• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    33°C 30.2°C / 35.9°C
    3 BF
    37%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 30.9°C / 34.9°C
    1 BF
    39%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    31°C 30.0°C / 32.0°C
    3 BF
    74%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.5°C / 27.9°C
    3 BF
    44%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 28.0°C
    2 BF
    57%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 31.2°C / 34.7°C
    2 BF
    25%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    29°C 29.4°C / 31.1°C
    3 BF
    21%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    30°C 27.6°C / 30.7°C
    3 BF
    36%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    31°C 27.7°C / 33.8°C
    2 BF
    66%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.9°C / 31.9°C
    2 BF
    37%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.9°C / 32.1°C
    2 BF
    61%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    32°C 31.8°C / 32.7°C
    2 BF
    46%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 28.9°C
    2 BF
    74%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    35°C 34.9°C / 35.5°C
    3 BF
    26%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.9°C / 35.5°C
    4 BF
    20%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.8°C / 28.8°C
    3 BF
    64%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    34°C 31.0°C / 36.1°C
    2 BF
    16%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 27.3°C / 27.3°C
    2 BF
    61%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    34°C 32.0°C / 35.2°C
    4 BF
    37%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.8°C / 29.8°C
    5 BF
    26%

Το 2020 η Αλιέντε δήλωσε για την κατάσταση στη Χιλή: «Η πανδημία αποκάλυψε ανισότητες που θα τροφοδοτήσουν τεράστιες διαμαρτυρίες, αφού άλλοι την πέρασαν σε γιοτ και άλλοι πείνασαν. Θαρρώ πως όλα, πλέον, αρχίζουν να αμφισβητούνται και τίποτα δεν είναι δεδομένο, αφού ο ασκός του Αιόλου -και της Ιστορίας- ξανάνοιξε...»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το πλοίο της ελπίδας στα κύματα της εξορίας

  • A-
  • A+
Τον καμβά κεντούν οι ήρωες, δυστυχώς όμως στο ίδιο κάδρο υπάρχουν οι στραβές βελονιές: στυγνοί δικτάτορες, ψεύτες ιερείς, καταδότες γείτονες, μονολιθικά, στενόμυαλα άτομα. Και η φρίκη που τροφοδοτεί την αντιπολεμική λογοτεχνία.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η ιστορία που αφηγείται στο βιβλίο της η Ιζαμπέλ Αλιέντε εκτυλίσσεται από το 1936 μέχρι το 1994, με κάποια χρονικά άλματα. Ξεκινά εστιάζοντας στη σπαρασσόμενη από τον εμφύλιο πόλεμο Ισπανία (1936-1939), ανάμεσα στις δημοκρατικές δυνάμεις της -νόμιμα εκλεγμένης- κυβέρνησης λαϊκού μετώπου, αφενός, και στους εθνικιστές του στρατηγού Φράνκο, αφετέρου.

Κλείνει στη Χιλή, αφού έχει προηγηθεί η αιμοσταγής δικτατορία του στρατηγού Πινοσέτ, μετά το αμερικανοκίνητο πραξικόπημα της στρατιωτικής χούντας υπό την ηγεσία του (1973-1982).

Οι ήρωες προβάλλονται με εξαιρετική ζωντάνια από την Αλιέντε, επιβεβαιώνοντας τη θητεία της στη δημοσιογραφία, πριν γίνει η πασίγνωστη μυθιστοριογράφος του μαγικού ρεαλισμού. Στο τελευταίο της βιβλίο, όμως, δεν χωρούν μαγείες και μύθοι... Είναι ένα μυθιστόρημα καθαρά ρεαλιστικό, όπου οι χαρακτήρες αποδίδονται με φωτογραφική ενάργεια, αφού τους εμπνεύστηκε από ανθρώπους που γνώρισε από κοντά.

Κι ενώ οι προσωπικές και οικογενειακές ιστορίες των λογοτεχνικών ηρώων είναι προϊόν μυθοπλασίας, τα ιστορικά γεγονότα που αναμειγνύονται με αυτές -σε όλο το έργο- είναι πραγματικά, όπως και τα πρόσωπα: Φράνκο, Νερούδα, Σέρδα, Αλιέντε, Νίξον, Πινοσέτ κ.ά. Ιδιαίτερα, ο πληθωρικός πρόξενος, πρεσβευτής και, κυρίως, ποιητής

Πάμπλο Νερούδα, καθώς και ο πρώην γιατρός, αφοσιωμένος στην πολιτική -και στο σκάκι- μαρξιστής πρόεδρος της Χιλής Σαλβαδόρ Αλιέντε (θείος της συγγραφέως), προβάλλουν ως καθοριστικές φυσιογνωμίες στην Ιστορία της Χιλής και ειδικά στις ζωές των βασικών ηρώων της μυθοπλασίας: των Ισπανών εξορίστων που κατέφυγαν στο Σαντιάγο, μετά τον εμφύλιο στην πατρίδα τους, για να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους.

Πραγματικό ήταν και το «Winnipeg», το καράβι που κοσμεί το θαυμάσιο εξώφυλλο του βιβλίου, σε μια εντυπωσιακή ζωγραφική απεικόνιση. Ηταν αυτό που μετέφερε από τη Γαλλία τους εξαθλιωμένους, ηττημένους πρόσφυγες (περί τους 2.000), στην πλειονότητά τους δημοκρατικούς κάθε κατηγορίας: «κομμουνιστές, σοσιαλιστές, αναρχικούς και φιλελεύθερους», σύμφωνα με τον Νερούδα, που είχε αναλάβει τη μεταφορά τους στο λιμάνι του Βαλπαραΐσο, όταν «ο Χίτλερ καταβρόχθιζε με βουλιμικές δαγκωνιές ευρωπαϊκά εδάφη, και τα μαύρα σύννεφα του πολέμου σκοτείνιασαν ήδη τον ουρανό» (Αλιέντε, σελ. 140).

Κατέπλευσε, λοιπόν, σε μια ειρηνική χώρα το καράβι των προσφύγων-μεταναστών, γι’ αυτό και το ονόμασαν «το πλοίο της ελπίδας». Ετσι θα το θυμούνταν πολλά χρόνια μετά, έστω κι αν ήταν μοιραίο να βιώσουν ξανά έναν εμφύλιο, μια δεύτερη αυτοεξορία και μια δικτατορία.

Διαβάζουμε, λοιπόν, ένα ρεαλιστικό-κοινωνικό μυθιστόρημα με άφθονα ιστορικά στοιχεία, τα οποία καθορίζουν το πλαίσιο δράσης των ανθρώπων, ως ενεργών υποκειμένων, που με τις πεποιθήσεις και τις πράξεις τους -όχι παθητικά- διαμορφώνουν τη μοίρα τους και διανοίγουν δρόμους ελπίδας. Οπως το κουτί της Πανδώρας που εξαπολύει όλα τα δεινά στους ανθρώπους, έτσι και οι ιστορικές συνθήκες μάς απειλούν συχνά, ωστόσο η ελπίδα μένει τελευταία.

Με το βιβλίο της η Αλιέντε μάς καλεί να την αδράξουμε για να σωθούμε. Ακόμα, οι κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές συνθήκες είναι ο καμβάς πάνω στον οποίο «κεντούν» οι ήρωες δυναμικά τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους. Δυστυχώς, μέσα στο ίδιο κάδρο υπάρχουν και οι στραβές βελονιές, οι άνθρωποι και οι θεσμοί που καταστρέφουν τον πολιτισμό, αναποδογυρίζουν την πρόοδο, όπως στυγνοί δικτάτορες, ψεύτες ιερείς, καταδότες γείτονες, μονολιθικά, στενόμυαλα άτομα.

Ωστόσο οι βασικοί χαρακτήρες είναι οι βαστάζοι της κοινωνίας, αυτοί που θα αντέξουν κάθε δυσκολία, θα βοηθήσουν τους συνανθρώπους τους, ακόμα και ρισκάροντας τη ζωή τους. Ανθρωποι του μόχθου, που αγαπούν και ερωτεύονται με σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή, με έγνοια για τον «άλλο» κι ας μην είναι από τους «ομοίους» τους, ώς το τέλος.

Είναι άνθρωποι από τους οποίους αντλούμε δύναμη, όπως ο γιατρός Βίκτορ Νταλμάου, ο οποίος νεαρός, ως νοσηλευτής-γιατρός (εμπειρικός), ξαναδίνει ζωή στον δεκαπεντάχρονο στρατιώτη, χωρίς μέσα, πιέζοντας ρυθμικά τη γυμνή καρδιά του εξ επαφής, με τα δάχτυλά του, ενώ γύρω του σφυροκοπά ο πόλεμος... Ο ίδιος θα συνεχίσει να σώζει ζωές, μέχρι που θα γίνει καταξιωμένος γιατρός, ως μετανάστης στη Χιλή. Και επί δικτατορίας, θα θεραπεύσει, όντας πολιτικός κρατούμενος, τον διοικητή της φυλακής του, παρά τα βασανιστήρια που υφίσταται, και θα σωθεί...

Για να προστατεύσει τη χήρα του αντάρτη αδερφού του, τη Ροσέρ, και το παιδί της, θα την παντρευτεί με λευκό γάμο και θα μπουν στο «Winnipeg». Υστερα από πολλές περιπέτειες και μάταιους έρωτες, στην ωριμότητα θα γίνουν ένα αληθινά ερωτευμένο και αγαπημένο ζευγάρι με τη Ροσέρ, τη μαχητική και φιλότιμη πιανίστρια, καλή μάνα και σύντροφο, άνθρωπο με σοφία.

Υπάρχουν, ακόμη, πολλές γυναίκες πρωτοποριακές και δυναμικές, όπως η Πασιονάρια που κραυγάζει για να εμψυχώσει τους αγωνιστές Ισπανούς δημοκράτες: «Καλύτερα να πεθάνει κανείς όρθιος, παρά γονατιστός» (σ. 55). Εθελόντριες νοσοκόμες, που με ιεραποστολικό ζήλο θυσιάζουν την προσωπική τους «ευτυχία» για τη διάσωση ανθρώπων, όπως η όμορφη Ελίζαμπεθ.

Είναι αυτές που αντιστέκονται σε μια πατριαρχική κοινωνία, που τις κρατά δέσμιες στον ρόλο της πιστής και υποταγμένης συζύγου ή κόρης στον άνδρα-αφέντη, όπως απαιτούσε -στον μέγιστο βαθμό- η κοινωνία της Χιλής και η καθολική Εκκλησία.

Αλλά και την ευγένεια του ιππότη βλέπουμε σε άνδρες σαν τον Αϊτόρ, τον ατρόμητο μοτοσικλετιστή ταχυδρόμο, που μέσα στη φωτιά του πολέμου μεταφέρει γράμματα και γυναικόπαιδα, κομιστής της ελπίδας κι αυτός... Κι αν κάνουν λάθη αυτοί οι άνθρωποι ή γίνονται άδικοι, είναι πρόθυμοι να τα διορθώσουν, εκτός αν οι κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες τους καταβάλουν ή επέλθουν τα γηρατειά και δεν τα καταφέρουν. Και τότε, όμως, βρίσκουν μια φιλοσοφία ζωής: Το παρελθόν δεν αλλάζει, μπορούν, όμως, να σβήσουν τις χειρότερες αναμνήσεις...

Πληθωρικό, επικό μυθιστόρημα, με καταιγιστική ροή και ανατροπές, μακρόσυρτο σαν το «μακρύ πέταλο από θάλασσα» που περιβάλλει τη Χιλή, και με πολλούς ήρωες, βρίθει νατουραλιστικών εικόνων πολέμου, που πέφτουν καταιγιστικά, κυρίως από τον ισπανικό εμφύλιο με τους 30.000 νεκρούς.

Μαζικές εκτελέσεις, κατεστραμμένες πόλεις, το αίμα να ρέει, ακρωτηριασμένοι, διαμελισμένα σώματα -η βρομιά των στρατοπέδων- τροφοδοτούν μια αντιπολεμική λογοτεχνία. Υστερα, με τις «εκκαθαρίσεις», η έξοδος από τη χώρα, στην πραγματικότητα η άτακτη φυγή αμάχων, γέρων, γυναικών, παιδιών, της εγκύου Ροσέρ, στη Γαλλία, η οποία σε κάποια φάση έκλεισε τα σύνορα (κάτι ανάλογο ζήσαμε πρόσφατα!) γι’ αυτούς τους ανεπιθύμητους, απειλητικούς(!) φυγάδες, που πέθαιναν από τύφο, δυσεντερία και πείνα. Σκηνές ωμού ρεαλισμού για γερά νεύρα...

Ωστόσο, μέσα στην αγριότητα, δεν λείπουν ούτε τα ρομαντικά στιγμιότυπα -των ανθρώπινων σχέσεων- ούτε κάποιος λυρισμός, χάρη στους στίχους του Νερούδα, και κάποτε ένα λεπτό, ανακουφιστικό χιούμορ. Ο λυρικός τόνος ανακάμπτει ελαφρά και προς το ανατρεπτικό τέλος-έκπληξη για τον αναγνώστη...

Τέλος, μας δίνονται και πολλές πληροφορίες για το σοσιαλιστικό πείραμα, διά της ειρηνικής, κοινοβουλευτικής οδού, του Αλιέντε, με τις εθνικοποιήσεις των μεταλλείων χαλκού και των τραπεζών, τα μέτρα πρόνοιας για τους φτωχούς. Δέχτηκε άγρια επίθεση από ιδιωτικές επιχειρήσεις και κυρίως τον Λευκό Οίκο, επί Νίξον (με μεθοδεύσεις της ClA), που πέτυχαν να το καταπνίξουν με φόρο αίματος (πάνω από 3.000 οι νεκροί και εξαφανισθέντες, ο ίδιος ο Αλιέντε βρέθηκε νεκρός).

Εκτοτε στη Χιλή εφαρμόστηκε το δόγμα της ελεύθερης αγοράς (της σχολής του Σικάγου), το οποίο επικράτησε και μετά την πτώση της δικτατορίας (1982), με υποταγμένη την εργατική τάξη και θρίαμβο των επιχειρηματιών, όπως διατείνεται και ο λογοτεχνικός ήρωας.

*Φιλόλογος


Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Οι παρουσιάσεις είναι των ίδιων των αναγνωστών, εκείνων ακριβώς για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο. Είναι γραμμένες από αναγνώστες και απευθύνονται σε αναγνώστες. Και αυτό τις κάνει πιο προσωπικές, πιο προσιτές και πιο ανθρώπινες. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας στο [email protected]

Το 2020 η Αλιέντε δήλωσε για την κατάσταση στη Χιλή: «Η πανδημία αποκάλυψε ανισότητες που θα τροφοδοτήσουν τεράστιες διαμαρτυρίες, αφού άλλοι την πέρασαν σε γιοτ και άλλοι πείνασαν. Θαρρώ πως όλα, πλέον, αρχίζουν να αμφισβητούνται και τίποτα δεν είναι δεδομένο, αφού ο ασκός του Αιόλου -και της Ιστορίας- ξανάνοιξε...»

ΝΗΣΙΔΕΣ
Μήπως μας βλέπουν σαν πράγματα;
Η πανδημία επιφέρει ένα πλήγμα στην κοινότητα, οδηγεί στην α-δημία που αξιοποιείται από τους μηχανισμούς της εξουσίας. Η νέα αυτή συνθήκη απαιτεί επαγρύπνηση. «Ο πολτός των πραγμάτων» μας βάζει σε σκέψεις.
Μήπως μας βλέπουν σαν πράγματα;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Εντεκα παραμυθένιες μαργαρίτες
Στο χωράφι του βιβλίου σε χρώματα κίτρινο και κεραμιδί φύονται Μαργαρίτες χλωρές καλοκαιριάτικα; Κίτρινες, ολόφρεσκες, ζωηρές; Γιατί όχι, αν...
Εντεκα παραμυθένιες μαργαρίτες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Επί τον τύπον των ήλων…
Στη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας μιας βαρύτατα πληγωμένης άνοιξης η νέα ηρωίδα της Φωτεινής Τσαλίκογλου, η κυρία Φι, γίνεται ένα ηχηρό χαστούκι για τον δήθεν παντοδύναμο κόσμο.
Επί τον τύπον των ήλων…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ελπίδες της νιότης που έμειναν στη μέση του δρόμου
Στο νέο του μυθιστόρημα «1983» ένας εικοσάχρονος φοιτητής, μετέχει ενεργά στην κατάληψη της σχολής του, είναι πολιτικοποιημένος, έχει εκδιωχθεί από το σπίτι του και προσπαθεί να βρει δουλειά για να ζήσει
Ελπίδες της νιότης που έμειναν στη μέση του δρόμου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η χρήση της υπερβολής κανόνας για τη σάτιρα
Το μυθιστόρημα «Η Επιτροπή» ανήκει σε μια συγκεκριμένη ιστορική περίοδο στην ιστορία του αραβικού μυθιστορήματος όπως επίσης και της ιστορίας της Αιγύπτου τη δεκαετία του 1970.
Η χρήση της υπερβολής κανόνας για τη σάτιρα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η fake λογοτεχνία, δεκανίκι των fake news
Κατα­σκευασμένες ειδήσεις, πλαστά απομνημονεύματα και κρυφά ξενοφοβικά και ρατσιστικά μηνύματα σε φαινομενικά αθώες ψευδώνυμες αφηγήσεις, απατηλές αυτοβιογραφίες αλωνίζουν στη διεθνή αγορά του βιβλίου, και το...
Η fake λογοτεχνία, δεκανίκι των fake news

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας