• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.4°C / 19.7°C
    1 BF
    71%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.2°C / 18.0°C
    1 BF
    65%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    19°C 17.9°C / 19.4°C
    3 BF
    69%
  • Ιωάννινα
    Ασθενής ομίχλη
    10°C 9.9°C / 13.1°C
    0 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 16.3°C
    0 BF
    82%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.1°C / 17.4°C
    0 BF
    71%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.4°C / 12.8°C
    2 BF
    71%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.7°C / 19.0°C
    1 BF
    70%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 18.3°C / 20.8°C
    4 BF
    72%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.9°C / 17.9°C
    3 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 20.2°C
    5 BF
    63%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 16.6°C
    2 BF
    88%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 16.9°C / 19.9°C
    0 BF
    73%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    14°C 13.5°C / 13.9°C
    0 BF
    94%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.5°C / 15.6°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 21.8°C
    2 BF
    63%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 15.8°C / 20.4°C
    0 BF
    94%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.3°C / 16.0°C
    1 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.2°C / 18.1°C
    1 BF
    68%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    1 BF
    72%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το μέλλον ήταν παλιά καλύτερο

  • A-
  • A+
Στους φανατικούς της μουσικής η ακρόαση ενός δίσκου θεωρείται από μόνη της μια ιεροτελεστία και οι ένθερμοι οπαδοί του βινιλίου κάνουν λόγο ότι η ακρόαση ενός μουσικού έργου σε μορφή βινιλίου γίνεται τότε πιο αξιοπρόσεκτη παρά στην ψηφιακή του μεταγραφή.

Μέσα στο 2020 διαβάζω τίτλους: «Το βινίλιο επιστρέφει. Οι δίσκοι είναι πάλι της μόδας», «Η εκδίκηση της αναλογικής τεχνολογίας», «Από την ψηφιακή ουτοπία στην αναλογική βεβαιότητα». Ολα έχουν την εξήγησή τους. Πρώτα ο θάνατος του David Bowie, που με τον τελευταίο του δίσκο «Blackstar» εκτόξευσε τις πωλήσεις βινιλίου σε ιστορικό υψηλό 25ετίας, αναθερμαίνοντας έτσι προτιμήσεις και ξυπνώντας αναλογικές μνήμες.

Κατά δεύτερον, το άρθρο του Steven Brykman, στο περιοδικό Ars Technica τον Μάρτιο του 2019, που έθετε θεωρητικές βάσεις και προβληματισμούς για το πού βαδίζει η ψηφιακή ακρόαση, όπως και τις προτιμήσεις της σύγχρονης γενιάς. Σωστά αναφέρεται –στο άρθρο– η τοποθέτηση του θεωρητικού των Media, Marshall Mcluhan, «Το μέσο είναι το μήνυμα».

Η χρήση του πικάπ και των δίσκων εμπλέκει όλες τις αισθήσεις, από τη στιγμή που κάποιος χειρίζεται έτσι μόνος του τη μουσική αναπαραγωγή μ’ έναν δίσκο βινιλίου. Επειδή η μνήμη είναι ισχυρό διεγερτικό, οι εταιρείες άρχισαν να επανακυκλοφορούν –έστω περιορισμένα– και αυτό το format σε αρκετές νέες κυκλοφορίες.

Ετσι το 2020 έγινε η πρώτη χρονιά από το μακρινό 1986 που οι πωλήσεις βινιλίου ξεπερνούν αυτές των CD, σύμφωνα με τη βάση δεδομένων της RIAA (Ενωση Μουσικής Βιομηχανίας των ΗΠΑ). Αυτό δείχνει και τη στροφή προτιμήσεων του κόσμου, την εξάντληση του γνώριμου βίου της μουσικής βιομηχανίας και πως ήρθε η ώρα για μια αναθεωρητική ματιά στο δοκιμασμένο παρελθόν.

Αλλωστε στους φανατικούς της μουσικής η ακρόαση ενός δίσκου θεωρείται από μόνη της μια ιεροτελεστία και οι ένθερμοι οπαδοί του βινιλίου κάνουν λόγο ότι η ακρόαση ενός μουσικού έργου σε μορφή βινιλίου γίνεται τότε πιο αξιοπρόσεκτη παρά στην ψηφιακή του μεταγραφή.

Στην ταινία του Νίκου Νικολαΐδη «Τα κουρέλια τραγουδάνε ακόμα», που μεταξύ των άλλων πραγματεύεται και το τέλος της αθωότητας των νέων, υπάρχει η ατάκα που επαναλαμβάνει ιδιότυπα ο Κωνσταντίνος Τζούμας: «Λοιπόν, νομίζω ότι το πράγμα χάλασε –ξέρεις πότε;– όταν εκείνος ο κρετίνος ο Perry Como τραγούδησε την Glendora». Αυτό από μόνο του δείχνει τις σχέσεις του ακροατηρίου με το είδος της τέχνης (πομπού) και των ποιοτικών χαρακτηριστικών του αποδέκτη.

Για τους λάτρεις της μουσικής, ο τρόπος και η παρουσίαση ενός μουσικού έργου είναι το ίδιο σημαντικά με το μέσο που θα χρησιμοποιήσει ο ακροατής για ν’ το ακούσει.

Ετσι ο σχεδιασμός ενός πικάπ είναι ένα καλό μάθημα για όσους σχεδιάζουν ένα interface (λογισμικό περιβάλλον), να δημιουργήσουν με τη βοήθεια της τεχνολογίας ένα επιτυχημένο πρόγραμμα ακρόασης αλλά συγχρόνως και μιας απτής συναισθηματικής σχέσης.

Από τη θεωρητική βάση, ας πάμε στο πρακτικό παρελθόν όπου για περίπου έναν αιώνα μετά το 1887 και τον φωνόγραφο του Τόμας Εντισον φτάσαμε στο CD, Mp3, Mp4 και τελικά στο live streaming. Τα αισθητικά και πληροφοριακά άλματα στο ενδιάμεσο υπήρξαν τεράστια. Ας ρίξουμε όμως μια τεχνική αλλά και «εσωτερική» ματιά στο πιο προσιτό και λαϊκό μέσο ακρόασης του παρελθόντος, το πικάπ.

Ημέρες ραδιοφώνου

Πίσω στις ένδοξες μέρες ραδιοφώνου, στις δεκαετίες ΄30 και ΄40 που την ατμόσφαιρά τους ζωγράφιζε εξαιρετικά νοσταλγικά στο πανί ο Woody Allen στο «Radio Days» (1987), αποτίνοντας φόρο τιμής σ’ εκείνη την εποχή, το πικάπ ακόμη σε δεύτερο πλάνο, περίμενε υπομονετικά τις δεκαετίες ΄50 και ΄60 για να κάνει ηγετική εμφάνιση. Από την εποχή του φωνόγραφου μέχρι το πλουραλιστικό μέλλον, τα βήματα πολλά. Φωνόγραφος, πολύφωνο, γραμμόφωνο, ηλεκτρόφωνο με τρισέγγονο το πικάπ.

Το όνομα του Marcel Teppaz μπορεί να μη μας είναι οικείο, αλλά οι χρηστικές του εφευρέσεις έχουν μια θέση στις ζωηρές αναμνήσεις μας. Το φορητό ηλεκτρόφωνο –δική του εφεύρεση– και το φορητό πικάπ TEPPAZ ήταν διάσημο σε πάρτι, πικνίκ και βραδιές με βερμούτ. Στην Ελλάδα το TEPPAZ ακουγόταν αλλά και προφερόταν TOPPAZ, αλλά αυτό μικρή σημασία έχει για την ιστορία.

Τα φορητά πικάπ μπορεί να μην ήταν για όλα τα πορτοφόλια στον μεταπολεμικό κόσμο, αφού ακόμη και τα φορητά ραδιόφωνα ήταν μια αστική πολυτέλεια για τη διασκέδαση των νέων στις δεκαετίες του ’40 του ΄50. Ετσι δεν είναι παράξενο που βλέπουμε τη Βουγιουκλάκη, τη Φόνσου και τον Χορν να χορεύουν χασάπικο, συρτάκι, mambo, shake και rock 'n' roll στην ακρογιαλιά παρέα μ’ ένα ραδιοφωνάκι.

Στον χώρο της τεχνολογίας και της διασκέδασης, όλοι προσπάθησαν να παρουσιάσουν ρηξικέλευθα προϊόντα που, αισθητικά τουλάχιστον, σήμερα φαντάζουν να έρχονται από το «μέλλον» του παρελθόντος.

Η Phillips παρουσιάζει κάπου στις αρχές του ’70 το φορητό ραδιόφωνο-πικάπ GF-100, όπως και η γερμανική Metz το πρωτότυπο Metz-Babyphon-S στα 1956, με ραδιόφωνο και φορητό πικάπ για 45άρια με έξυπνο συρταρωτό πορτάκι.

Αν στο παρελθόν περάσαμε από τον φωνόγραφο στο πικάπ, στα ‘80s, από τα walkman, discman, στα USB sticks και τέλος στα ΄90s -‘00s στα smartphones, η μουσική δεν πέρασε με τον ίδιο τρόπο τα επίπεδα απόλαυσης, παρά μόνο αυτά της τεχνολογικής ευκολίας.

Στην μεταπολεμική Αμερική του '50 που η οικιακή τεχνολογία και η χρηστική της ευκολία εκτόξευσαν ποιότητα και είδη για να ικανοποιήσουν ανάγκες, η ευρηματικότητα στον τομέα της διασκέδασης ξεπέρασε σύνορα και φαντασία, όπως η χρήση πικάπ στο αυτοκίνητο! Οσο και αν αυτό φαντάζει σήμερα ουτοπία, στο μακρινό 1956, πρώτη η Chrysler τοποθέτησε το σύστημα «Highway Hi-Fi-Record Player» προαιρετικά στα μοντέλα της Plymouth, Dodge, DeSoto, Chrysler και Imperial, με τη συνεργασία των εργαστηρίων της CBS-Columbia.

Οι αχανείς αμερικανικοί αυτοκινητόδρομοι, που για χιλιόμετρα ξεχνούσες να στρίψεις, ευνοούσαν το νέο προϊόν αλλά και τα ήθη που αναπτύσσονταν στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Δυστυχώς ή ευτυχώς στην Ελλάδα το πληροφορήθηκαν λίγοι και το απόλαυσαν μάλλον ελάχιστοι. Ενας από αυτούς, ο Νίκος Μαστοράκης που καλεσμένος στην εκπομπή «Βινίλιο» χάρισε στον παρουσιαστή της, Αντώνη Κανάκη, ένα πικάπ αυτοκινήτου από το προσωπικό του αρχείο.

Μια τεχνολογική «ατέλεια» του πικάπ έκοβε την απόλαυση του ακροατή στη μέση. Επρεπε όταν τελείωνε η μία πλευρά του δίσκου να τον γυρίσει από την άλλη. Κι εδώ ο Γιαπωνέζος έκανε το θαύμα του, όταν στη δεκαετία του ’80 η Sharp κυκλοφόρησε το εντυπωσιακό πικάπ Sharp VZ-1500 που μπορούσε χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση να παίξει την «αθέατη πλευρά του φεγγαριού», καθώς η βελόνα, με το που τελείωνε ο δίσκος, έκανε βουτιά 180 μοιρών, για να χωθεί από το κάτω μέρος του δίσκου και να παίξει ανενόχλητα τη «σκοτεινή» πλευρά, χαρίζοντας στον ακροατή άλλη μισή ώρα μουσικής.

Η Sharp δεν έμεινε εκεί, αλλά προχώρησε και σε πιο εξελιγμένα μοντέλα, όπως το VZ-1900 και το VZ-3000. Ακολούθησαν και άλλες εταιρείες όπως η Optonica και η Sansui, για όσους θυμούνται ονόματα από τα περιοδικά του ’80 που ξεφυλλίζαμε.

Αν το μέλλον για τους νέους των ‘80s φάνταζε υποσχόμενο, με τον Michael Jackson να σαρώνει τα charts, την Donna Summer με το «Hot Stuff» να ενώνει τους «καρεκλάδες» με τους ρόκερ, τον Kurtis Blow να βάζει τις βάσεις του εμπορικού rap, τους Run-DMC με το «Rising Hell» να θέτουν νέους κανόνες για το ανερχόμενο hip-hop και στην άκρη των ‘80s να περιμένουν οι Nirvana, η τεχνολογία της μουσικής δεν μπορούσε να μείνει πίσω απ’ αυτόν τον πολύχρωμο και πολυδαίδαλο καμβά. Αλλά η Ιστορία δεν ξαναγράφεται μόνο αλλά και ξαναανακαλύπτεται.

Αυτό που στα ‘80s ήταν για όλους μας πρωτοπορία, υπήρχε ήδη από το 1930.

Ο,τι στις δεκαετίες του ’80 και του ‘90 φάνταζε προχωρημένο, βγαλμένο λες από ταινία του James Bond ή του Spielberg, υπήρξε εν χρήσει μισό αιώνα πριν. Εταιρείες όπως οι Garrard, Capehart, Paillard, που σήμερα και μόνο τα ονόματά τους ακούγονται ιδιοφυώς παράξενα, είχαν παρουσιάσει πικάπ που έπαιζαν και τις δύο πλευρές του δίσκου. Σίγουρα οι κατασκευές τους ήταν ογκώδεις, πολύπλοκες, ακριβές, αλλά ήταν άκρως εντυπωσιακές για την εποχή τους και αξιοθαύμαστες έως σήμερα.

Το μοντέλο της Capehart-112M FM2 του 1930 έπαιζε έως και 20 δίσκους συνέχεια, θύμιζε όμως τρίφυλλη ντουλάπα και ήθελες ξεχωριστό δωμάτιο για εγκατάσταση. Το μινιμαλιστικό όμως Fisher-Lincoln Model 70 του 1962 έκανε τα πάρτι σας ασυναγώνιστα, όλοι θα μιλούσαν για σας, συν ότι θα έπαιζε ακατάπαυστα δίσκους για περίπου οκτώ ώρες.

Αν αυτά τα πικάπ ήταν ακριβά για την εποχή τους και τα έβλεπες μόνο σε σπίτια μαμμόθρεφτων κολεγιόπαιδων με λεφτά του μπαμπά, υπήρχαν πικάπ κομψά, αρκετά φτηνά και φορητά, που μπορούσαν να παίξουν τους αγαπημένους σας δίσκους αγόγγυστα και ευχάριστα. Οπως Philco, Thorens, Ebner, Dual ή τα σοβιετικά Korvet-038S και Kazan-2 που το 1959 ήταν ραδιόφωνο, κασετόφωνο και πικάπ μαζί. Σφυροδρέπανο με περεστρόικα λοιπόν.

Στη δεκαετία του ’80 που τα Compact Disc, Mini Disc, Discman και DAT player αντάλλαξαν τις αναλογικές μας συνήθειες με την ψηφιακή ευκολία, η μόδα και η τεχνολογία μετατοπίστηκαν απότομα. Από τον ήχο στην εικόνα. Ετσι ξαφνικά η τηλεόραση έγινε video και DVD, τα φλιπεράκια Playstation και ο κινηματογράφος Blu-ray, πριν τα κινητά τηλέφωνα σαν άλλα transformers μεταμορφώσουν το μονοδιάστατο τηλέφωνο σε ράδιο, φακό, πυξίδα, τηλεόραση, εφημερίδα, παιχνιδομηχανή, κοριό, ανιχνευτή ψεύδους, ακόμη και πυροκροτητή. Ο,τι βλέπεις παίρνεις και η «επανάσταση» συνεχίζεται χωρίς ορίζοντα και ταβάνι.

Στο «Back to the future» παρελθόν, όλα τα παιδιά των ΄80s πίστεψαν ότι το CD-player ήταν κάτι εντελώς καινούργιο, ένα άλμα όμως στο 1946 ίσως μας κάνει να ξανασκεφτούμε αν η φαντασία παίζει με το μυαλό μας ή το μυαλό μας έχει πολλή φαντασία.

Στα πάρτι όμως, τα πικνίκ, τις εκδρομές, έπρεπε να κουβαλάς πικάπ με μπαταρία ή CD-player και βαριές σακούλες με δίσκους ή CD και κάποιος να κάνει τον dj. Ολα σήμερα έχουν λυθεί με ένα i-Phone, bluetooth ηχεία και μουσικές λίστες στο Spotify. Στο παρελθόν ο γρίφος λυνόταν στο περίπου μ’ ένα jukebox. Πολύ ογκώδες όμως για να μεταφερθεί στην ύπαιθρο και ταυτόχρονα πολύ ακριβή λύση.

Ας μην ξεχνάμε όμως και τον Γιώργο Πάντζα που στην αρχή της ταινίας του Γρηγόρη Γρηγορίου «Αυτό το κάτι άλλο» (1963) μεταφέρει στην οροφή αυτοκινήτου jukebox με τη βοήθεια ενός τσούρμου Αθηναίων τεντιμπόηδων που τον ακολουθούν εκστασιασμένοι μέσα στη νύχτα, σε όροφο πολυκατοικίας, για να οργανωθεί καλύτερα ένα πάρτι. Αλλες εποχές, άλλες συνήθειες, άλλα πάθη.

Στο αυτό σημείο έρχεται από το πουθενά ο John Lennon με το φορητό jukebox KB Discomatic. Ναι, υπήρχε και φορητό jukebox, της ελβετικής εταιρείας Gerinvex SA –για λίγους βέβαια– που ο John Lennon αγόρασε το 1965 για τις περιοδείες με τους Beatles. Ενα απίθανο μουσικό εργαλείο σε μέγεθος μικρής βαλίτσας, που μπορούσε να πάρει 40 δισκάκια των 45 στροφών και να τα αναπαραγάγει μονοφωνικά. Μια κινητή δισκοθήκη για «λεφτά» γούστα. Το 2004 η Virgin έβγαλε σε ένα CD τα μεράκια του Lennon από εκείνη την εποχή ως «John Lennon's Jukebox».

Και αν το μέλλον είναι… πίσω μας, τι να πούμε για το Seeburg-1000. Η αμερικανική εταιρεία Seeburg δραστηριοποιούνταν από τις αρχές του 20ού αιώνα με αυτόματα μηχανικά όργανα και συσκευές αναπαραγωγής μουσικής, αλλά ήταν πιο γνωστή για τα διάσημα jukebox. Το 1959 δημιουργεί αυτό που σήμερα λέμε μουσική βιβλιοθήκη ή μουσική λίστα, με τη Seeburg να το παρουσιάζει ως «Seeburg library units».

Το 1948 κατασκευάζει κατά παραγγελία για τον Frank Sinatra ένα ογκώδες, σαν εντοιχισμένο ψυγείο, με δίσκους 78 στροφών. Το 1959 όμως παρουσιάζει κάτι εντελώς πρωτοποριακό. Πρόγονο θα λέγαμε των Windows Media-player library, του MP3 και του i-Pod, το Seeburg-1000 Background music.

Μπορεί στην εμφάνιση να δείχνει σαν ένας κομψός φούρνος μικροκυμάτων ή σαν ένα μεταλλικό ραδιόφωνο, αλλά πρόκειται για ένα φορητό προγραμματισμένο jukebox πολλαπλών χρήσεων. Προορισμένο κυρίως για γραφεία, επιχειρήσεις, εστιατόρια, πολυκαταστήματα, ξενοδοχεία και αεροδρόμια.

Στο εσωτερικό του βρίσκονται στοιβαγμένοι 28 δίσκοι ειδικής κατασκευής 16’2/3 rpm 9 ιντσών πυκνογραμμένης ηχογράφησης –μακρινός πρόγονος του MP3– που μπορεί το Seeburg-1000 να τους παίζει όλους για περίπου 20 ώρες συνέχεια ξανά και ξανά, μέσα από έναν μουσικό κατάλογο επιλογών (jazz-blues-pop-classical), που φρόντιζε κάθε φορά ο «προγραμματιστής» του να του «φορτώνει». Απίστευτο εργαλείο για την εποχή του, που αποδείχτηκε τόσο πετυχημένο που σήμερα ακόμη επιβιώνει ως εφαρμογή (App) στα smartphones.

Σταματάμε όμως εδώ, καθώς υπάρχουν περισσότερα εκεί πίσω, γιατί το παρελθόν δεν είναι παρά το μέλλον της νιότης μας.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Φθινοπωρινές τζαζ βραδιές!
Στο θέατρο «Τζένη Καρέζη» παρουσιάζεται το «Autumn Jazz Fest» με καλλιτέχνες από τη σύγχρονη τζαζ ελληνική σκηνή και όχι μόνο.
Φθινοπωρινές τζαζ βραδιές!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μεγάλη συναυλία του Χρήστου Λεοντή
Ο Έλληνας συνθέτης θα παρουσιάσει στο Θέατρο Βράχων την «Καντάτα Ελευθερίας» που αποτελεί το μοναδικό σύγχρονο λαϊκό μουσικό έργο που αναφέρεται στην Επανάσταση του 1821.
Μεγάλη συναυλία του Χρήστου Λεοντή
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Και στη ζωή είμαστε ένας ρόλος»
Λυδία Κονιόρδου και Μάρθα Φριντζήλα μιλούν στην «Εφ.Συν.» για τη συνεργασία τους, τη μουσική, το θέατρο και τη ζωή τους μέσα σε αυτό.
«Και στη ζωή είμαστε ένας ρόλος»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας