Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ανθρώπινη επιθυμία και ουτοπία

Μιχάλης Μοδινός: Παραγουάη, Εκδόσεις Καστανιώτης, 2020

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανθρώπινη επιθυμία και ουτοπία

  • A-
  • A+
Ο δρόμος για την εκπλήρωση των επιθυμιών ενέχει κινδύνους με κυριότερο αυτόν της απώλειας της ταυτότητας

Στην «εποχή του κενού» όπου διακυβεύονται ακόμα και οι έμφυλες ταυτότητες ανοίγοντας δρόμο στην προβληματική της «κατάρας του φύλου», ο Μ. Μοδινός αναδεικνύει την ευλογία των φύλων μέσα από την ψυχοπνευματική τους διάσταση, την ισότητα και την υμνητική του στάση προς τη γυναίκα. Χωρίς να καταφεύγει στην περιγραφή ερωτικών σκηνών, με υπαινικτική γραφή τονίζει τον καθοριστικό ρόλο του έρωτα στη ζωή των ηρώων του

Ενα τζάγκουαρ κοσμεί το εξώφυλλο της «Παραγουάης». Στη σελίδα 16 το βλέμμα ενός τζάγκουαρ φωτογραφημένου στον ποταμό Ρίο Παραγουάη μαγνήτισε τον Γαβριήλ και έτσι ξεκίνησε η περιπέτειά του στη νοτιοαμερικανική χώρα.

Το μυθιστόρημα τελειώνει πάλι με αναφορά στο ζώο «…γυαλιστερό, μεταξένιο στο πρωινό φως, με τους ρόμβους του να διαγράφονται πεντακάθαρα, μας επέστρεψε το βλέμμα μέσα από τα βούρλα. Νομίζω πως έτρεμα, κράτησα την ανάσα μου. Ηταν η επιτομή της εξέλιξης, το πιο όμορφο πράγμα που υπάρχει στη γη».

Προφανής ο συμβολισμός στη συνολική οικονομία του μυθιστορήματος: η ανθρώπινη επιθυμία, «το κινούν αίτιο» κάθε ανθρώπινης πράξης, μικρής ή μεγάλης. Της επιθυμίας που δεν την ορίζουμε αλλά μας ορίζει, καθότι ασυνείδητη. Δεν αποφασίζουμε εμείς για την επιθυμία μας αλλά αυτή μας κατευθύνει και η εκπλήρωσή της προσφέρει την ειρήνη στην ψυχή όπως «η σύμπτωση των πραγμάτων με τις λέξεις».

Πάντα όμως ο δρόμος για την εκπλήρωση των επιθυμιών ενέχει κινδύνους με κυριότερο αυτόν της απώλειας της ταυτότητας, κάτι που δεν συμβαίνει με τους δύο βασικούς πρωταγωνιστές του μυθιστορήματος, παρότι κινούνται στο όριο, το ιστορικό, το πολιτισμικό, της εξέλιξης, στο μεταίχμιο γνωστού και αγνώστου. Αντίθετα και για τον Γαβριήλ και για τον Χόρχε, η φυγή τους προς το άγνωστο γίνεται αφετηρία υπερβάσεων και επαναπροσδιορισμού τους στη ζωή.

Η «Παραγουάη» συνεχίζει την παράδοση της γειωμένης λογοτεχνίας του συγγραφέα της. Αυτής που η πλοκή και τα νοήματα εξυφαίνονται πάνω σε επιλεγμένες περιοχές του πλανήτη για να προσεγγιστούν μεγάλα ανθρωπολογικά, ερωτικά, οικολογικά, πολιτικά θέματα.

Ολα σχεδόν τα μυθιστορήματα του Μ. Μοδινού εξελίσσονται σε γεωγραφικές περιοχές που ο κοσμοπολίτης, γεωγράφος, περιβαλλοντολόγος συγγραφέας γνωρίζει καλά τόσο από τα ταξίδια του όσο και από τη σοβαρή και συστηματική μελέτη πολλαπλών πηγών. Στην «Παραγουάη» εντυπωσιάζει ο πλούτος των πραγματολογικών, ιστορικών και λοιπών στοιχείων.

Πρόκειται για ένα μεγάλο μυθιστόρημα, όχι από την άποψη του όγκου του αλλά της δομής, του περιεχομένου του και των ζητημάτων που θίγει. Απαρτίζεται από τρεις πολλαπλά διαπλεκόμενες και εν τέλει αλληλοσυμπληρούμενες μεταξύ τους ιστορίες. Η πρώτη σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση αφορά τον Γαβριήλ, έναν σύγχρονό μας που στα χρόνια της κρίσης αφήνει πίσω του τη γυναίκα του και την Ελλάδα για να ζήσει το υπόλοιπο της ζωής του στην Παραγουάη. Η δεύτερη σε τριτοπρόσωπη αφήγηση περιγράφει τη ζωή του Χόρχε Σούρλα Μπάστος ο οποίος τρεις αιώνες πριν, ξεκινώντας από την Πίνδο καταλήγει μέσα από περιπέτειες στην ίδια χώρα όπου θα ζήσει και αυτός το υπόλοιπο της ζωής του.

Η τρίτη ιστορία έχει πρωταγωνίστρια την Παραγουάη, τη χώρα, σε συνδυασμό με τις μυθοπλαστικές ανάγκες των άλλων δύο. Η παράθεση των κεφαλαίων στο βιβλίο και η μεταξύ τους αλληλουχία προσδίδουν στην ανάγνωση έναν πρωτότυπο κυματισμό μεταφέροντάς τον σε απομακρυσμένες μεταξύ τους χρονικά ιστορικές περιόδους.

Το μεγάλο χρονικά εύρος στο οποίο εξελίσσεται η δράση δίνει τη δυνατότητα στον συγγραφέα να σχολιάσει, άλλοτε με κυνισμό και άλλοτε με χιούμορ, πρόσωπα, καταστάσεις και ιστορικά γεγονότα τόσο του ελλαδικού χώρου όσο και του ευρωπαϊκού και της Παραγουάης. Η συχνή δευτεροπρόσωπη απεύθυνση του συγγραφέα προς τον αναγνώστη ανεβάζει τη θερμοκρασία της ανάγνωσης.

Ο έρωτας διαπερνά το βιβλίο. Στην «εποχή του κενού» όπου διακυβεύονται ακόμα και οι έμφυλες ταυτότητες ανοίγοντας δρόμο στην προβληματική της «κατάρας του φύλου», ο Μ. Μοδινός αναδεικνύει την ευλογία των φύλων μέσα από την ψυχοπνευματική τους διάσταση, την ισότητα και την υμνητική του στάση προς τη γυναίκα. Χωρίς να καταφεύγει στην περιγραφή ερωτικών σκηνών, με υπαινικτική γραφή τονίζει τον καθοριστικό ρόλο του έρωτα στη ζωή των ηρώων του.

Στη θεματική συμπεριλαμβάνεται και η ουτοπία που έχει απασχολήσει τον συγγραφέα σε προηγούμενα έργα. Από τα μέσα του 17ου αιώνα στην Παραγουάη οι Ρεντουσιόνες, παραγωγικές οικιστικές μονάδες με πολιτισμικές προτεραιότητες, δημιουργημένες από τον συγκερασμό του πραγματισμού και της ανθρωπογενούς γνώσης των ιησουιτών, παρήγαν πλούτο, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα δίκαιη κατανομή του, χωρίς διαμεσολάβηση νομίσματος. Πρόκριναν στην πράξη τη συλλογικότητα, την καινοτομία και την καλλιέργεια των τεχνών.

Μολονότι ο Μ.Μ. καταλήγει «δεν πιστεύω ότι ο άνθρωπος είναι ικανός να υλοποιεί –και κυρίως να συντηρεί– ουτοπίες», συμπλέκοντας την απαισιόδοξη θέαση της ουτοπίας με τον δυναμισμό της ανθρώπινης επιθυμίας υπερασπίζεται μια αισιόδοξη ανατρεπτικότητα.

Μπορεί ιστορικά η όποια ουτοπία να αποδεικνύεται ανέφικτη, εν τούτοις το έστω πρόσκαιρο βίωμά της είναι εφικτό μέσα από την εκπλήρωση των επιθυμιών. Αυτή η επιλογή είναι και η μέγιστη ηθική πράξη, αν ηθική θεωρηθεί η συνεπής εκπλήρωση της επιθυμίας, ειδικά αν για την υλοποίησή της απαιτείται υπέρβαση συνηθειών, ορίων, εμποδίων και περιορισμών.

*Ψυχίατρος

ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια αυθάδικη γραφή
Το νέο βιβλίο του Γιάννη Πάσχου, «Φοβού τα βρέφη», μιλάει για μια παρηκμασμένη ανθρώπινη κοινωνία που οδηγείται στην αυτοκαταστροφή.
Μια αυθάδικη γραφή
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το κρυμμένο βάθος ενός νομπελίστα
Το βιβλίο του Ιβο Αντριτς σε κάνει να σκεφτείς πάνω στην ανθρώπινη φύση, τα λάθη, τα πάθη που δεν καταλαγιάζουν και σε τυφλώνουν.
Το κρυμμένο βάθος ενός νομπελίστα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τι συμβαίνει στη Ρωσία;
Το βιβλίο του Γιώργου Πιτροπάκη «Υπερσιβηρικός» είναι ένα καλογραμμένο ταξιδιωτικό βιβλίο, με γνώση για τον τόπο και την ιστορία του, με πολλές αναφορές ιστορικές-κοινωνικές-πολιτικές-αισθητικές.
Τι συμβαίνει στη Ρωσία;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο «πολεμιστής» της γραφής
Το νέο βιβλίο του Αγκολέζου συγγραφέα Οντζάκι με τίτλο «Οι διάφανοι» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αιώρα σε μετάφραση
Ο «πολεμιστής» της γραφής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας