• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    39°C 35.6°C / 41.0°C
    2 BF
    26%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    36°C 32.4°C / 39.9°C
    2 BF
    40%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    39°C 27.0°C / 41.5°C
    1 BF
    37%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    36°C 35.9°C / 40.9°C
    3 BF
    23%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    37°C 34.6°C / 36.9°C
    3 BF
    25%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    35°C 31.8°C / 41.0°C
    3 BF
    12%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    38°C 35.4°C / 40.4°C
    0 BF
    33%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    41°C 31.6°C / 41.8°C
    2 BF
    11%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    34°C 31.8°C / 37.7°C
    2 BF
    56%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    36°C 35.9°C / 37.9°C
    2 BF
    49%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    35°C 31.8°C / 35.8°C
    4 BF
    34%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    31°C 29.6°C / 30.7°C
    3 BF
    66%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    35°C 34.9°C / 34.9°C
    2 BF
    36%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    37°C 33.5°C / 36.9°C
    0 BF
    26%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    38°C 33.5°C / 41.7°C
    2 BF
    23%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    36°C 34.9°C / 39.8°C
    2 BF
    30%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    39°C 35.8°C / 41.2°C
    2 BF
    20%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 32.7°C / 33.3°C
    1 BF
    56%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    34°C 32.5°C / 41.7°C
    4 BF
    53%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    41°C 35.8°C / 40.8°C
    2 BF
    9%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σχετικά με την ελευθερία της έκφρασης

  • A-
  • A+
Επί της ουσίας μεγαλώσαμε το χάσμα που χώριζε τις κοινότητες, ενθαρρύνοντας τη μισαλλοδοξία και προσφέροντας μια γενικότερη υποστήριξη στους φονιάδες μέσα στο πλαίσιο μιας κοινότητας που έχει γίνει πιο ευαίσθητη στην προσβολή.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η αποτρόπαιη επίθεση που διαπράχθηκε ενάντια στον Samuel Paty από έναν φανατισμένο εγκληματία, προκάλεσε μιαν αγανάκτηση ανάλογη της φρικαλεότητας της ίδιας της πράξης.

Προκάλεσε, επίσης, πλήθος σχολίων και προτάσεων που μαρτυρούν μια τρομακτική σύγχυση, ιδιαίτερα όσον αφορά την έννοια της ελευθερίας έκφρασης και των εκφάνσεών της.

Αυτό συμβαίνει διότι, ήδη εδώ και μερικές δεκαετίες, έχει αναπτυχθεί ένας υποτιθέμενος δημοκρατικός (républicain) λόγος, βάσει του οποίου οι νομικές έννοιες που ορίζουν τις σχέσεις ανάμεσα στο κράτος και τους πολίτες, μετασχηματίστηκαν μεθοδικά σε ηθικές αξίες τις οποίες οι πολίτες θα πρέπει να διαθέτουν και, συνεπώς, σε κριτήρια που επιτρέπουν τον στιγματισμό εκείνων που δεν τις διαθέτουν.

Το εγχείρημα αυτό ξεκίνησε με την έννοια της λαϊσιτέ (του Λαϊκού Κράτους). Η λαϊσιτέ, εγγεγραμμένη στις αρχές του Συντάγματός μας, υποδηλώνει πως, αφενός, το κράτος δεν διδάσκει καμία θρησκεία και, αφετέρου, δεν επιτρέπει σε καμία θρησκεία να επέμβει στην οργάνωση της δημόσιας εκπαίδευσης. Αυτή η αρχή δεν εγγράφεται σε καμία προσδιορισμένη έννοια της δημοκρατίας.

Επιβλήθηκε από την Τρίτη Γαλλική Δημοκρατία (La Troisième République) για να θέσει τέλος στον έλεγχο της δημόσιας εκπαίδευσης από την Καθολική Εκκλησία ο οποίος είχε επιβληθεί από έναν νόμο… της Δεύτερης Γαλλικής Δημοκρατίας. Την επέβαλε, συστήνοντας ταυτόχρονα στους εκπαιδευτικούς να μην κάνουν τίποτα που θα μπορούσε να βλάψει τα πιστεύω των μαθητών τους.

Είναι πράγματι ξεκάθαρο πως η λαϊσιτέ, που ορίζει την ουδετερότητα του κράτους σε ζητήματα θρησκείας, δεν επαρκεί για να ρυθμίσει τις σχέσεις μεταξύ πιστών και μη πιστών, ούτε επίσης και μεταξύ των μελών διαφορετικών θρησκειών. Αυτό που μπορεί να εξασφαλίσει είναι μια αξιακή αρχή για τη συμπεριφορά των ατόμων: την ανοχή, η οποία δεν έχει νόημα πάρα μόνο εάν είναι αμοιβαία.

Οι νέοι ιδεολόγοι της λαϊσιτέ έχουν μεταβάλει εντελώς το νόημα της έννοιας. Τη μετέτρεψαν σε έναν κανόνα συμπεριφοράς την οποία το κράτος επέβαλε στους μαθητές, στις μητέρες τους και, εν τέλει, στις γυναίκες μιας ολόκληρης κοινωνίας. Η επιταγή της λαϊσιτέ έχει λοιπόν ταυτιστεί με την απαγόρευση ενός συγκεκριμένου τρόπου ντυσίματος, μια απαγόρευση που προκαλεί διακρίσεις από τη στιγμή που δεν αφορά παρά μόνο γυναίκες και κορίτσια μιας συγκεκριμένης κοινότητας πιστών, εγκαθιδρύοντας συνεπώς μια ευθεία σύγκρουση μεταξύ της αξιακής αρχής της λαϊσιτέ, καθοδηγούμενης από τον δημοκρατικό νόμο, και ενός συνολικού τρόπου ζωής.

Jacques Rancière

Σήμερα συμβαίνει κάτι παρόμοιο γύρω από την έννοια της ελευθερίας της έκφρασης. Αυτή η ελευθερία, όπως προβλέπεται από τον νόμο της 29ης Ιουλίου 1881, αφορά την ελευθερία των δημοσιογράφων απέναντι στην εξουσία του κράτους, μια εξουσία που ήλεγχε αυτήν την ελευθερία μέσω της λογοκρισίας ή της προέγκρισης των γραπτών.

Σημαίνει πως οι δημοσιογράφοι και άλλοι παράγοντες της δημόσιας γνώμης μπορούν να διακινούν τα γραπτά τους χωρίς τον έλεγχο μιας ανώτερης εξουσίας, εκτός από την περίπτωση κατάχρησης αυτής της ελευθερίας και ιδίως αν διαπράξουν κακουργήματα ή παραπτώματα, όπως η συκοφαντική δυσφήμηση, οπότε και λογοδοτούν στη Δικαιοσύνη.

Ορίζεται πως τα γραπτά μπορούν να κυκλοφορούν χωρίς έγκριση από το κράτος, χωρίς αυτό ωστόσο να σημαίνει ότι αυτόματα η εν λόγω ελευθερία ενσαρκώνει την απόλυτη αρχή της ελεύθερης έκφρασης, ούτε ότι αυτή η ελευθερία στερεί τη δυνατότητα κριτικής των κειμένων.

Τα γραπτά -και κατ’ επέκταση οι γελοιογραφίες- που κυκλοφορούν ελεύθερα, δεν αποτελούν σύμβολα της ελευθερίας έκφρασης. Δεν μαρτυρούν παρά μόνο τις ιδέες και διαθέσεις των συγγραφέων τους και είναι αυτές που κρίνονται από τους αναγνώστες ανάλογα με τις δικές τους ιδέες και διαθέσεις.

Παίρνοντας την περίπτωση των γελοιογραφιών του Μωάμεθ, ακόμη και αν αφήσουμε στην άκρη τον δυσφημιστικό χαρακτήρα που κάποιοι τούς απέδωσαν, αυτές οι γελοιογραφίες δεν εκφράζουν καμία έμφυτη αρχή ελευθερίας. Ούτε άλλωστε προορίζονται για να μεταδώσουν κάποιο πάθος για ελευθερία. Εκφράζουν, μεταξύ άλλων, το πνεύμα ανθρώπων που πιστεύουν πως ανήκουν σε μια πεφωτισμένη ελίτ και απευθύνουν ένα αίσθημα περιφρόνησης προς τη θρησκευτική πίστη πληθυσμών τους οποίους οι ίδιοι κρίνουν οπισθοδρομικούς.

Φανατισμένοι εγκληματίες ισχυρίστηκαν πως θέλουν να εκδικηθούν για αυτή την περιφρόνηση διά της τερατώδους εκτέλεσης των δημοσιογράφων του Charlie Hebdo. Αλλά από εκείνη τη στιγμή μπήκε σε κίνηση ένας διαστροφικός ιδεολογικός μηχανισμός.

Με τον ίδιο τρόπο που αυτή η φρίκη που ασκήθηκε στους δημοσιογράφους τούς έκανε μάρτυρες της ελεύθερης έκφρασης, έτσι και οι γελοιογραφίες έγιναν ενσάρκωσή της. Η γελοιογραφία γενικά, που εξυπηρέτησε ιστορικά πολλούς διαφορετικούς σκοπούς, ακόμη και τους πιο κατάπτυστους, μετατράπηκε στην πιο προωθημένη έκφραση αυτής της ελευθερίας, η οποία αφομοιώθηκε από μια προτροπή ελευθερίας του λόγου και του χλευασμού και αποδίδεται ως «δικαιωματικό» προνόμιο στον γαλλικό λαό.

Αυτή η υπέρτατη έκφραση ελευθερίας ταυτίστηκε εν τέλει με την έκφραση περιφρόνησης έναντι μιας θρησκείας και μιας κοινότητας πιστών που θεωρήθηκαν ξένες στις γαλλικές αξίες.

Η εξύψωση των γελοιογραφιών μετατράπηκε έτσι σε εθνική αρετή. Ασυνείδητοι ή εσκεμμένα προκλητικοί πολιτικοί δεν δίστασαν να ζητήσουν αυτές οι γελοιογραφίες να δειχθούν σε όλα τα σχολεία. Αυτό σημαίνει ότι επί της ουσίας μεγαλώσαμε το χάσμα που χώριζε τις κοινότητες, ενθαρρύνοντας τη μισαλλοδοξία και προσφέροντας μια γενικότερη υποστήριξη στους φονιάδες μέσα στο πλαίσιο μιας κοινότητας που έχει γίνει πιο ευαίσθητη στην προσβολή.

Θα ήταν ίσως η στιγμή να πούμε το αντίθετο, πως μια γελοιογραφία δεν είναι παρά μια γελοιογραφία, πως αυτές οι γελοιογραφίες είναι μέτριας αξίας και εκφράζουν «ποταπά» συναισθήματα και πως καμιά τους δεν αξίζει να εκθέτει τις ζωές των δημοσιογράφων, των δασκάλων και όλων αυτών που κάνουν δημόσια χρήση ενός λόγου στην τρέλα δολοφόνων. Είναι επίσης ώρα να αποδώσουμε στην ελευθερία, για την οποία τόσοι άντρες και τόσες γυναίκες θυσίασαν και θυσιάζουν ακόμα τη ζωή τους σε όλο τον κόσμο, πιο αξιοπρεπή σύμβολα από αυτά.

Ομάδα μετάφρασης και επιμέλειας κειμένου: Φοίβος Ντε Μπρίτο - Καράγιωργας, υποψήφιος διδάκτορας EHESS/ΕΜΠ Χριστίνα Λαγού, κλινική ψυχολόγος Κατερίνα Λιάτσου, δραματολόγος Χρίστος Ανδριανόπουλος, ιστορικός EHESS


ΣτΜ: Το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε στο Mediapart (20 Νοεμβρίου 2020) σε μια περίοδο που γίνονταν διαβουλεύσεις στο γαλλικό Κοινοβούλιο περί του αμφιλεγόμενου άρθρου 24 του νομοσχεδίου για την Καθολική Ασφάλεια -Loi Securité Globale-, περιοριστικού για την ελεύθερη πληροφόρηση. Αφορμή της δημοσίευσής του, ο αποκεφαλισμός του δασκάλου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, Samuel Paty, από 18χρονο ισλαμιστή. Ο Samuel σε μάθημά του με θέμα την ελευθερία έκφρασης, είχε δείξει δύο γελοιογραφίες του Μωάμεθ από το περιοδικό Charlie Hebdo, γεγονός που προκάλεσε την αγανάκτηση γονέα μαθητή του, η δράση του οποίου στα κοινωνικά δίκτυα οδήγησε στη στοχοποίηση του καθηγητή. Λίγες μέρες μετά, άλλες δολοφονίες αντίστοιχου χαρακτήρα συγκλόνισαν τη γαλλική κοινωνία.

Πηγή: https://blogs.mediapart.fr/jacques-ranciere/blog/201120/propos-de-la-liberte-d-expression

* Ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Παρισιού (Université Paris VIII). Γνωστός από την εποχή του Μάη του ’68 ως μαθητής του Λουί Αλτουσέρ και διεθνώς αναγνωρισμένος μέσα από την εκτενή βιβλιογραφία και αρθρογραφία του, επεμβαίνει συχνά στον δημόσιο διάλογο αναφορικά με τις χειραφετητικές διαστάσεις των πολιτικών πράξεων και της πολιτικής γενικότερα.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Aγιασμοί και παγανιστικές εκδηλώσεις
Τόσο στη λαογραφία των μεσογειακών χωρών όσο και στις βορειότερες χώρες ο εορτασμός των Θεοφανίων γίνεται με τρόπο πανηγυρικό, θορυβώδη και βαθιά παγανιστικό. Σε όλη την Ελλάδα, εκτός από το καθιερωμένο ρίξιμο...
Aγιασμοί και παγανιστικές εκδηλώσεις
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Σκαντζόχοιροι και σεξ!
Ο μύθος λέει πως η θρησκεία απαγορεύει την κατανάλωση του υπέροχου αυτού ζώου, διότι υποτίθεται πως είναι το μόνο θηλαστικό που κάνει σεξ όπως ο άνθρωπος
Σκαντζόχοιροι και σεξ!
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Πρέπει να γράφει τις την αλήθειαν εις τας εφημερίδας;»
Ο Ιωάννης-Ιάκωβος Μάγερ υπήρξε ένας παρεμβατικός δημοσιογράφος που μέσα από την εφημερίδα του «Ελληνικά Χρονικά» αναζήτησε και ανέλυσε τους θεσμούς.
«Πρέπει να γράφει τις την αλήθειαν εις τας εφημερίδας;»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Παλαιστίνη
Η ελληνική ονομασία «Παλαιστίνη» για την περιοχή αναβίωσε και καθιερώθηκε επίσημα μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο, όταν δημιουργήθηκε κράτος κατ’ εντολή υπό την προστασία των Βρετανών.
Παλαιστίνη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κομμούνα του Παρισιού 1871-2021: 150 χρόνια μετά
Η εξέγερση του Παρισιού κατοχυρώθηκε ήδη ως μέτρο σύγκρισης των επαναστάσεων... Η Κομμούνα άντεξε μόλις 71 μέρες. Ωστόσο θεωρείται –και ορθώς– μία από τις σπουδαιότερες και ωραιότερες στιγμές της ανθρωπότητας.
Κομμούνα του Παρισιού 1871-2021: 150 χρόνια μετά
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα στοιχειά της μνήμης του
Στο βιβλίο του «Η Σήραγγα των περιστεριών» ο Τζων Λε Καρέ εξομολογείται προσωπικές του στιγμές πίσω από την κοινή θέα.
Τα στοιχειά της μνήμης του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας