• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    21°C 19.4°C / 22.0°C
    2 BF
    43%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 17.8°C / 21.1°C
    2 BF
    59%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 10.6°C / 17.0°C
    3 BF
    82%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    1 BF
    63%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    2 BF
    72%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.7°C / 17.8°C
    2 BF
    88%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    3 BF
    36%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 4.4°C / 17.0°C
    0 BF
    82%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 19.4°C
    2 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.0°C / 20.0°C
    1 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    19°C 19.0°C / 19.0°C
    2 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    19°C 19.4°C / 19.4°C
    0 BF
    55%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.0°C / 19.0°C
    2 BF
    77%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 22.0°C / 22.0°C
    3 BF
    33%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 4.4°C / 21.0°C
    4 BF
    40%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.9°C / 21.0°C
    2 BF
    64%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 15.6°C / 20.6°C
    2 BF
    42%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.0°C / 18.0°C
    3 BF
    68%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 17.8°C
    1 BF
    88%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    3 BF
    36%
Η διαπολιτισμική λαογραφία της ευζωίας
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η διαπολιτισμική λαογραφία της ευζωίας

  • A-
  • A+
Σε θεατροποιημένο σκηνικό, στο ευφορικό τραπέζι του πλούσιου Ρωμαίου Λαρήνσιου, οι χαρισματικοί 29 συνδαιτυμόνες θα μετατρέψουν την εξωστρεφή χειρονομία της γαστριμαργικής απόλαυσης σε διανοητικό θησαύρισμα μιας διαχρονικής εμπειρικής σοφίας της ζωής.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Το κεφάλαιο της διατροφής συνιστά βασικό ερευνητικό πεδίο (και) της λαογραφικής επιστήμης. Συνδέεται με τη διερεύνηση του υλικού βίου και ειδικότερα των βασικών αναγκών επιβίωσης, μέσα στα όρια των διαφορετικών πολιτισμικών συστημάτων: τη διαμόρφωση των δομών της οικονομικής, κοινωνικής-οικογενειακής ζωής, τα συστήματα κοινωνικής στρωμάτωσης, το ύφος του πολιτισμού και τις ιδιαίτερες ανθρωπολογικές του ποιότητες, τις θρησκευτικές και ηθικές αντιλήψεις, τα δίκτυα και τους μηχανισμούς επικοινωνίας, την ιδεολογία και το ήθος της καθημερινής ζωής, την ποιότητα της λαϊκής κουλτούρας και εκείνης των ανώτερων στρωμάτων. Υποτάσσεται, επομένως, και η διατροφή στις ίδιες πολιτισμικές συνάφειες με τα άλλα κεφάλαια της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Θα σημειώσει στο ιστορικό-λαογραφικό πόνημά του, με τίτλο «Το Συναξάριον του Στομάχου», ο Κεφαλλονίτης δημοσιογράφος και συγγραφέας Μπάμπης Αννινος: «Εχουν ο στόμαχος και η λειτουργία αυτού άμεσον σχέσιν με τας τύχας των ατόμων και των λαών.

“Πας πολιτισμός απορρέει από του στομάχου”, εδογμάτισεν ο Μέγας Φρειδερίκος. “Ο άνθρωπος είναι ό,τι τρώγει”, είπεν ο μέγας φιλόσοφος Καντ. Ο δε διάσημος φιλόσοφος της γαστριμαργίας Μπριλλιά-Σαβαρέν απεφάνθη ότι “το μέλλον των εθνών εξαρτάται εκ του τρόπου καθ’ ον τρέφονται”».

Στη συνέχεια αναφέρεται σε ακραίες εθνογραφικές διατροφικές ιδιαιτερότητες: «Οι Κινέζοι εκπλήσσονται βλέποντες τους Ευρωπαίους αγαπώντας τόσον πολύ το γάλα των αιγών και των αγελάδων, το οποίον αυτοί εν γένει αποστρέφονται, ενώ απεναντίας μετά πολλής λαιμαργίας γεύονται σκωλήκων και άλλων ακαθάρτων και βδελυρών πραγμάτων.

Τρέφουν και παχύνουν δι’ ιδιαιτέρας μεθόδου κυνάρια, τα οποία εσθίουν μετ’ άκρας ηδονής μαγειρευμένα… Τρώγουν τας αηδείς εκείνας και γλοιώδεις φωλεάς χελιδόνων… πτερύγια καρχαρίου και άλλα παραπλήσια. Οι Εσκιμώοι πίνουν ευχαρίστως το θερμόν αίμα των φωκών, προσφέρουν δε ως ορεκτικόν πεσκέσι προς αλλήλους τους παρ’ αυτών συλλαμβανομένους ποντικούς, τους οποίους ψήνουν με το δέρμα και με τα εντόσθια… Οι κάτοικοι της Γουιάνης τρώγουν τους ιχθύς ωμούς και προτιμούν αυτούς ιδιαιτέρως όταν ευρίσκωνται ήδη εις το στάδιον της σήψεως…»

Είναι γεγονός ότι το κεφάλαιο της διατροφής κινείται μέσα στις μεταβολές της ιστορικότητας των πολιτισμών. Προσδιορίζεται από το γεωγραφικό και χρονικό όριο, τις κλιματικές συνθήκες, τα οικονομικά μέσα, την εξωστρεφή ή ενδοστρεφή μορφή του πολιτισμού: κινητικότητα, εμπόριο, μέσα μεταφοράς, τεχνολογία.

Τα παραπάνω μορφοποιούν και τη μακρόχρονη διατροφική παράδοση των πολιτισμών, στην οποία αναγιγνώσκεται -εκτός από την ευφυΐα της ανθρώπινης προσαρμογής στα δεδομένα του φυσικού περιβάλλοντος- και η εξελικτική γραμμή μιας χειρονομίας επιβίωσης, καθώς μετατρέπεται σε τέχνη, φιλοσοφία, ανεπτυγμένη κοινωνικότητα, φιλολογία: σε ήθος της καθημερινής ζωής των ανθρώπων, πέρα από τους νόμους της ανάγκης και της στοιχειώδους κίνησης επιβίωσης.

Σταθμό στην αστική γαστρονομική φιλολογία αποτελεί το συμποσιακό έργο «Δειπνοσοφισταί» του Αθήναιου. Δεκαπεντάτομο έργο της ελληνιστικής φιλολογίας (2ος μεταχριστιανικός αιώνας), μας ξεναγεί στο κοσμοπολίτικο περιβάλλον της γαστριμαργικής κραιπάλης και της εικονοποιίας της. Τι είναι όμως οι «Δειπνοσοφιστές»;

Καλεσμένοι όλοι, είκοσι εννιά συνολικά, στο ευφορικό τραπέζι του πλούσιου Ρωμαίου Λαρήνσιου, εκπρόσωποι της τέχνης και της διανόησης της εποχής: ποιητές, γραμματικοί, φιλόσοφοι, νομικοί, ρήτορες, μουσικοί, γιατροί. Ξέρουν πολύ καλά την τέχνη του ο καθένας, περισσότερο όμως ξέρουν τα μυστικά της ευζωίας και τα παραθέτουν στις κουβέντες του τραπεζιού – γεύση μιας συναρπαστικής κοινωνικότητας, που εκδιπλώνεται με την ομορφιά της άνετης πρακτικής γνώσης της καθημερινής ζωής.

Στο θεατροποιημένο σκηνικό, σε ζωηρά αισιόδοξα ενσταντανέ, οι χαρισματικοί συνδαιτυμόνες θα μετατρέψουν την εξωστρεφή χειρονομία της γαστριμαργικής απόλαυσης σε διανοητικό θησαύρισμα μιας διαχρονικής, εμπειρικής σοφίας της ζωής: όλα τα είδη των κρασιών από όλα τα μέρη του κόσμου, οι ποικιλίες των σταφυλιών, οι καλές και οι κακές ποικιλίες των νερών και οι ιδιότητές τους, εκλεκτά φαγητά και οι συνταγές τους, οι ευεργετικές ή οι ενάντιες ιδιότητες που έχουν όλοι οι καρποί της γης.

Παρελαύνουν οι διάσημοι λαίμαργοι της ιστορίας, μαζί με ανέκδοτα, άγνωστους στίχους γνωστών και άγνωστων ποιητών, που διακινούν και τεκμηριώνουν την απίστευτη αυτή πανδαισία της ζωής, τα universalia της λαϊκής ιατρικής και την κοσμικότητα της εξαστισμένης καταναλωτικής κουλτούρας διαχρονικά.

Παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις και τις ιδιαιτερότητες της κάθε εποχής, τα διατροφικά «παραδείγματα» των αστικών κοινωνιών συγκλίνουν σε μια διαχρονική «αφήγηση» της λαογραφίας της ευζωίας: όπου τρώγω καλά σημαίνει τρώγω πολύ· και για τα δυτικά διατροφικά συστήματα: τρώγω πολύ κρέας και πολλά ψάρια. Χαρακτηριστικές είναι οι γκροτέσκ μυθιστορικές αφηγήσεις του Αθήναιου για διάσημους γαστρίμαργους της ιστορίας, τον Απίκιο, τον Τίθυλλο τον καλούμενο Τένθη, τον Φιλόξενο από τη Λευκάδα, τον Φιλόξενο τον Κυθήρειο.

Αλλά και το γυναικείο φύλο, παρά τις στερεοτυπικές αισθητικές του εικονοποιήσεις, περιλαμβάνεται στις ανεκδοτολογικές περί λαιμαργίας αφηγήσεις: «Η ορχηστρίς Αγλαΐς έτρωγε τακτικά στο γεύμα της τρεις και πλέον οκάδες κρέατος και δώδεκα άρτους. Επινε και δυο οκάδες κρασί». Εκπληκτικότερο όμως είναι το φαινόμενο μιας άλλης γυναίκας […] που κατοικούσε σε μια πόλη της Συρίας κι έτρωγε καθημερινά 30(!) «όρνιθες χωρίς να χορτάση!»

Σήμερα η ευρεία διάδοση της τεχνολογίας, η επανάσταση στις μεταφορές (ταχύτητα), η προαγωγή των τεχνολογιών επεξεργασίας και συντήρησης των τροφίμων, η ενθαρρυμένη κινητικότητα των ανθρώπων και η κοινωνική διασπορά ενός γεωγραφικά κατανεμημένου πλούτου διαμορφώνουν τον υψηλό βαθμό αστικοποίησης – και της διατροφής.

Από την «Ηδυπάθεια» του Αρχέστρατου και τις συμποσιακές ιστορίες του Αθήναιου ώς τη φυσιολογία γεύσης του Σαβαρέν και τις ολοζώντανες, ανάλαφρες ανταλλαγές εμπειριών στα ειδικά sites του κυβερνοχώρου, η γαστρονομική λαογραφία μεταφέρει παλίνδρομες διαπολιτισμικές φαντασιώσεις και εμπειρίες του ανθρώπινου παράδεισου: την υπέρβαση της απλής ανάγκης, την κατάκτηση της υπερβολής.

Υπάρχει, ωστόσο, στις μέρες μας η διάσταση ανάμεσα στην «ύβριν» της υπερβολής και τη «διαμαρτία» της στέρησης, ανάμεσα στην αταβιστική μνήμη της πενίας και τον φόβο της παχυσαρκίας, ένα διλημματικό πεδίο που κατασκευάζεται από την επιστήμη της διαιτητικής και της διατροφολογίας αφενός και την άλλη επιστήμη του μάρκετινγκ αφετέρου. Διατροφικά πρότυπα και αισθητικά μοντέλα μετεωρίζονται α-νόητα τις περισσότερες φορές, μεταξύ βιολογικής και αισθητικής υπερβολής όσον αφορά τον βαθμό συμμόρφωσης στη διαφήμιση της υπερκατανάλωσης από τη μια και τη διαφήμιση της βιομηχανίας του αδυνατίσματος από την άλλη.

Εξωτικό κάτοπτρο της παγκοσμιοποιημένης διατροφικής πληθωρικότητας της δικής μας εποχής, οι «Δειπνοσοφισταί» του Αθήναιου (σε μετάφραση του λαογράφου Πανταζή Κοντομίχη, εκδ. Γρηγόρη) έρχονται να μας καταπλήξουν με τον άφθαστο πλούτο της συσσωρευμένης παγκόσμιας γνώσης και να δείξουν την αμετανόητη επανάληψη της υπερβολής αποτυπωμένης στην ολοένα αυξανόμενη γαστριμαργική ηθογραφία της εποχής μας.

Η εμπειρία ανάγνωσης του βιβλίου προσφέρει έμμεσα την πολυεπίπεδη εμπειρία μιας «αγωγής της ζωής», στηριγμένης στην αμετακίνητη διαχρονία της λόγιας και λαϊκής σκέψης. Καλή και… ευφορική ανάγνωση!

*Διδάκτωρ Φιλολογίας, συγγραφέας


Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Οι παρουσιάσεις είναι των ίδιων των αναγνωστών, εκείνων ακριβώς για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο. Είναι γραμμένες από αναγνώστες και απευθύνονται σε αναγνώστες. Και αυτό τις κάνει πιο προσωπικές, πιο προσιτές και πιο ανθρώπινες. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας στο [email protected]

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Δοκιμασία της Ερπενμπεκ
Η συγγραφέας Τζέννυ Ερπενμπεκ στο νέο της βιβλίο μένει στη μυστηριώδη αφήγησή της, χωρίς να μας δίνει διαλόγους και εμφανή στοιχεία αλληλεπίδρασης μεταξύ των προσώπων.
Η Δοκιμασία της Ερπενμπεκ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αιχμάλωτοι των μοντέλων
Μια συλλογική προσπάθεια από έξι καταξιωμένους συγγραφείς με αναλύσεις και θέσεις για τη δημιουργία μιας νέας κοινωνίας στηριγμένης στις διαχρονικές και αναλλοίωτες αξίες του ανθρωπισμού και του πολιτισμού.
Αιχμάλωτοι των μοντέλων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Οδύσ(σ)εια των λέξεων
Κυκλοφόρησε το βιβλίο του Ν. Μαθιουδάκη που αποτελεί μία μελέτη πάνω στο λεξιλόγιο που χρησιμοποίησε ο Καζαντζάκης στην «Οδύσεια».
Η Οδύσ(σ)εια των λέξεων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στον καιρό της Αγριας Δύσης
Ο ήρωας του Γουίλιαμς είναι ο αναχωρητής που δηλώνει την παρέμβασή του μέσα στην κοινωνία των ανθρώπων.
Στον καιρό της Αγριας Δύσης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μυστήριο και μαγεία
Τα θέματα του Μάλαμουντ και η λεπτομερής περιγραφή των χαρακτήρων των έργων του σκιαγραφούν την πορεία του ανθρώπου προς μια ηθική ανύψωση.
Μυστήριο και μαγεία
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Κλικ» στην Ιστορία
Η βραβευμένη από την Ακαδημία Αθηνών στην Αρχαιολογία, Δήμητρα Καμαρινού φέρνει στο φως μία πολύτιμη συλλογή με τον τίτλο «Καρέ Ιστορίας. Αγώνες των Ελλήνων 1821-1923».
«Κλικ» στην Ιστορία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας