελιχθεί σε δράστη σεξουαλικής εκμετάλλευσης; Θα δώσουμε στο παράδειγμά μας ένα ακόμη πιο πολύπλοκο δεδομένο: ότι μεταξύ του «ατζέντη» και της εκδιδόμενης υπάρχει και συναισθηματική σχέση (απαντάται ως το μοτίβο «lover boy» ή «Romeo pimp»). Σταδιακά ο σύντροφος -πια- της εκδιδόμενης αρχίζει να της ασκεί πίεση να δέχεται όλο και περισσότερους πελάτες και κάμπτει την άρνησή της άλλες φορές με άσκηση βίας, άλλες φορές με απειλή ότι θα τη χωρίσει. Επειδή μάλιστα είχαν αποφασίσει να συγκατοικήσουν, πλέον αυτός κρατά όλα τα χρήματα από τα ραντεβού και διαχειρίζεται το «κοινό ταμείο» (με τρόπο που η γυναίκα δεν έχει καν πρόσβαση πια σε αυτό). Στο σενάριό μας, διαμορφώνεται ξεκάθαρα μια συνθήκη σεξουαλικής εκμετάλλευσης, με μέσο ελέγχου του θύματος τον εξαναγκασμό διά της βίας, αλλά και τη χειραγώγησή της μέσω της συναισθηματικής της δέσμευσης στο πλαίσιο της συντροφικής τους σχέσης.

Θα πάρουμε τώρα ένα άλλο παράδειγμα: μετανάστης χωρίς χαρτιά βρίσκει μια δουλειά στα χωράφια. Είναι ευγνώμων στον εργοδότη του, που τον δέχτηκε παρότι δεν έχει χαρτιά και που του παρέχει και ένα παράπηγμα για να μένει εντός του χώρου εργασίας (αν και αυτός ο χώρος δεν έχει τρεχούμενο νερό και τουαλέτα, έχει ωστόσο ηλεκτρικό ρεύμα που του επιτρέπει να φορτίζει το κινητό του και αυτό είναι σημαντικό). Συμφωνεί να δουλεύει 12 ώρες την ημέρα με μεροκάματο 22 ευρώ, από το οποίο θα του αφαιρείται το ποσό των 3 ευρώ για την καθημερινή τροφή του. Μετά από λίγο καιρό όμως, ο εργοδότης αρχίζει να καθυστερεί τις πληρωμές. Στις διαμαρτυρίες του εργάτη ο εργοδότης απαντά με την πρόσληψη άλλου στη θέση του. Σε αυτή την περίπτωση δεν χρειάζεται να επικαλεστούμε κάποιο φαντασιακό-υποθετικό σχήμα. Είναι η υπόθεση του έκρινε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η γνωστή υπόθεση της «Μανωλάδας».

Θα αναφερθούμε ξανά στην παραπάνω Οδηγία 2011/36/Ε.Ε.: Ως κατάχρηση ευάλωτης κατάστασης νοείται η κατάσταση στην οποία το σχετικό πρόσωπο δεν έχει άλλη πραγματική ή παραδεκτή επιλογή από το να υποστεί τη συγκεκριμένη κατάχρηση. Σε τι συνίστατο η ευάλωτη κατάσταση του (πραγματικού) παραδείγματός μας;

Στο γεγονός ότι ο εργάτης δεν είχε χαρτιά, δεν είχε πόρους, διέτρεχε τον κίνδυνο σύλληψης, κράτησης και απέλασης, αλλά και στην προσδοκία ότι μόνο εάν συνέχιζε να εργάζεται είχε ελπίδα να εισπράξει τα οφειλόμενα μεροκάματα (σκέψη 97 της απόφασης ΕΔΔΑ Chowdury και άλλοι κατά Ελλάδας). Αδιάφορο λοιπόν υπήρξε το γεγονός ότι μπορούσε να φύγει, μπορούσε να μεταβαίνει στην κοντινή πόλη για ψώνια, μπορούσε να παίζει κρίκετ στην πλατεία τον ελεύθερο χρόνο του.

Το ότι το θύμα δείχνει ευχαριστημένο με την κατάστασή του ή ότι νιώθει πως δεν έχει εναλλακτική λύση, ακόμη και το ότι δεν προβαίνει σε καταγγελία του εγκλήματος, ουδόλως αναιρεί την ιδιότητά του ως θύματος εμπορίας ανθρώπων. Και ακόμα περισσότερο, ουδόλως αποσείει την ευθύνη (ή τη θετική υποχρέωση όπως αναφέρει το ΕΔΔΑ) της πολιτείας να εντοπίσει το θύμα, να του παράσχει την προστασία που δικαιούται και να τιμωρήσει τον δράστη.

Η Ελληνική Πολιτεία έχει κάνει πολλά βήματα στο επίπεδο προστασίας των θυμάτων. Ηδη από το 2013 συνεστήθη το Γραφείο του Εθνικού Εισηγητή για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων, στο οποίο ανατέθηκε μεταξύ άλλων και η εποπτεία και ο συντονισμός του Εθνικού Μηχανισμού Αναφοράς για την προστασία των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων (ΕΜΑ), τον οποίο διαχειρίζεται το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Ο ΕΜΑ δέχεται αναφορές από την 1/1/2019, συλλέγοντας στοιχεία για τα θύματα που εντοπίζονται και την εμπορία που υπέστησαν, αλλά και τις υπηρεσίες που λαμβάνουν από δημόσιες υπηρεσίες και φορείς της κοινωνίας των πολιτών, τα οποία αποτυπώνει στις ετήσιες εκθέσεις του. Παράλληλα έχει διενεργήσει 44 εκπαιδεύσεις σε 800 επαγγελματίες πρώτης γραμμής, συνεχίζοντας να τους υποστηρίζει με τεχνογνωσία. Εχοντας στο επίκεντρο το θύμα και τα δικαιώματά του, χωρίς αυτά να τελούν υπό την αίρεση της συνεργασίας του με την αστυνομία, ο ΕΜΑ υποστήριξε πρόσφατα επιτυχώς τους επαγγελματίες μη κυβερνητικών οργανώσεων, σε υπόθεση επίσημης αναγνώρισης θύματος εμπορίας ανθρώπων από την Εισαγγελία Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης, χωρίς να έχει σχηματιστεί ποινική δικογραφία. Mια αναμφισβήτητα θετική εξέλιξη που ανοίγει προοπτικές στην υπόθεση της προστασίας των θυμάτων.

*Εθνικός εισηγητής για την καταπολέμηση Εμπορίας Ανθρώπων, υπουργείο Εξωτερικών

** Νομική σύμβουλος του Εθνικού Μηχανισμού Αναφοράς (ΕΜΑ) για την προστασία των θυμάτων Εμπορίας Ανθρώπων.

• Ο ΕΜΑ τελεί υπό τον συντονισμό & την εποπτεία του Γραφείου Εθνικού Εισηγητή και τη διαχείριση του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης.

ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Η δικτατορία των ερωτήσεων: με αφορμή έναν στίχο
Οι πραγματικές ερωτήσεις είναι ακριβώς αυτές που θα έπρεπε να έχουν προηγηθεί. «Είναι η υγεία δημόσιο αγαθό;», «Είναι συμβατό το κέρδος με την υγεία;», «Είναι δυνατόν το μόνο μέτρο προστασίας της ζωής να είναι...
Η δικτατορία των ερωτήσεων: με αφορμή έναν στίχο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τροφές που ενισχύουν τα όργανα
Για την ανατολίτικη διάγνωση το σώμα είναι η υλική εκδήλωση της ψυχής και ταυτόχρονα η έκφραση και το σύμβολο του πνεύματος.
Τροφές που ενισχύουν τα όργανα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας