• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.1°C / 32.9°C
    4 BF
    40%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    30°C 26.6°C / 32.4°C
    2 BF
    56%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.9°C / 33.2°C
    2 BF
    44%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    0 BF
    57%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 30.7°C
    4 BF
    54%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 27.0°C / 29.9°C
    2 BF
    57%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.4°C / 25.6°C
    2 BF
    53%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    33°C 33.5°C / 33.5°C
    1 BF
    31%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 27.8°C / 30.4°C
    4 BF
    51%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 27.9°C
    4 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.3°C / 29.4°C
    5 BF
    45%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.5°C / 28.7°C
    3 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    0 BF
    69%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.9°C / 26.8°C
    0 BF
    53%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    31°C 29.5°C / 31.0°C
    1 BF
    40%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 28.8°C
    3 BF
    50%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    31°C 29.3°C / 32.7°C
    0 BF
    34%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.3°C / 28.8°C
    2 BF
    63%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 26.7°C / 30.0°C
    2 BF
    36%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    1 BF
    46%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η αντανάκλαση της κοινωνικής πραγματικότητας

  • A-
  • A+
Το θέατρο περιέχει κοινωνιολογικές προεκτάσεις περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη μορφή τέχνης και αφορά την κοινωνία και τον πολιτισμό της κάθε χώρας.

Το θέατρο για τις κοινωνικές επιστήμες είναι ακόμα ένα σημειωτικό σύστημα που συνιστά δείκτη του κοινωνικού γίγνεσθαι. Αντανακλά, δηλαδή, τις κοινωνικές δομές και σχέσεις που επικρατούν τη στιγμή της δημιουργίας. Αυτά, επί σκηνής. Τι αντανακλά ο κόσμος του θεάτρου εκτός σκηνής; Πώς μπορεί ο κόσμος που είναι πλασμένος από το υλικό των ονείρων να γίνει τόσο νοσηρός και κακοποιητικός για τον ίδιο του τον εαυτό; Ποιο είναι τελικά το αυτοάνοσο του θεατρικού σώματος;

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, ανακοινώνεται πως διαμορφώνεται ένας κώδικας δεοντολογίας για τον καλλιτεχνικό χώρο, με στόχο να πάψουν οι κακοποιητικές συμπεριφορές. Από ποιους και σε βάρος ποιων; Για ποιο λόγο μέχρι τώρα δεν υπήρξε ένα θεσμικό πλαίσιο που θα προστάτευε το εύθραυστο σύμπαν της τέχνης; Τι είδους σημασίες μπορεί να παράγει το γεγονός πως πίσω από τα περισσότερα καταγεγραμμένα εγκλήματα κρύβονται κραταιές δυνάμεις του θεάτρου;

Τα ειδεχθέστερα εγκλήματα διαπράττονται από τιποτένιους ανθρώπους που αρνούνται την ίδια τους την ατομικότητα, έγραφε η Χάνα Αρεντ, διατυπώνοντας τη θεωρία της κοινοτοπίας του κακού. Η Γερμανίδα φιλόσοφος είχε υποστηρίξει πως όταν όλοι είναι ένοχοι, κανένας δεν είναι ένοχος και πως οι εξομολογήσεις συλλογικής ενοχής παρεμποδίζουν την αποκάλυψη των πραγματικά ενόχων. Ποια είναι τα πρόσωπα πίσω από τα προσωπεία; Πώς μπορεί μια καλλιτεχνική αυθεντία να είναι παράλληλα ένας τιποτένιος άνθρωπος; Πώς διαχειριζόμαστε ως κοινωνία την απύθμενη αλήθεια των τραυματισμένων ανθρώπων και πώς την κακοποιητικότητα;

Είδαμε καλλιτέχνες να καταγγέλλουν επωνύμως συναδέλφους τους για προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας, για επαναλαμβανόμενη βίαιη συμπεριφορά, για σεξουαλική κακοποίηση και έτσι να ανοίγουν τον δρόμο και σε άλλους για να μιλήσουν για τη δική τους τραυματική εμπειρία. Γίναμε μάρτυρες της αποκαθήλωσης μεγάλων πρωταγωνιστών που μέχρι πρότινος κυριαρχούσαν στον κόσμο του θεάματος ενώ κάποιοι εξ αυτών είχαν διεισδύσει και στην πολιτική.

Διαπιστώσαμε την ύπαρξη πολυετούς σιωπής που ενδεχομένως να είχε κανονικοποιήσει για χρόνια τη βία πίσω από τις κουίντες. Είδαμε εν συνεχεία τον καλλιτεχνικό χώρο να γίνεται μια γροθιά ενάντια σε κάθε μορφή βίας και έπειτα κάποιους ηθοποιούς να στρέφονται ενάντια σε άλλους με αφορμή τις δημόσιες τοποθετήσεις τους. Παρατηρήσαμε την ίδια την κοινωνία να εκπλήσσεται, να ταράζεται και, τέλος, να διχάζεται.

Αρκούν η επαγγελματική αποπομπή του καλλιτέχνη και η αποκοπή της θαυμαστικής σχέσης που έχει χτίσει με το κοινό του για να αναστρέψουν το θεατρικό κλίμα; Πώς θα διαχειριστεί η πολιτεία το βαθύ τραύμα της κοινωνίας του θεάτρου; Και έπειτα, όταν αυτό το θέμα δεν θα μονοπωλεί τα μέσα ενημέρωσης, πώς θα τοποθετηθεί το κοινωνικό σώμα απέναντι στους θύτες και στα θύματα, απέναντι στο ίδιο το θέατρο που φέρει το δικό του πλέον βαθύ και διαχρονικό τραύμα;

Το θέατρο περιέχει κοινωνιολογικές προεκτάσεις περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη μορφή τέχνης και αφορά την κοινωνία και τον πολιτισμό της κάθε χώρας. Ο ίδιος ο κόσμος είναι μια θεατρική σκηνή και όλοι, άνδρες και γυναίκες -όπως σημείωνε ο Σέξπιρ- είναι απλά ηθοποιοί. Με τις εισόδους τους και τις εξόδους τους. Μα κάποιοι βρίσκονται να έχουν μεγαλύτερη εξουσία από κάποιους άλλους.

Το ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν η εξουσία βρίσκεται στα χέρια ναρκισσιστικών ατόμων και ασκείται σε βάρος ανθρώπων που βιοπορίζονται εκθέτοντας την ίδια τους την ύπαρξη. Αυτό κάνει κάθε ηθοποιός που ενσαρκώνει έναν ρόλο. Εκθέτει κάτι από εκείνον. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως το θέατρο σε όλους τους πολιτισμούς έχει την ίδια καταγωγική ρίζα: το ένστικτο της μίμησης και την ανάγκη μεταμόρφωσης, τη ροπή στην ονειροπόληση, τη λειτουργία της φαντασίας, την επιθυμία ή τη βιοψυχολογική παρόρμηση του θεάσθαι.

Αν ανατρέξουμε στο παιχνίδι των παιδιών θα παρατηρήσουμε πως είναι φύσει θεατρόμορφο. Αν ανατρέξουμε στα θεατρικά κείμενα θα διαπιστώσουμε πως γεννιούνται μέσα σε μια ψυχική κούνια όταν το ασυνείδητο γλιστρά μέσα στις λέξεις.

Η εικόνα του θηλυκού και του αρσενικού υφίσταται μεταμορφώσεις από την πένα του εκάστοτε δημιουργού, μεταμορφώσεις που σχετίζονται τόσο με την κοινωνική οργάνωση όσο και με την εποχή. Και έπειτα η εικόνα του θηλυκού και του αρσενικού καθορίζεται και από τον τρόπο που θα παραχθεί και θα προσληφθεί η παράσταση από την εκάστοτε ανθρώπινη κοινότητα. Το θέατρο είναι εξάλλου η μορφή τέχνης που μιλά τα μέγιστα για την ψυχανάλυση και αντιστοίχως η ψυχανάλυση είναι η κατεξοχήν θεωρία της δραματουργίας.

Δεν πρέπει να υποτιμάμε συνεπώς το ότι ο κόσμος διψά διαχρονικά για θέατρο ακόμα και σε περιόδους μεγάλης κρίσης. Ισως γιατί η τέχνη -όπως έγραφε ο Μπρεχτ- δεν είναι ένας καθρέφτης για να αντικατοπτρίζεις την πραγματικότητα αλλά ένα σφυρί για να τη διαμορφώνεις.

Μια περίοδος κρίσης είναι και αυτή που διανύουμε και το θέατρο μπορεί να γίνει περισσότερο από ποτέ ένα σφυρί για να διαμορφώσουμε την πραγματικότητα που μας περιβάλλει. Αν η λειτουργία του δράματος είναι η κάθαρση των συναισθημάτων, τότε δεν υπάρχει χώρος για άλλη ανοχή.

Δεν είναι τυχαίο που ο Ζίγκμουντ Φρόιντ διάβαζε φανατικά θέατρο, ποίηση και μυθιστορήματα για να ανιχνεύσει τις ψυχικές καταβολές των έργων και μέσα από λογοτεχνικά παραδείγματα στοιχειοθετούσε τις ψυχαναλυτικές θεωρίες του. Οπως δεν είναι άνευ σημασίας το ότι ο θεμελιωτής της ψυχανάλυσης στάθηκε επίμονα στην έννοια του εγκληματία στο έργο του Ντοστογιέφσκι.

Ενδεικτικά είχε σημειώσει τα δύο βασικά χαρακτηριστικά για τον εγκληματία, τον άκρατο εγωισμό και την έντονη τάση προς την καταστροφή, επισημαίνοντας πως προϋπόθεση για την εκδήλωσή τους είναι η απουσία αγάπης. Τόσο στη σκηνή, όσο και στη ζωή.

Είναι ευθύνη των δραματουργών, των ερμηνευτών, του κοινού και των θεσμών να μη συγκαλύπτουν κανενός είδους ναρκισσιστική κακοποίηση. Ανεξάρτητα από την ψυχική πηγή της.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η πολιτιστική ατζέντα της εβδομάδας
To έργο του Μάρτιν Μακ Ντόνα «Η βασίλισσα της ομορφιάς» είναι μια παράσταση για την τραγικότητα τόσο της ανθρώπινης ύπαρξης όσο και των ανθρώπινων σχέσεων.
Η πολιτιστική ατζέντα της εβδομάδας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το εμπόριο των τεχνών
Ο Γκροτόφσκι ήταν γνήσιος, ανήσυχος, παθιασμένος, αφοσιωμένος ερευνητής του μοναχικού Ανθρώπου και των δομών του Θεάτρου.
Το εμπόριο των τεχνών
ΝΗΣΙΔΕΣ
Διπλή επιτυχία σε έναν χώρο
Ο Μάνος Καζαμίας και ο Γιώργος Σιδέρης πρωταγωνιστούν στις παραστάσεις του Cartel και δεν φοβούνται να σχολιάσουν την επικαιρότητα και τη ζωή.
Διπλή επιτυχία σε έναν χώρο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μάλλον δεν καταλαβαίνουμε ότι δεν υπάρχει δημοκρατία
Ο Γεράσιμος Γεννατάς υποδύεται τον Αντονέν Αρτώ στην παράσταση «Κόκκαλο» και μιλά στην «Εφ.Συν.» για το νέο θεατρικό εγχείρημα και τη σημερινή κατάσταση.
Μάλλον δεν καταλαβαίνουμε ότι δεν υπάρχει δημοκρατία
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Οταν στεγνώσει η ψυχή βγαίνουν τα τέρατα»
Η σκηνοθέτις και ηθοποιός αποφάσισε να ανεβάσει τη «Μήδεια» του Ευριπίδη, σαν «χάρτη με οδοδείκτες» για το πώς η βία και η οργή μπορούν να μετατρέψουν ένα θύμα σε θύτη.
«Οταν στεγνώσει η ψυχή βγαίνουν τα τέρατα»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας