• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 3.7°C / 6.9°C
    3 BF
    70%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.1°C / 5.7°C
    5 BF
    57%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.0°C / 4.4°C
    2 BF
    59%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    0°C -3.1°C / -0.1°C
    1 BF
    55%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    1°C 0.2°C / 0.9°C
    0 BF
    93%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    4°C 1.0°C / 4.4°C
    2 BF
    65%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -2.6°C / -2.6°C
    2 BF
    64%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.0°C / -1.0°C
    2 BF
    65%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 6.6°C / 9.3°C
    5 BF
    79%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 3.5°C / 6.9°C
    3 BF
    65%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 7.3°C / 7.7°C
    5 BF
    66%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    5°C 4.6°C / 4.6°C
    6 BF
    57%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    9°C 9.3°C / 9.3°C
    3 BF
    51%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    -4°C -4.1°C / 3.4°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    4°C 0.5°C / 3.9°C
    2 BF
    69%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    4 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.7°C / 7.1°C
    3 BF
    59%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C -1.7°C / 4.4°C
    2 BF
    58%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 3.1°C / 5.7°C
    2 BF
    60%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.0°C / -1.0°C
    2 BF
    64%

Μπετίνα Ντάβου: Μην πεις τίποτα του Φώντα, Εκδόσεις Επίμετρο, 2020

Εξώφυλλο: Λίλα Παπούλα
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το κυνήγι της αρμονίας

  • A-
  • A+
Ενα βιβλίο για την ιδεολογία, την πίστη, τη συμφιλίωση και τη συγχώρεση, για τον έρωτα και την αγάπη.

Τον μητρικό παππού τον άρπαξαν όμηρο οι αντάρτες και λίγες μέρες αργότερα η θάλασσα ξέβρασε το πτώμα του. Την ίδια εποχή, ο πατρικός παππούς δολοφονήθηκε με λοστούς από ταγματασφαλίτες. Στην αφήγηση αυτή, το συλλογικό τραύμα του Εμφυλίου διαπλέκεται με το ατομικό τραύμα των απογόνων, αναδεικνύοντας πως ό,τι συμβαίνει σε μια χώρα κλυδωνίζει ανεπανόρθωτα ένα ένα τα σπιτικά της. Και αυτό καθορίζει τη ζωή μας.

«Πληγές γονιών και παππούδων που δεν επουλώθηκαν, πόνοι που δεν υποτάχτηκαν σε γιατροσόφια. Τραύματα που διαπλέχτηκαν μεταξύ τους κι αέναα τροφοδοτούσαν το ένα το άλλο, δημιουργώντας ένα ενιαίο κι αδιαίρετο τραύμα, που πέρασε στην επόμενη γενιά και που κι εμείς θα το περάσουμε, αλεσμένο με νέα συστατικά, σε αυτήν που ακολουθεί. Βάσανα προϊστορικά κινούν τη ζωή του καθενός μας και την πλουτίζουν».

Διάβασα το βιβλίο της Μπετίνας Ντάβου μονομιάς, μέσα σε ώρες. Και με συγκίνησε τόσο πολύ, τόσο βαθιά. Ταυτίστηκα σε πολλά σημεία κι ανακάλεσα μνήμες κι εντυπωσιακές ομοιότητες με τη δική μου ζωή. Με τη δική μας, όλων. Συμπτώσεις; Θα φανεί.

Απ’ τα «Μονογυρίσματα», λοιπόν, από το πρώτο από τα οκτώ κεφάλαια. Από εκεί ξεκίνησαν όλα, από αυτή την αναποτελεσματική και συχνά άσκοπη περιδίνηση γύρω από τον εαυτό, από όλα όσα κάνεις για να καθυστερείς αυτό που πραγματικά ψάχνεις. Τις λέξεις, τις ανάγκες, τους τρόπους να δέσεις τις ιστορίες, να επουλώσεις τα τραύματα και να φτιάξεις επιτέλους μια ιστορία για σένα. Και σχετικά με σένα. Μία ιστορία.

Η ιστορία όμως δεν είναι ποτέ μία. Ούτε η δική μας, ούτε των άλλων, ούτε των τόπων και των χρόνων. Το μαθαίνεις αυτό, συχνά με δραματικό τρόπο, όπως εδώ. «Εγραφα ώς τώρα στο πρώτο ενικό» λέει η συγγραφέας. «Ξαφνικά παρατηρώ ότι γράφω στο πρώτο πληθυντικό μιλώντας για όλους. Τελικά, σε όποιο πρόσωπο και να γράφεις για πολλούς μιλάς, γιατί τη ζωή μαζί με άλλους τη ζεις, ποτέ δεν υπάρχεις απόλυτα μόνος, οι άλλοι βρίσκονται πάντα μέσα σου».

Η μάνα και ο πατέρας, η Πόπη και ο Νίκος έρχονται από διαφορετικούς κόσμους, από συμβολικά και κοινωνικά αντίθετους κόσμους, συνδέονται όμως αδιάρρηκτα σε μια διαρκή μέχρι τελικής πτώσης μάχη, γεννούν παιδιά, διεκδικεί ο καθένας την αλήθεια του, αγωνιούν για τις δικές τους απώλειες, απώλειες ανθρώπων, ιδεών, αξιών, του ίδιου τους του εαυτού και του σώματος. Απώλειες και της εποχής. «Παίρνουν τον Ευάγγελο», κι ύστερα «Θα πάρουν τον Νίκο», αλλά η ζωή κυλάει κι οι άνθρωποι συνυπάρχουν αυτόνομα και ταυτόχρονα μέσα στην οικογενειακή ιστορία, μέσα στο καθρέφτισμα στα μάτια των παιδιών τους.

Σε αναζήτηση ταυτότητας

Η αφηγήτρια, το παιδί που αθόρυβα στην αρχή, αλλά με κρότους στο τέλος περιπλανιέται και ταυτόχρονα εξυφαίνει την αφήγηση, ακροβατεί προκειμένου να υπάρξει. Ακροβατεί αναζητώντας ταυτότητα, ακροβατεί ανάμεσα στα χάσματα, ακροβατεί στην προσπάθεια να βρει θέση δίπλα στη μητρική ψυχική ασθένεια και στην αγωνία να γεφυρώσει τους δυϊσμούς που κατακλύζουν τη ζωή της.

Η αλήθεια και η πλάνη, η τρέλα και η «κανονικότητα», οι αντάρτες και οι άλλοι, οι πατριώτες και οι άλλοι, η πίστη και η προδοσία, ο έρωτας και η βία, η ιδεολογία και η πρακτική, τα όνειρα και η επιβίωση, η ευμάρεια και η ανέχεια. Οι τάξεις. Η τέχνη και το ποτό. Η ελευθερία και η δέσμευση στην υποχρέωση. Η επιθυμία και η ανάγκη. «Ομως αυτή έχει την κιθάρα της». Με αγαπάς; Να μείνω ή να φύγω; Ο σπαραγμός.

Και η Γιαγιά –με «Γ» κεφαλαίο– Σωτήρα. Ο από μηχανής άνθρωπος, ιπτάμενη φιγούρα του Σαγκάλ πάνω απ’ τα πάθη, η αναλφάβητη που τα ξέρει όλα, η Σωτήρα Γιαγιά που σώζει γιατί είναι φτιαγμένη από υλικό γήινο και πρωτογενές, αντέχει, ορίζει, προτρέπει, αποτρέπει, προλαβαίνει, κανονίζει, παρακολουθεί, απαγορεύει. «Μην πεις τίποτα του Φώντα». Η Σωτήρα πλαισιώνει τη διάχυτη ζωή. Χτίζει τις γέφυρες, σπρώχνει ό,τι πάει να ξεφύγει, κλείνει όπως μπορεί τα τραύματα με το μόνο υλικό που ξέρει: τη χωρίς αντάλλαγμα δοτικότητα, την εξ ορισμού αυστηρή και αναπόφευκτη αγάπη.

Στην αφήγηση, πέρα από τις ιστορίες των προσώπων, ή μάλλον μέσα από τις ιστορίες των προσώπων, μπορεί ο αναγνώστης να βλέπει παράλληλα, σ’ ένα άλλο επίπεδο, την ιστορία της εποχής στη χώρα μας. Είναι η μετάβαση από την Κατοχή και τον Εμφύλιο στη δικτατορία και τη Μεταπολίτευση, οι πολιτικές απώλειες, οι αναπροσαρμογές των ιδεολογικών κατασκευών, οι μεταβολές των τακτικών, οι κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις και, βέβαια, η ανάδειξη της μεταπολιτευτικής γενιάς των νέων ανθρώπων που διεκδικούν τη μόρφωση και την κοινωνική τους θέση. Είναι μια εσωτερική ιστορία με τα παράθυρα ανοιχτά στον έξω κόσμο.

Και στα δύο όμως επίπεδα αναζητείται διαρκώς η πολυπόθητη ισορροπία: του εσωτερικού κόσμου στην ιστορία της Πόπης, του εξωτερικού στην ιστορία του Νίκου. Η Σωτήρα είναι η σταθερότητα και η κατευναστική ασφάλεια της παράδοσης και η Ντόρα, η αφηγήτρια, είναι το καινούργιο που γεννιέται κι αγωνίζεται να υπάρξει μέσα στα τραύματα των άλλων. Τραύματα που διαπλέκονται στο ενιαίο, άρρητο, οικογενειακό τραύμα και την τρέφουν με πολλή προσωπική παιδική αγωνία, με αναπάντητα επανερχόμενα ερωτήματα, φτιάχνοντας το δικό της τραύμα· την «Πτώση».

Το στοίχημα

Ωστόσο το ξέρουμε, ισορροπία δεν υπάρχει πουθενά, αλλά εμείς δεν μπορούμε παρά να την αναζητούμε, προσεγγίζοντας στην πορεία κάτι πολύ πιο πολύτιμο: την αρμονία. Δηλαδή τη συμφιλίωση ανάμεσα σε ό,τι μας έτυχε, σε ό,τι διαλέξαμε, σε ό,τι τελικά νιώσαμε και ζήσαμε. Δηλαδή τη συμφιλίωση ανάμεσα στα τόσα κομμάτια μας, μέσα κι έξω, ορατά ή όχι, αλλά που είναι δικά μας, είναι η ζωή μας. Είναι η συμφιλίωση ανάμεσα στην τύχη και την επιλογή.

Πραγματικά δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ τι ιστορίες και πόσος πόνος μπορεί να υπάρχουν πίσω από ένα τόσο φωτεινό χαμόγελο, πριν από μια τέτοια επαγγελματική πορεία και μέσα στον τόσο πλούτο ακαδημαϊκής γραφής κι επιστημοσύνης που χαρακτηρίζουν την Μπετίνα Ντάβου. Δεν ξέρω πού βρήκε η συγγραφέας το θάρρος να μοιραστεί την επίπονη αυτή πορεία, αλλά όλο αυτό μοιάζει μ' ένα στοίχημα. Ισως και να είναι μέρος της διαδικασίας για μια -συνειδητά ή ασυνείδητα- επιδιωκόμενη αρμονία. Ή επιθυμία για μια δημόσια αθώωση όλων των «κατηγορουμένων» της ζωής της –και της ζωής μας.

Είναι ίσως και η διαρκής αγωνία μέσα στον χρόνο και του καθενός ο ασίγαστος πόλεμος. Η προσπάθεια της εξημέρωσης των εσωτερικών τεράτων, που οδηγεί τελικά σε μια βαθιά ανθρωπιά που δεν συναντιέται συχνά. Αυτό είναι ένα στοίχημα που το κερδίζει επάξια η ίδια. Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου, η «Ανάδυση» μιας βαθιάς συγκίνησης και των πιο καθαρτήριων συναισθημάτων από κάτι που επιτέλους λέγεται, είναι δώρο και δρα απελευθερωτικά για όλους μας. Κι αυτό δεν είναι σύμπτωση.

Το «Μην πεις τίποτα του Φώντα» είναι ένα βιβλίο για την ιδεολογία, την πίστη, τη συμφιλίωση και τη συγχώρεση, για τον έρωτα και την αγάπη, για όσα μας κάνουν ανθεκτικούς και μας κρατούν ζωντανούς.

*Διδάκτωρ Επικοινωνίας - εκπαιδευτικός


Η Μπετίνα Ντάβου γεννήθηκε στην Αθήνα. Είναι καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Διδάσκει στην ανώτατη εκπαίδευση από το 1989 και τα επιστημονικά της βιβλία κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Παπαζήση. Από τις ίδιες εκδόσεις κυκλοφόρησε πρόσφατα η συλλογή κειμένων «Μικρά Ψυχολογικά», που απευθύνεται σε όλους όσους τους ενδιαφέρει μια ψυχολογική οπτική της καθημερινής ζωής. Το «Μην πεις τίποτα του Φώντα» είναι το πρώτο της πεζογράφημα.
Το έργο του εξωφύλλου είναι της ζωγράφου Λίλας Παπούλα.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ψυχραιμία, εγρήγορση, επιμονή, ευγένεια»
Ο συγγραφέας της ανά χείρας μελέτης εστίασε πρωτίστως στην κοινωνικοπολιτική ιστορία της ελληνικής αστυνομίας και δευτερευόντως στη θεσμική.
«Ψυχραιμία, εγρήγορση, επιμονή, ευγένεια»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Φως στην Ιστορία από έναν αυτόπτη μάρτυρα
Ο Δημήτρης Φωτιάδης στο νέο του βιβλίο για την Μικρασιατική Καταστροφή αξιολογεί σωστά, συμπεραίνει δίχως να αυθαιρετεί, βεβαιώνει παραθέτοντας χρήσιμα τεκμήρια και εξηγεί με σημειώσεις, αναφορές, παροράματα,...
Φως στην Ιστορία από έναν αυτόπτη μάρτυρα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο πολεμικός ιμπεριαλισμός υφάνθηκε με το βαμβάκι!
Ο καθηγητής Ιστορίας στο Χάρβαρντ, Σβεν Μπέκερτ, μάς συστήνει το νέο του βιβλίο με τίτλο «Η αυτοκρατορία του βαμβακιού» και μας μιλά για το σύστημα του καπιταλισμού μέσα στον χρόνο.
Ο πολεμικός ιμπεριαλισμός υφάνθηκε με το βαμβάκι!
ΝΗΣΙΔΕΣ
H Ελληνική Επανάσταση και η σημασία της
Στο νέο του βιβλίο ο Αλέξης Ηρακλείδης ασχολείται με τις ελληνοαλβανικές σχέσεις, στο «Βορειο- ηπειρωτικό», στην ελληνική μειονότητα στην Αλβανία και στο ακανθώδες ζήτημα των Τσάμηδων.
H Ελληνική Επανάσταση και η σημασία της
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αριστερά σημαίνει ανιδιοτέλεια
Ο Διονύσης Χαριτόπουλος επιστρέφει στο προσκήνιο με το 20ό βιβλίο του, εστιάζοντας στους αντάρτες και στις αντάρτισσες που αντιστάθηκαν στις δυνάμεις Κατοχής από τις γραμμές του ΕΛΑΣ.
Αριστερά σημαίνει ανιδιοτέλεια

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας