• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 15.6°C / 17.9°C
    2 BF
    75%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.3°C / 13.3°C
    0 BF
    82%
  • Πάτρα
    Βροχοπτώσεις μέτριας έντασης
    13°C 12.0°C / 14.0°C
    2 BF
    77%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 7.0°C
    0 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    4 BF
    88%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 9.9°C / 12.3°C
    1 BF
    83%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.3°C / 7.3°C
    1 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.6°C / 10.6°C
    2 BF
    94%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 16.6°C / 18.7°C
    4 BF
    65%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    5 BF
    78%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.2°C / 19.1°C
    4 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 12.3°C
    4 BF
    77%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.8°C / 15.8°C
    3 BF
    76%
  • Λάρισα
    Βροχοπτώσεις μέτριας έντασης
    9°C 8.5°C / 8.5°C
    1 BF
    89%
  • Λαμία
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    8°C 8.5°C / 8.5°C
    1 BF
    83%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 18.8°C
    2 BF
    76%
  • Χαλκίδα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    17°C 15.8°C / 18.1°C
    3 BF
    70%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.0°C / 12.7°C
    2 BF
    91%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.4°C / 13.4°C
    2 BF
    79%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.8°C / 6.8°C
    0 BF
    89%

Απόσπασμα από την «Τσιγγάνικη ορχήστρα»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η «Τσιγγάνικη Ορχήστρα» 40 χρόνια μετά

  • A-
  • A+

Αν ένα ελληνικό βιβλίο κόμικς έχει γίνει θρύλος στο πέρασμα των περίπου 40 ετών από τότε που ξεκίνησε να δημιουργείται, αυτό είναι η «Τσιγγάνικη Ορχήστρα» του Γιάννη Καλαϊτζή. Το πρώτο μέρος της δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 1981 στο έβδομο τεύχος ενός επίσης θρυλικού περιοδικού, της «Βαβέλ», που τότε έκανε τα πρώτα της βήματα, αναζητώντας το στυλ της και παρέχοντας τον χώρο της σε Ελληνες καλλιτέχνες που πειραματίζονταν πάνω στη γλώσσα των κόμικς έχοντας κυρίως επιρροές από Ευρωπαίους συναδέλφους τους. Μπορεί η «Τσιγγάνικη Ορχήστρα» να μην ολοκληρώθηκε στη «Βαβέλ», κυκλοφόρησε όμως ολόκληρη από τις εκδόσεις Πολύτυπο το 1984 με την ένδειξη «Εικονογράφημα»! Ολόκληρη; Αυτό δεν θα το μάθουμε ποτέ, καθώς ο Καλαϊτζής στην τελευταία σελίδα άφηνε να εννοηθεί ότι η αστική περιπέτεια του παράξενου ζεύγους των πρωταγωνιστών θα έχει και συνέχεια. «Τέλος στο πρώτο βιβλίο» είναι τα λόγια με τα οποία κλείνει η «Τσιγγάνικη Ορχήστρα». Δεν υπήρξε ποτέ δεύτερο.

Απόσπασμα από την «Τσιγγάνικη ορχήστρα»

Ο Καλαϊτζής συνέχισε να δημιουργεί μοναδικά κόμικς όπως «Το μαύρο είδωλο της Αφροδίτης» και το «Ο Τυφών», να γελοιογραφεί, να σκιτσάρει αλλά στην «Τσιγγάνικη Ορχήστρα» δεν επέστρεψε ποτέ. Ισως και να μη χρειαζόταν κάτι τέτοιο καθώς η ιστορία είναι τόσο επιτηδευμένα ανολοκλήρωτη που οποιαδήποτε παρέμβαση θα αλλοίωνε το αρχικό της περιεχόμενο: την απόπειρα καταγραφής ενός 24ώρου του τρόμου για ένα ζευγάρι στα όρθια ερείπια μιας εφιαλτικής και γκροτέσκο Αθήνας που καταρρέει ακροβατώντας ανάμεσα στον υπερφίαλο και κατευθυνόμενο δυτικό της προσανατολισμό και το ανατολικό της παρελθόν.

Απόσπασμα από την «Τσιγγάνικη ορχήστρα»

Η «Τσιγγάνικη Ορχήστρα» θα μπορούσε να είναι ένα ιστορικό ντοκουμέντο για την Αθήνα του ’80. Ή ένα ρεπορτάζ με θέμα τη ζωή ενός εργαζόμενου στην πόλη. Ή μια ηθογραφία της εποχής. Μια ερωτική ιστορία ίσως. Ενα πολιτικό σχόλιο για τις αντιφάσεις της Αριστεράς και την αδυναμία συνεννόησης των δυνάμεών της. Μια καταγγελία του κράτους του χωροφύλακα που συντηρούσε η Δεξιά. Μια πινακοθήκη χαρακτηριστικών μορφών και φυσιογνωμιών της πόλης. Μια συλλογή από γκράφιτι, συνθήματα, τίτλους εφημερίδων και επιγραφές. Ενα road κόμικς στους μποτιλιαρισμένους δρόμους ανάμεσα σε τρόλεϊ, αδέσποτα σκυλιά, τσοντάδικα, ματατζήδες, διαδηλωτές, ταξιτζήδες, κλειδαράδες, γαλατάδες, μπανιστιρτζήδες, παλαιοπώλες, καφετζήδες, ψαροπώλες, θυρωρούς, σουβλατζήδες, πλανόδιους μουσικούς και χορευτές, ξενοδόχους, επαίτες και ρεμπέτες. Ενα μητροπολιτικό σάουντρακ με κλαρίνα, κιθάρες, ροκ, ποδοσφαιρικές μεταδόσεις, μεγάφωνα από Ντάτσουν με καρπούζια και τον Σαββόπουλο να υπενθυμίζει «Τώρα με χειρουργεί μια αλλήθωρη νεολαία, μια τσογλανοπαρέα που κάνει κριτική» δίπλα στον Βελουχιώτη.

Απόσπασμα από την «Τσιγγάνικη ορχήστρα»

Η «Τσιγγάνικη Ορχήστρα» δεν είναι κάτι απ’ όλα αυτά. Είναι όλα αυτά μαζί. Μα πάνω απ’ όλα είναι η απελπισμένη απόπειρα απόδρασης ακριβώς από όλα αυτά. Είναι η αγωνία του σκιτσογράφου Κώστα Φαναρτζή, εργαζόμενου στην εφημερίδα «Η Σημαία», και της Εφης που μόλις γνωριστήκανε και για τους οποίους ο αναγνώστης δεν μαθαίνει τίποτα ως προς τον πρότερο βίο τους και φυσικά απολύτως τίποτα για τον μεταγενέστερο (εκτός από το ότι είχαν κανονίσει το επόμενο πρωί να πάνε στο «Πολύτοπο» του Ξενάκη στις Μυκήνες), να βρεθούν λίγο μόνοι. Να κάνουν σεξ. Οπουδήποτε. Με κάθε αντίτιμο και τίμημα. Και να επιστρέψουν σώοι στα σπίτια τους περνώντας από τις συμπληγάδες της απειλητικής Αθήνας. Στον δρόμο της επιστροφής θα συναντήσουν μια, κατά την Εφη, «Κατίνα» που δεν είναι άλλη από τη μητέρα του Κώστα και πραγματική κυρα-Κατίνα που πηγαίνει στη νυχτερινή δουλειά της στον Αγιο Σώστη. Και η διαδρομή θα ολοκληρωθεί με ραδιοφωνικές ειδήσεις («Ο πρωθυπουργός κύριος Κωνσταντίνος Καραμανλής αναχωρεί αύριον διά Δυτικήν Γερμανίαν κατόπιν προσκλήσεως του καγκελαρίου κυρίου…»), τραγούδια («Λεε – καλέ – λεεεμοοονάκι μυρωδάτοοο…»), βουκολικό γλέντι («Λέιντις εντ τζέντλεμεν, δε γκρικ φολκ ντάνσες γκρουπ, ριπριζέντ τουνάιτ ντάνσες εντ σονκς οφ Μακεντόνια εντ Θρας, ντάνσες οφ Κρετ…»), λίγα μαχαιρώματα και μια απρόσμενη συνάντηση με τον σουρωμένο Νίκο που φιλοσοφεί λίγο πριν το χάραμα.

Το εξώφυλλο της «Τσιγγάνικης ορχήστρας», (εκδ. Πολύτυπο, 1984)

Η ημερήσια «εκδρομή» του Κώστα και της Εφης στην εξπρεσιονιστική και κλειστοφοβική Αθήνα που φιλοτεχνεί ο Καλαϊτζής με αποστροφή για την Αθήνα αλλά και συμπάθεια για τους γραφικούς Αθηναίους (δεν ξέρω αν είναι καλό αυτό για τους Αθηναίους) μπορεί να ιδωθεί και ως μια νουάρ κατάδυση στην Καρδιά του Σκότους. Μια χιουμοριστική «Αποκάλυψη Τώρα» που κάθε βήμα σε στέλνει όλο και πιο βαθιά στην Κόλαση χωρίς καμία διαφυγή. Η Αθήνα αυτή που υπακούει στον Τρόμο του Κενού καθώς ο Καλαϊτζής δεν αφήνει ούτε σπιθαμή χώρου ανεκμετάλλευτη, γεμίζοντας κάθε σημείο της ζωγραφικής του επιφάνειας με πρόσωπα, λόγια, φωνές, κτίρια, οχήματα και αντικείμενα που αποδίδουν πιστά το χάος της πρωτεύουσας στις αρχές του ’80 (με μικρές διαφορές από το σύγχρονο χάος). Ασπρόμαυρη στο κλίμα των κόμικς των Munoz και Sampayo, φλεγματική όπως οι περιπέτειες της «Ada» και του «Colombo» του Altan, σκοτεινή όπως οι αφηγήσεις του Alberto Breccia, η «Τσιγγάνικη Ορχήστρα» αποτελεί την πρώτη μεγάλης έκτασης ιστορία των ελληνικών κόμικς και για όσους τη διάβασαν (διαβάσαμε) τότε, μία από τις καλύτερες γνωριμίες με το είδος. Το διονυσιακό πνεύμα της σε ένα κλίμα ασχημάτιστου και οργιώδους πανηγυριού διατηρήθηκε και στα κόμικς του Καλαϊτζή των επόμενων δεκαετιών ενώ οι επιδράσεις της στους Ελληνες δημιουργούς κόμικς είναι ακόμα ορατές. Η «Τσιγγάνικη Ορχήστρα» θα αποτελεί πάντα μια όχι-και-τόσο παραμορφωμένη αντανάκλαση της Αθήνας και ταυτόχρονα ένα αριστουργηματικό έργο από έναν κορυφαίο δημιουργό.

Καρέ από την «Τσιγγάνικη ορχήστρα»

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Γιάννης των μεσαιωνικών διηγήσεων
Ο Γιάννης, είχε ήδη εκδώσει το «Μαύρο είδωλο της Αφροδίτης» (1990) και ετοίμαζε τον «Τυφώνα» (1997). Και τα δύο ήταν, πάνω-κάτω, βασισμένα σε μεσαιωνικές διηγήσεις περί το Αιγαίο, ιδιαίτερα τις Κυκλάδες...
Ο Γιάννης των μεσαιωνικών διηγήσεων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Για τον Γιάννη
Ανατρεπτικός, σκανταλιάρης, ευφάνταστος, διαυγής, κιμπάρης, τρυφερός, παρεξηγιάρης, σιωπηλός μα και πολυλογάς, ευθύς, συντροφικός, γλεντζές, ανήσυχος, γλυκός πατέρας, ανιδιοτελής, υπεύθυνος, θυμωσιάρης,...
Για τον Γιάννη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το αρχείο Γιάννη Καλαϊτζή στα ΑΣΚΙ
Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) από τον Μάρτιο 2018 εμπλούτισαν τις συλλογές τους με το αρχείο ενός από τους σημαντικότερους Ελληνες σκιτσογράφους, του Γιάννη Καλαϊτζή (1945-2016).
Το αρχείο Γιάννη Καλαϊτζή στα ΑΣΚΙ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αφιέρωμα: Γιάννης Καλαϊτζής - Το πενάκι και η ψυχή της «Εφ.Συν.»
Γράφουν για τον μεγάλο γελοιογράφο: Γ. Κουκουλάς, Λέσχη Ελλήνων Γελοιογράφων, Π. Μανταίος, Soloup, Γ. Σταματόπουλος, Α. Χριστοδούλου, Β. Χερουβείμ, Δ. Ψαρράς. Σκίτσα των Π. Ζερβού, Μ. Κουντούρη
Αφιέρωμα: Γιάννης Καλαϊτζής - Το πενάκι και η ψυχή της «Εφ.Συν.»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας