• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.0°C / 17.3°C
    1 BF
    84%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.4°C / 15.5°C
    1 BF
    67%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.0°C / 17.0°C
    1 BF
    56%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 10.3°C
    2 BF
    76%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    0 BF
    88%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 10.8°C / 14.8°C
    1 BF
    74%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.4°C / 10.7°C
    0 BF
    81%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.8°C / 14.6°C
    1 BF
    69%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.1°C / 19.3°C
    6 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 12.9°C / 14.9°C
    4 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.4°C / 16.6°C
    3 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 14.6°C
    2 BF
    81%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    2 BF
    94%
  • Λάρισα
    Ασθενής ομίχλη
    9°C 7.5°C / 8.9°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 7.5°C / 11.7°C
    1 BF
    63%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 15.8°C / 18.8°C
    2 BF
    84%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.2°C / 17.5°C
    2 BF
    72%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.8°C / 14.9°C
    1 BF
    78%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 11.5°C / 15.6°C
    3 BF
    73%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    1 BF
    75%

Ευσεβία Χασάπη-Χριστοδούλου: Τάσεις ανανέωσης στο Νεοελληνικό Θέατρο. Ο Νουμάς και τα περιοδικά της Αριστεράς (1903-1931), Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα «αριστερά» περιοδικά και το θέατρο

  • A-
  • A+
Πλούσιο και ανεξερεύνητο εν πολλοίς πληροφοριακό υλικό που ανασυντίθεται με τρόπο εύληπτο ώστε να παρουσιάσει μια κατά το δυνατόν ολοκληρωμένη εικόνα της θεατρικής ζωής μιας καθοριστικής τριακονταετίας. Απολαμβάνει ο αναγνώστης και τις πλούσιες μεταμορφώσεις της νεοελληνικής γλώσσας.

Στο βιβλίο παρουσιάζεται η θεατρική πραγματικότητα της πρώτης τριακονταετίας του 20ού αιώνα, όπως αυτή απεικονίζεται στις σελίδες των «αριστερών» περιοδικών της εποχής, και έχει στόχο την αποτύπωση μιας διαφορετικής διάστασης από αυτήν του «εμπορικού» θεάτρου. Εξετάζει τα έργα που επηρεάστηκαν από την ιδεολογία του Δημοτικισμού και τον αγώνα για την επικράτηση της δημοτικής γλώσσας.

Οπως διευκρινίζει η συγγραφέας, ο χαρακτηρισμός «αριστερός» αποδίδεται με το περιεχόμενο της έννοιας του «νεωτερισμού», σε αντιδιαστολή με την έννοια της «συντηρητικότητας». Δηλαδή, στην έννοια της λέξης «αριστερός» (σύμφωνα με το Αντιλεξικόν ή Ονομαστικόν της Ελληνικής του Θεολ. Βοσταντζόγλου) συμπεριλαμβάνονται οι έννοιες «επαναστατικότητα», «ριζοσπαστικότητα», «προοδευτικότητα», «ανατρεπτικές-, επαναστατικές-, καινοφανείς, ριζοσπαστικές- αντιλήψεις,- αρχές, ιδέες/ιδεολογία,- πολιτική,- των άκρων», «ανατρεπτικοί, επαναστατικοί -νεωτερισμοί» και «καινοτομία, νεωτερισμός». Υποκείμενο των παραπάνω είναι ο «καινοτόμος, ο νεωτεριστής, ο φορέας νέων ιδεών», ο «πρωτοπόρος», ο «επαναστάτης», ο «ριζοσπάστης», ο «αριστερός, ο «πρεσβεύων ριζοσπαστικές πολιτικές αρχές» και ο «κομμουνιστής».

Αυτοί «νεωτερίζουν, καινοτομούν, ανοίγουν -νέους δρόμους, -νέους ορίζοντες, ξανοίγουν νέους δρόμους», «πρεσβεύουν αριστερές αρχές, αριστερίζουν, είναι αριστεροί», είναι «καινοτόμοι, ρηξικέλευθοι, φιλοπρόοδοι, προοδευτικοί, πρωτοποριακοί, πρωτοπόροι, επαναστατικοί, ριζοσπαστικοί». Επιπλέον, στην έννοια «αριστερός» εμπεριέχεται η έννοια της κριτικής την οποία ασκούν τα περιοδικά αυτά στην πολιτική και κοινωνική ζωή, όπως και η έννοια της εναντίωσης στον σχολαστικισμό, τον λογιοτατισμό και την αρχαιολατρία, αλλά και η προβολή νέων πολιτικών και κοινωνικών ιδεών και επιστημονικών και αισθητικών αντιλήψεων. Προέχει, βέβαια, ο πολιτικός χαρακτήρας τους.

Το υλικό που παρουσιάζεται, εστιασμένο στον χώρο του θεάτρου, αντλείται από πλειάδα περιοδικών, που κυκλοφορούν σε έναν χώρο ο οποίος ακόμη δεν έχει διαμορφωθεί ιδεολογικά και γι’ αυτό είναι ανοιχτός στις νέες ιδέες και τα προοδευτικά κινήματα.

Πρόκειται για περιοδικά «πολιτικά-κοινωνικά-φιλολογικά», φιλοσοσιαλιστικά, με έκδηλο σοσιαλιστικό προσανατολισμό, επιθεωρήσεις επαναστατικής σκέψης, μαρξιστικά, από τα οποία ορισμένα επιδίωκαν τη δημιουργία «ταξικής» τέχνης και προσδιορισμού κριτηρίων «προλεταριακής»: Κριτική (1η Ιανουαρίου 1903-Δεκέμβριος 1903), Ο Νουμάς (2 Ιανουαρίου 1903-20 Μαῒου 1917, 15 Δεκεμβρίου 1918, Δεκέμβριος 1924, Οκτώβριος 1929-Αύγουστος 1931),

Ο Καλλιτέχνης (Απρίλιος 1910-Σεπτέμβριος 1912, Ιανουάριος 1914), Πυρσός (Ιούνιος 1917-Απρίλιος 1919), Λογοτεχνία (1-15 Μαρτίου 1920), Νέοι Βωμοί (Ιανουάριος-Ιούνιος 1924), Νέα Σκέψη (Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1925), Διανόηση (Φεβρουάριος-25 Ιούλιος 1925), Αναγέννηση (Σεπτέμβριος 1926-Αύγουστος 1928), Λογοτεχνική Επιθεώρηση (Φεβρουάριος-25 Ιουνίου 1927), Ηλύσια (22 Μαῒου-5 Ιουνίου 1927), Νέα Επιθεώρηση (Ιανουάριος 1928-Μάρτιος 1929, πρώτη περίοδος κυκλοφορίας), Νέοι Ανθρωποι (Φεβρουάριος-Ιούνιος 1930) και Πρωτοπόροι (Φεβρουάριος-Μάρτιος 1930, Φεβρουάριος 1931-Ιανουάριος 1932). Ολα εκδίδονται σε μια εποχή έντονων ζυμώσεων, είναι ιδεολογικά προσανατολισμένα αλλά όχι πολιτικά χειραγωγημένα, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα ενδιαφέροντα.

Η παρακολούθηση του υλικού σε ευθύγραμμη χρονικά πορεία καθιστά σαφή την εξέλιξη από την αμφισβήτηση του ιδεολογικού κατεστημένου έως την επικράτηση του σοσιαλιστικού ρεαλισμού και την παγίωση της προλεταριακής τέχνης υπό τον καθοδηγητικό ρόλο στα λογοτεχνικά ζητήματα του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Το βιβλίο αποτελείται από εισαγωγή, πέντε κεφάλαια και ένα επίμετρο. Στην εισαγωγή σκιαγραφείται η εποχή στην οποία κινείται η έρευνα, δηλαδή από το 1903 μέχρι το 1931, όταν με την απροκάλυπτη επέμβαση του Κομμουνιστικού Κόμματος στους Πρωτοπόρους, σύμφωνα με τη Χριστίνα Ντουνιά «από τον κοινωνικό προβληματισμό» έχουμε φτάσει στον «κομματικό παρεμβατισμό». Σε έκτακτη έκδοση των Νέων Πρωτοπόρων, άλλωστε, τον Σεπτέμβριο του 1934, προβάλλονται οι «ορθόδοξες» θέσεις του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Στο πρώτο κεφάλαιο, «Η παρουσίαση της θεατρικής κατάστασης από την κριτική», παρουσιάζεται το πλαίσιο εντός του οποίου συντελείται το θεατρικό γίνεσθαι σε ό,τι αφορά τις διάφορες εκφάνσεις της θεατρικής δραστηριότητας: η υπάρχουσα τάξη πραγμάτων του Βασιλικού Θεάτρου, η Νέα Σκηνή του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου, οι προσπάθειες για την ίδρυση του Εθνικού Θεάτρου, η δραστηριότητα των διαφόρων θεατρικών σχημάτων, οι επιπτώσεις των διαγωνισμών, της αρχαιοπληξίας και της ξένης επίδρασης, το κοινό των παραστάσεων, η συνδικαλιστική δράση των ηθοποιών, ο Τύπος και η Κριτική.

Στο δεύτερο, «Περί της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας», η διαπραγμάτευση αφορά ένα πολύ ευαίσθητο κεφάλαιο της ιστορίας του νεοελληνικού θεάτρου, την πρόσληψη της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας από τότε που ο Μιστριώτης εξέθεσε τις απόψεις του στην Αίθουσα της Αρχαιολογικής Εταιρείας (1903). Παρατίθενται σημαντικά γεγονότα, όπως το «διπλωματικόν επεισόδιον της Αλκήστιδος», η μετάφραση του Κύκλωπα από τον Αλέξανδρο Πάλλη, η μετάφραση της Ορέστειας από τον Σωτηριάδη, η αρνητική στάση όλων αυτών των εντύπων απέναντι στις Δελφικές Γιορτές ως έκφραση της αστικής τάξης και της «κεφαλαιοκρατίας» κ.ά.

Στο τρίτο κεφάλαιο, «Για την ξένη θεατρική παραγωγή», παρουσιάζεται συστηματικά η καταγραφή των μεταφράσεων των ξένων έργων που δημοσιεύονται στα περιοδικά αυτά και η κριτική παρουσίαση αυτών που ανέβαιναν στις αθηναϊκές σκηνές.

Στο επόμενο κεφάλαιο, «Προωθώντας και κρίνοντας την πρωτότυπη θεατρική παραγωγή», όπως και στο προηγούμενο, καταγράφονται με μεθοδικό τρόπο όλα τα έργα που δημοσιεύονται στις σελίδες αυτών των περιοδικών και οι παρουσιάσεις όλων των έργων που ανέβηκαν στο θεατρικό σανίδι.

Το βιβλίο ολοκληρώνεται με το κεφάλαιο «Θεωρητικές αναζητήσεις στον χώρο του νεοελληνικού θεατρικού έργου», όπου κατατίθεται η καταγραφή των θεωρητικών αναζητήσεων και των απόψεων που διατυπώνουν οι διανοούμενοι της εποχής (Ηλίας Βουτιερίδης, Κωστής Παλαμάς, Δημήτρης Ταγκόπουλος, Ηλίας Κουλουβάτος, E. Clément, Ο Κριτικός του Νουμά κ.ά.) και, βέβαια, η ενδιαφέρουσα αντιπαράθεση του Πέτρου Βασιλικού, που υπερασπίζεται την κοινωνική λειτουργικότητα του έργου τέχνης, και του Παύλου Νιρβάνα, που αρνείται την τέχνη «σαν όργανο υπηρετικό της κοινωνίας». Στο «Επίμετρο» εκτίθεται συγκεντρωμένη η διάσπαρτη ύλη που αφορά τη συγγραφική και ιδιαίτερα τη θεατρική δραστηριότητα του Ξενόπουλου στον χώρο των συγκεκριμένων περιοδικών. Η μελέτη ολοκληρώνεται με την παράθεση της βιβλιογραφίας.

Στα θετικά του έργου, εκτός από την εξαντλητική παράθεση ενός πλούσιου και ανεξερεύνητου εν πολλοίς πληροφοριακού υλικού που ανασυντίθεται με τρόπο εύληπτο ώστε να παρουσιάσει μια κατά το δυνατόν ολοκληρωμένη εικόνα της θεατρικής ζωής μιας καθοριστικής τριακονταετίας, θα πρέπει να προστεθεί και η πλούσια υπομνημάτισή του με παραθέματα που συντελούν εν μέρει στην αναβίωση της συγκεκριμένης εποχής, καθώς μέσω αυτών παρακολουθούμε τις πλούσιες μεταμορφώσεις της νεοελληνικής γλώσσας.

*Φιλόλογος


Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Οι παρουσιάσεις είναι των ίδιων των αναγνωστών, εκείνων ακριβώς για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο. Είναι γραμμένες από αναγνώστες και απευθύνονται σε αναγνώστες. Και αυτό τις κάνει πιο προσωπικές, πιο προσιτές και πιο ανθρώπινες. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας στο [email protected]

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Ευθύνη του Συγγραφέα
Η επιμονή στις αρχές κάποιων θεατρικών συγγραφέων υπάρχει ελπίδα να συγκινήσει και να επηρεάσει τους νέους που έρχονται.
Η Ευθύνη του Συγγραφέα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γέλιο στο Σκοτάδι
Η Κατρίν Νογκρέτ στο έργο της Το Θέατρο του Σάμουελ Μπέκετ προσφέρει μια εμπεριστατωμένη και άρτια θεώρηση για τη γέννηση και την εξέλιξη της δραματουργίας του νομπελίστα συγγραφέα.
Γέλιο στο Σκοτάδι
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ο έρωτας είναι μια μεγάλη γνώση!»
Λίγο πριν κλείσει τα 89 του χρόνια, ο Ισπανός συγγραφέας Φερνάντο Αραμπάλ παραμένει ένα τρομερό παιδί, με απίστευτη μνήμη και ασίγαστη ζωτικότητα, πάντα έτοιμος να αφηγηθεί ιστορίες.
«Ο έρωτας είναι μια μεγάλη γνώση!»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Το βαλς των δέντρων και του ουρανού»
Πριν από έναν χρόνο μεταφράστηκε στα ελληνικά το εξαιρετικό βιβλίο του Ζαν-Μισέλ Γκενασιά «Το βαλς των δέντρων και του ουρανού» (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις). Ο Ζαν-Μισέλ Γκενασιά γεννήθηκε στο Αλγέρι το...
«Το βαλς των δέντρων και του ουρανού»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η μαγεία όντως υπάρχει και μπορείς να τη χειριστείς»
Τη συναντήσαμε στον χώρο της. Στο μαγαζί-γραφείο-«μεταμορφωτήριο» (όπως της λέμε και γελάει) στο κέντρο της Αθήνας. Τη συναντήσαμε και στο θέατρο. Το βιβλίο της «Οι μάγισσες της Σμύρνης», που έχει πουλήσει...
«Η μαγεία όντως υπάρχει και μπορείς να τη χειριστείς»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δεν γίνονται όλα τα πράγματα για τα λεφτά
Ο Στέλιος Μάινας είναι ένας από τους πιο αγαπημένους ηθοποιούς του θεάτρου και της τηλεόρασης. Αυτό που δεν ξέρει ο πολύς κόσμος είναι ότι είναι και ένας πολύ ιδιαίτερος συγγραφέας. Κάνω όση οικονομία λέξεων...
Δεν γίνονται όλα τα πράγματα για τα λεφτά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας