• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.9°C / 24.5°C
    1 BF
    71%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 20.2°C / 24.1°C
    2 BF
    62%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    23°C 19.4°C / 22.7°C
    3 BF
    73%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 13.9°C / 15.5°C
    1 BF
    92%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 19.1°C
    0 BF
    77%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.0°C / 20.5°C
    3 BF
    58%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.1°C / 15.4°C
    2 BF
    55%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 16.8°C
    1 BF
    89%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.0°C / 24.8°C
    1 BF
    83%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.5°C / 23.5°C
    3 BF
    87%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.4°C / 24.8°C
    5 BF
    73%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    3 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.0°C / 22.0°C
    3 BF
    77%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    2 BF
    63%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.8°C / 22.8°C
    2 BF
    75%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.8°C / 22.8°C
    1 BF
    88%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.6°C / 24.3°C
    1 BF
    53%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.1°C / 22.1°C
    1 BF
    81%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 20.3°C / 23.9°C
    3 BF
    72%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.5°C / 13.5°C
    1 BF
    77%

Ο Ρόμπερτ Μούζιλ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανεπαίσθητοι κραδασμοί

  • A-
  • A+
Η ιδιαίτερη ψυχογράφηση των ηρώων του έργου του Ρόμπερτ Μούζιλ.

Ηταν καλοκαίρι, στο τέλος της εφηβείας, όταν διάβασα για πρώτη φορά Μίλαν Κούντερα. Μία αόριστη ακόμη αίσθηση πήρε σχήμα μέσα μου. Κατάλαβα ότι υπάρχουν δύο είδη λογοτεχνίας: αυτή η οποία είναι απλώς «πλοκή» και μία άλλη η οποία χρησιμοποιεί την «πλοκή» για να σε οδηγήσει κάπου αλλού.

Στη διαδρομή όμως ανακάλυψα και ένα τρίτο είδος, που δεν στηρίζεται τόσο στην «πλοκή», ως διαδοχή εξωτερικών συμβάντων, αλλά περισσότερο σε μια «δράση» εσωτερική, μια ροή σκέψεων και συναισθημάτων. Τα σημαντικότερα συμβαίνουν μέσα στο κεφάλι του ήρωα. Ο συγγραφέας έχει «τοποθετήσει» μέσα στο κεφάλι του ήρωα ένα μικρόφωνο και εμείς, με κομμένη την ανάσα, παρακολουθούμε και τον πιο ανεπαίσθητο κραδασμό. Τα εξωτερικά «συμβάντα» τα ακούμε να φτάνουν σαν εξασθενημένα κύματα που χτυπούν πάνω στην πόρτα της συνείδησης. Είναι η περίπτωση του Ρόμπερτ Μούζιλ.

Οπως εύστοχα το επισήμανε ο Κούντερα, «ο Μούζιλ και ο Μπροχ εισήγαγαν στη σκηνή του μυθιστορήματος μια κυρίαρχη κι αστραφτερή νοημοσύνη. Οχι βέβαια για να μετατρέψουν το μυθιστόρημα σε φιλοσοφία, αλλά για να κινητοποιήσουν, με βάση τη διήγηση, όλα τα μέσα, λογικά και παράλογα, αφηγηματικά και συλλογιστικά, που είναι ικανά να φωτίσουν το ανθρώπινο είναι».

Ο Μούζιλ γεννήθηκε το 1880 στο Κλάγκενφουρτ της Αυστρίας. Σπούδασε ως εσωτερικός οικότροφος σε στρατιωτική σχολή, όπως και ο ήρωάς του Τέρλες. Αυτό το γεγονός καθιστά το έργο αυτοβιογραφικό; Δεν ξέρω αν έχει τόση σημασία. Οπως σημειώνει (πάλι) ο Κούντερα, «ο ήρωας ενός μυθιστορήματος δεν είναι αναπαράσταση ενός ζωντανού όντος. Είναι ένα φανταστικό ον. Ενα πειραματικό εγώ».

Η αναχώρησή του για τη σχολή και ο αποχαιρετισμός στον σιδηροδρομικό σταθμό αποτελούν την εναρκτήρια σκηνή του βιβλίου. «Πίσω από το χαμηλό, βαμμένο με λαδομπογιά κτίριο, ένας παλιός, φαρδύς δρόμος οδηγούσε προς τη ράμπα του σταθμού. Ηταν γεμάτος λακκούβες, και οι ακαθόριστες άκρες του ξεχώριζαν περισσότερο από τις ακακίες που στέκονταν θλιμμένες στις δυο του πλευρές, με τα φύλλα τους πνιγμένα στη σκόνη και στον καπνό. Ισως να έφταιγαν τα μουντά χρώματα ή το χλωμό, αδυνατισμένο φως του απογευματινού ήλιου, που έκαναν ανθρώπους και αντικείμενα να μοιάζουν έτσι αδιάφορα και ξεψυχισμένα...»

Ρόμπερτ Μούζιλ Οι αναστατώσεις του οικότροφου Ταίρλες, Mετάφραση: Αλέξανδρος Ισαρης, Εκδόσεις Πατάκη

Εκεί στη σχολή κάτι άγνωστο και σκοτεινό ένιωθε να ξυπνάει μέσα του. Ηταν η εφηβεία που άρχιζε. «Εκείνο που συνοδεύει το πρώτο πάθος, η αίσθηση δηλαδή πως δεν σε καταλαβαίνουν αλλά ούτε και συ καταλαβαίνεις τον κόσμο, αποτελεί ίσως τη μοναδική και όχι συμπτωματική αιτία που το προκαλεί. Αλλά τι είναι το πάθος; Δεν είναι μια φυγή, όπου η συνύπαρξη με τον άλλο σημαίνει απλώς ένα είδος διπλής μοναξιάς; Σχεδόν πάντα, το πρώτο πάθος δεν διαρκεί πολύ και φεύγοντας αφήνει μια πικρή γεύση. Είναι μια πλάνη, μια απογοήτευση. Οταν σβήνει, δεν ξέρεις ποιον από τους δυο να ενοχοποιήσεις. Κι όλα συμβαίνουν γιατί οι άνθρωποι βρίσκονται τυχαία στο δράμα αυτό. Είναι συνταξιδιώτες της ίδιας φυγής. Οταν ηρεμούν, δεν αναγνωρίζονται πια μεταξύ τους».

Η σκληρότητα και τα παιχνίδια για την κατάκτηση της εξουσίας. Μια καταπακτή που ανοίγει και ο πιο αδύναμος πέφτει μέσα. Η ταπείνωση ακολουθεί, το «σκέπασμα με τα βαριά, χλωμά φύλλα της ντροπής».

«Κάποια πύλη οδηγούσε από τον φωτεινό, καθημερινό κόσμο που μέχρι τώρα γνώριζε, σ’ έναν άλλο, θαμπό, σκοτεινό, ταραγμένο, απογυμνωμένο, παθιασμένο και καταστροφικό. Ανάμεσα στους ταχτοποιημένους ανθρώπους, που η ζωή τους μοιράζεται όπως σε ένα στέρεο, διάφανο οικοδόμημα από σίδερο και γυαλί, μεταξύ του γραφείου και της οικογένειας και στους άλλους, τους απόκληρους, τους ακόλαστους, τους βρωμερούς, αυτούς που έχουν βάψει τα χέρια τους με αίμα ή περιπλανιούνται σε λαβύρινθους γεμάτους ουρλιαχτά, δεν υπάρχει μόνο ένα και μοναδικό πέρασμα, αλλά τα σύνορά τους βρίσκονται τόσο κοντά, που πολλές φορές συγχέονται, καθιστώντας την επικοινωνία πολύ εύκολη, οποιαδήποτε στιγμή...»

Την εποχή της ανόδου του Χίτλερ, ο Μούζιλ μαζί με τη σύζυγό του Μάρθα, εβραϊκής καταγωγής, κατέφυγε (το 1939) στη Ζυρίχη και ύστερα στη Γενεύη, όπου απομονωμένος και κάτω από άθλιες οικονομικές συνθήκες πέθανε το 1942. Η γυναίκα του, που παρέμεινε κοντά του ώς το τέλος, αφού έκαψε το πτώμα του, σκόρπισε τη στάχτη του σε ένα δάσος κοντά στη Γενεύη. Την ίδια χρονιά, κάπου πολύ μακριά, ξεριζωμένος, ένα άλλο τέκνο της Αυστρίας, ο Στέφαν Τσβάιχ, αυτοκτόνησε στη Βραζιλία.

Τους φαντάζομαι καθισμένους στο Museum cafe της Βιέννης να πίνουν τον καφέ τους. Γαλήνιοι. Ενα βιβλίο με τον σελιδοδείκτη κάπου στη μέση αφημένο πάνω στο τραπέζι. Από το ανοιχτό παράθυρο του καφέ ακούγεται σιγανά ένα μπαντονεόν σε ένα κομμάτι του Astor Piazzolla σκορπώντας νοσταλγικές νότες για τα πράγματα που διαρκούν λίγο και έπειτα χάνονται. Χαμόγελα διαγράφονται. Τα βλέμματά τους συναντιούνται φευγαλέα. Οσο διαρκεί μια ευτυχισμένη στιγμή.

Σημείωση: Το βιβλίο του Μούζιλ αρχικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Υψιλον με τίτλο «Ο νεαρός Τέρλες», το οποίο και έχει εξαντληθεί. Μετά επανεκδόθηκε από τον Πατάκη με τίτλο «Οι αναστατώσεις του οικότροφου Ταίρλες». Ο μεταφραστής και στις δύο «εκδοχές» είναι ο ίδιος, ο Αλέξανδρος Ισαρης.

*Επιμελητής Ανηλίκων Βέροιας


Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Οι παρουσιάσεις είναι των ίδιων των αναγνωστών, εκείνων ακριβώς για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο. Είναι γραμμένες από αναγνώστες και απευθύνονται σε αναγνώστες. Και αυτό τις κάνει πιο προσωπικές, πιο προσιτές και πιο ανθρώπινες. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας στο [email protected]

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Θα υπογράφω «κόκκινος Ροτ»
Ο Γιόζεφ Ροτ στο βιβλίο «Οι εκατό μέρες» επιχειρεί να φωτίσει την «ανθρώπινη» πλευρά του Ναπολέοντα Βοναπάρτη όταν εκείνος δραπέτευσε από τη νήσο Ελβα ώς την οριστική του ήττα στο Βατερλό.
Θα υπογράφω «κόκκινος Ροτ»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια ιδιαίτερη τοπογραφία
Τοπογραφία της νοσταλγίας είναι ο τίτλος του δεύτερου ποιητικού βιβλίου της Μαρίας Ζαγκλαρά με στόχο να εντοπίσει και να καταγράψει τις αιτίες της σημερινής, δυσμενούς κατάστασης.
Μια ιδιαίτερη τοπογραφία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το νορβηγικό φως
Το νέο βιβλίο του Νορβηγού συγγραφέα Γιον Φόσε με τίτλο «Το άλλο όνομα» μας εισάγει σε έναν άλλο ολοκαίνουργιο λογοτεχνικό κόσμο.
Το νορβηγικό φως
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ψυχραιμία, εγρήγορση, επιμονή, ευγένεια»
Ο συγγραφέας της ανά χείρας μελέτης εστίασε πρωτίστως στην κοινωνικοπολιτική ιστορία της ελληνικής αστυνομίας και δευτερευόντως στη θεσμική.
«Ψυχραιμία, εγρήγορση, επιμονή, ευγένεια»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η απάντηση είναι στον άνεμο
Ο τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας μάς μεταφέρει το τραύμα της εξορίας είναι τόσο πολύπλευρος και διαφορετικός όσο και οι καταστάσεις που βιώνουν οι «εξόριστοι» χαρακτήρες του.
Η απάντηση είναι στον άνεμο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αποχωρώντας για τη Βιγκάτα τ’ ουρανού
Ο Αντρέα Καμιλέρι δημιούργησε τη φανταστική Βιγκάτα μέσα στην πατρίδα του, τη Σικελία, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα το γλωσσικό ιδίωμα της περιοχής.
Αποχωρώντας για τη Βιγκάτα τ’ ουρανού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας