• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 3.7°C / 6.9°C
    3 BF
    70%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.1°C / 5.7°C
    5 BF
    57%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.0°C / 4.4°C
    2 BF
    59%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    0°C -3.1°C / -0.1°C
    1 BF
    55%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    1°C 0.2°C / 0.9°C
    0 BF
    93%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    4°C 1.0°C / 4.4°C
    2 BF
    65%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -2.6°C / -2.6°C
    2 BF
    64%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.0°C / -1.0°C
    2 BF
    65%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 6.6°C / 9.3°C
    5 BF
    79%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 3.5°C / 6.9°C
    3 BF
    65%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 7.3°C / 7.7°C
    5 BF
    66%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    5°C 4.6°C / 4.6°C
    6 BF
    57%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 4.9°C
    3 BF
    60%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    -4°C -4.1°C / 3.4°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    4°C 0.5°C / 3.9°C
    2 BF
    69%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    4 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.7°C / 7.1°C
    3 BF
    59%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C -1.7°C / 4.4°C
    2 BF
    58%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 3.1°C / 5.7°C
    2 BF
    60%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.0°C / -1.0°C
    2 BF
    64%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανθρωποι-καθρέφτες εν μέσω πολλαπλών κρίσεων

  • A-
  • A+
Θέματα που συζητήθηκαν στο διαδικτυακό σεμιναρίο για εργαζόμενους σε προσφυγικές και μεταναστευτικές δομές.

Ποιοι είμαστε; Από πού προέρχεται η εαυτότητά μας; Τι σχέση έχει αυτό που αποκαλούμε «εαυτό» με τους άλλους; Και ποιος είναι ο ρόλος μας σε μια κοινωνία γεμάτη στρεβλά σχήματα που μας εγκλωβίζουν σε ταυτοτικούς ρόλους όπως του «σωτήρα» και του «θύματος» - σχήμα που αναπαράγεται στην ψυχική υγεία, στην προσφυγική κρίση, στον εργασιακό χώρο;

Τα παραπάνω ερωτήματα γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια του διαδικτυακού σεμιναρίου για εργαζόμενους σε προσφυγικές και μεταναστευτικές δομές, με τίτλo «Ο Ξένος, ο Πρόσφυγας και ο Εαυτός απέναντι στον καθρέφτη της πραγματικότητας», που διοργάνωσε η Α' Ψυχιατρική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και η καθηγήτρια Ψυχιατρικής στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο, Μαρίνα Οικονόμου, με στόχο την ενδυνάμωση των φροντιστών προσφύγων και μεταναστών μέσα στη δίνη της προσφυγικής και πανδημικής κρίσης.

Η πρωτοβουλία ξεπέρασε τις επιδιώξεις της, καθώς κατά τη διάρκεια των εισηγήσεων φωτίστηκε μια διάσταση που μας αφορά όλους ακόμα και αν δεν ανήκουμε στους μετακινούμενους πληθυσμούς ή στους φροντιστές τους: πόσο καταλυτικός είναι ο ρόλος των Αλλων για την εαυτότητά μας τόσο ως πλάσματα που λαμβάνουν βοήθεια, όσο και ως άτομα που παρέχουν βοήθεια, «ιδιότητες» που δεν πρέπει να μας «σαμποτάρουν»( σε ψυχικό επίπεδο) επιβάλλοντάς μας ταυτότητες που μας αποστερούν τη δυνατότητα να μπορούμε να φροντίζουμε και παράλληλα να φροντιζόμαστε, να ενδυναμώνουμε και να αναδυναμωνόμαστε από τους Αλλους. Ιδίως εν μέσω μιας πρωτοφανούς συνθήκης, όπως αυτή της υγειονομικής κρίσης.

Θύματα και σωτήρες: ένα στρεβλό γνωσιακό αφήγημα

Η Μίνα Μαρούγκα, συμβουλευτική ψυχολόγος, κοινωνική ανθρωπολόγος, συνεργάτρια της Α' Ψυχιατρικής Κλινικής του Αιγινήτειου Νοσοκομείου, τόνισε πως «η περίοδος που διανύουμε είναι μια πολύτιμη πρόκληση ιστορικά. Φέρει τη δυναμική, κοιτώντας τους πλέον αδύναμους -για παράδειγμα, πρόσφυγες και μετανάστες- και εστιάζοντας στο πώς κάποιοι από αυτούς κατάφεραν να δημιουργήσουν και να σταθούν μέσα από συντρίμμια, όχι μόνο να τους ενδυναμώσουμε ακόμα περισσότερο, αλλά και να αλλάξουμε το αφήγημα ανάμεσα σε "θύματα και σωτήρες", αναδυναμωνόμενοι τελικά εμείς οι ίδιοι.

Το στρεβλό γνωσιακό αυτό αφήγημα, σύμφωνα με το οποίο όσοι συνδράμουν είναι παντοδύναμοι ήρωες που θα σώσουν τον κόσμο και όσοι δέχονται στήριξη είναι αδύναμα θύματα, ανίκανα για ανάπτυξη, αφαιρεί από τον πάσχοντα άνθρωπο -από οποιονδήποτε άνθρωπο που πάσχει στην ψυχή ή το σώμα- την ολοκληρωμένη του ταυτότητα ως πολύπλοκου όντος, ικανού για διαφορετικές απαντήσεις απέναντι στη δυσκολία. Αποκαθιστώντας τη στρεβλή του διάσταση έχουμε την ευκαιρία όχι μόνο να ενισχύσουμε τους δεσμούς αλληλεγγύης και προσφοράς, αλλά να δούμε και τον δικό μας εαυτό ακριβώς έτσι: ικανό για αντίσταση στον ψυχικό κάματο, για εξέλιξη και δημιουργία ακόμα και μέσα από τα χαλάσματα που αφήνει πίσω της η κοινή μας δοκιμασία».

Και γι’ αυτό δεν πρέπει να περιοριζόμαστε μόνο στην ψυχιατρική φροντίδα, αλλά να θυμόμαστε πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των Αλλων στην κοινωνική ζωή και στην εξέλιξη του πάσχοντος, είτε είναι ψυχικά ασθενής, είτε πρόσφυγας, είτε ψυχικά εξουθενωμένος εργαζόμενος-πολίτης . Εξάλλου -όπως υπενθυμίζει η συνεργάτρια της Α' Ψυχιατρικής Κλινικής του Αιγινήτειου Νοσοκομείου- γνωρίζουμε από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 μέσα από την επιστημονική έρευνα στους λαβύρινθους του ανθρώπινου εγκέφαλου τη σημασία των κατοπτρικών νευρώνων (mirror neurons). Αυτό σημαίνει πως κάθε φορά που βλέπουμε κάποιον να κάνει κάτι, τα νευρικά κύτταρα που θα χρησιμοποιούσε ο εγκέφαλός μας για να κάνει το ίδιο πράγμα, ενεργοποιούνται κι αυτά.

Αντικατοπτρισμοί και ομότιμοι θεραπευτές

Η έννοια του «σταδίου του καθρέφτη» είναι θεμελιώδης και στο έργο του Ζακ Λακάν, ο οποίος επανεξέτασε την προέλευση της εαυτότητας μέσα στην πρωταρχική ομάδα, όπως είχε κάνει ο Charles Cooley και ο George Mead. Ο Charles Cooley είχε εισαγάγει την έννοια του καθρέφτη του εαυτού, επιχειρώντας να εξηγήσει πως η ταυτότητά μας είναι μια αντανάκλαση του βλέμματος των άλλων πάνω μας. Το βλέμμα αυτό διαμορφώνει την ιδέα που έχουμε για τον εαυτό μας. Με τον κοινωνικό καθρεφτισμό του εαυτού μας ο Cooley συνέβαλε στη θεωρία της κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Προηγουμένως ο Henri Wallon είχε γράψει για τη «δοκιμασία του καθρέφτη», ένα πείραμα με ένα ανθρώπινο μωρό 6 μηνών που συγκρινόταν με έναν χιμπατζή ίδιας ηλικίας ενώ κοιτούσαν την αντανάκλασή τους στον καθρέφτη. Συμπέρασμα; Το ανθρώπινο μωρό σαγηνευόταν από την αντανάκλασή του χιμπατζή στον καθρέφτη και υιοθετούσε αυτή την εικόνα σαν δική του.

Αν λάβουμε υπόψη τα παραπάνω συμπεράσματα, τότε γίνεται ακόμα πιο ξεκάθαρη η σημαντικότητα των αντικατοπτρισμών μέσα στην πανδημική πραγματικότητα, στην προσφυγική κρίση, στον εργασιακό χώρο. Ο Μιχάλης Λάβδας, ψυχολόγος, συνεργάτης του Πανεπιστημίου Bergen στο τμήμα ψυχοκοινωνικών επιστημών, μας μεταφέρει την εμπειρία του από τη Νορβηγία, όπου λειτουργεί το παράδειγμα των «ομότιμων βοηθών», δηλαδή ανθρώπων που μοιράζονται εμπειρίες αντίστοιχες με αυτές των ωφελουμένων τους και λειτουργούν με στόχο την ουσιαστική ενδυνάμωσή τους στο πλαίσιο ενός μοντέλου ολοκληρωμένης φροντίδας που εστιάζει στην κοινότητα και δεν «βλέπει» μόνο ένα σύμπτωμα.

Τουναντίον ο άνθρωπος που λαμβάνει τις υπηρεσίες έχει κεντρικό ρόλο. «Σε χώρες όπως η Νορβηγία εδώ και αρκετά χρόνια αποτελεί επαγγελματικό ρόλο (Peer Support Worker) που συμμετέχει ισότιμα στις πολυκλαδικές ομάδες στο δημόσιο σύστημα ψυχικής υγείας. Συγκεκριμένα μετά από εκπαίδευση αλλά και με συνεχιζόμενη εποπτεία άνθρωποι με εμπειρία στο σύστημα ψυχικής υγείας ως λήπτες καταλαμβάνουν θέσεις σε κοινοτικές δομές ψυχικής υγείας όπως και σε νοσοκομεία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, στηριζόμενος σε σημαντικό σώμα επιστημονικής τεκμηρίωσης, προάγει την ουσιαστική συμμετοχή ανθρώπων "μη ειδικών" με τον ρόλο των "βοηθών" στην παροχή ψυχοκοινωνικής φροντίδας».

Ο συνεργάτης του Πανεπιστημίου του Bergen μάς ενημερώνει πως ένα παράδειγμα εφαρμογής του νορβηγικού παραδείγματος στον ελληνικό χώρο σε ανοιχτές δομές φιλοξενίας είναι μέσω της οργάνωσης Terre des hommes Hellas με χρηματοδότηση του Medicor Foundation και συνεργασία με το Danish Refugee Council και τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης. Μετά από εκπαίδευση και συνεχιζόμενη εποπτεία άτομα με εμπειρία αναγκαστικής μετακίνησης παρέχουν υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής φροντίδας σε άλλα άτομα που διαμένουν σε αυτές τις δομές.

Τέτοιου είδους πρωτοβουλίες ωστόσο θα παραμείνουν βραχύβιες, εάν δεν ενταχθούν σε μια κεντρική πολιτική που θα προάγει την ένταξη και θα αντιμετωπίζει την ψυχική υγεία με την πολυπλοκότητά της και τη σύνδεσή της με την κοινότητα, καταλήγει.

Και έχει δίκιο. Μεταμορφωνόμαστε διαρκώς σε καθρέφτες, μέσα στους οποίους οι άλλοι μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους και να κατανοήσουν κατά συνέπεια καλύτερα την κοινωνική τους συνθήκη και κατ’ επέκταση να ενδυναμωθούν. Είμαστε οι άνθρωποι που βλέπουμε στα μάτια των Αλλων. Και οι Αλλοι είναι Εμείς, κάτι που έχει εξαιρετικά μεγάλη σημασία για τα άτομα που είναι αποκλεισμένα από τον δημόσιο λόγο, για τους ανθρώπους που δεν έχουν κοινωνική ορατότητα.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ηδονή της κλούβας, των pushbacks και των ναζιστικών συμβόλων
Ως κράτος, δεν παρέχουμε φιλόξενο χώρο σε κανέναν «ανοίκειο», καθώς το ανοίκειο εκλαμβάνεται ως εχθρικό, με αποτέλεσμα στερεότυπα εξόντωσης του διαφορετικού.
Η ηδονή της κλούβας, των pushbacks και των ναζιστικών συμβόλων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Κούρος και το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα
Ο Ιρανός πρόσφυγας που αρίστευσε στις φετινές πανελλήνιες επανέφερε με έναν τρόπο διαφορετικό το ζήτημα της σχέσης της σχολικής αποτυχίας/επιτυχίας με τις κοινωνικές ανισότητες.
Ο Κούρος και το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα
ΝΗΣΙΔΕΣ
O Ουκρανός πρόσφυγας
Οφείλουμε να επανεξετάσουμε την έννοια του ξένου… να αναμετρηθούμε ψυχικά μαζί του με τρόπο υπερβατικό και να τον δεχτούμε.
O Ουκρανός πρόσφυγας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κάτω από τη σχολική ποδιά
Η ξενιτιά, ως διαμορφώτρια ατομικής και συλλογικής συνείδησης κι ευθύνης, είναι πάντοτε παρούσα και η απομάκρυνση από τον οικείο χώρο καθορίζει τη συγγρραφέα.
Κάτω από τη σχολική ποδιά
ΝΗΣΙΔΕΣ
Είμαστε τα παιχνίδια που παίζουμε
Είναι ευρέως αποδεκτή τόσο η ψυχική λειτουργία της παιγνιώδους δραστηριότητας όσο και μια προβληματική διχοτόμηση των έμφυλων ταυτοτήτων.
Είμαστε τα παιχνίδια που παίζουμε

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας