Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Ελύτης μνημονεύει τον αδικοχαμένο στρατιώτη
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Ελύτης μνημονεύει τον αδικοχαμένο στρατιώτη

  • A-
  • A+
Το κείμενο αφιερώνεται σαν ταπεινό αντίδωρο στην ιερή μνήμη όλων όσοι πίστεψαν σ’ έναν κόσμο καλύτερο και πάλεψαν γι’ αυτόν.

Οταν αναθυμόμαστε τους νεκρούς του πολέμου
Ο Οδυσσέας Ελύτης μνημονεύει τον αδικοχαμένο στρατιώτη-ποιητή Γιώργο Σαραντάρη

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΡΑΝΤΑΡΗΣ

Θ’ ανάψω δάφνες να φλομώσει ο ουρανός
Μήπως και μυριστείς πατρίδα και γυρίσεις
Μέσ’ απ’ τα δέντρα που σε γνώριζαν και που γι’ αυτό
Τη στιγμή του θανάτου σου άξαφνα τινάξανε άνθος

Εμάς τους γύφτους άσε μας
Τους «οικούντας εν τοις κοίλοις»
Τι δε νογάμε από γιορτή

Και τα πουλιά δε βάνουμε προσάναμμα
Μα στον ύπνο μας καθώς μας είχες μυήσει
Δώθε από τη φθορά πλέκουμε τους κισσούς
Μακριά σου πιο κι απ’ το Α του Κενταύρου

«Ως εν τινι φρουρά εσμεν»
Μαργωμένοι μες στο χρόνο
Κι από τραγούδι αμάθητοι

Μόνος εσύ ο αιρετικός της ύλης αλλ’
Ομόθρησκος των αετών το ύστερο άλμα
Τόλμησες. Κι οι ποιμένες σ’ είδανε της Πρεμετής
Μες στης άλλης χαράς το φως να οδοιπορείς πιο νέος

Τι κι αν ο κόσμος μάταιος
Εχεις μιλήσει ελληνικά
Ως «εις τον έπειτα χρόνον»

Κι από την ομιλία σου ακόμη
Βγαίνουν θυμίαμα οι θαλασσινοί κρίνοι
Και κάποιες θρυλικές κοπέλες κατά σε
Μυστικά στρέφουνε τον καθρέφτη του ήλιου.
1955.

Οδυσσέας Ελύτης, Τα ετεροθαλή, Αθήνα, Ικαρος, 1974

Κάθε που ξημερώνει η 28η του Οκτώβρη ταξιδεύει η μνήμη μας στον καιρό του πολέμου και μένει ν’ αναθυμάται, ίσα για λιγάκι, κάτι μακρινούς ανθρώπους, χαμένους πια. Θάφτηκαν τα χρόνια εκείνα οι ζωές τους κάτω απ’ το φουρτουνιασμένο ποτάμι του θανάτου. Τα ίχνη που κατέλιψαν είτε τα εσκέπασε βαριά η πλάκα της λήθης είτε τα περιέβαλαν συγκαιρινοί και μεταγενέστεροί τους με τ’ άγιο ένδυμα της μνήμης. Της μνήμης που δεν εννοεί να λησμονήσει.

Κάπως έτσι επέζησαν τα ονόματά τους κι οι περιπέτειες του βίου τους. Φανερά ή μισοκρυμμένα, για να μας υπενθυμίζουν πως υπάρχει -σε πείσμα του ανεπίστρεπτου θανάτου- μια ρανίδα αθανασίας. Τούτους τους νεκρούς θα τους ανταμώνουμε ξανά και ξανά· αρκεί να ξέρουμε ν’ αναγνωρίζουμε. Σ’ έναν δρόμο βαφτισμένο με τ’ όνομα ενός που δεν εδείλιασε μπρος στον ανεπίστρεπτο θάνατο. Απαθανατισμένη τη μορφή τους, σαν εξαϋλωμένη πια, σε φωτογραφίες, πίνακες και γραμματόσημα. Σε μουσικές και στίχους. Σε μια πλατεία κάπου στην Ελλάδα, όπου τιμής ένεκεν έστησαν τον ανδριάντα ενός ήρωα. Τούτος μαρμάρινος ατενίζει μ’ ακούραστα μάτια την ελεύθερη πατρίδα του να ταξιδεύει αέναα ίδια καράβι, διασχίζοντας καιρούς άφιλους και φιλικούς.

Φυλαγμένη ασφαλής η μνήμη τους σ’ ένα βιβλίο που, για να μην είναι πια εξαντλημένο, τυπώθηκε εκ νέου. Μόνο που τυχαίνει συχνά να είναι απών ο δημιουργός. Δεν μπορεί να χαρεί τη χαρά για το έργο που ξαναζωντανεύει. Οπως εκείνη η Διδώ που έκλαψε για μια περήφανη Ηλέκτρα κι έκανε τα πάθη της βιβλίο κοφτερό, να μας ξυπνάει απ’ τον λήθαργο της λησμονιάς. Ταξίδεψε, λοιπόν, η Διδώ έναν Σεπτέμβριο του 2004, αφού πρώτα ψήθηκε μες στο καμίνι του 20ού αιώνα.

Ενας άλλος Οκτώβριος θα τις έφερνε κοντά της ανθρώπους που αγάπησε βαθιά. Μια αδερφή που ήξερε να μη σκύβει το κεφάλι, κάνοντας την κρύα φυλακή αισιόδοξη φωλιά πνευματικής δημιουργίας κι έναν ανιψιό που τόλμησε να ξεσκεπάσει τις αυταπάτες της σιγουριάς, χαράζοντας τον δικό του δρόμο. Μακριά απ’ το βάρος του ονόματός του.

Συμβαίνει σε τούτο τον απέραντο κήπο της μνήμης, που οικοδομείται με μέσα υλικά και άυλα, να βρίσκονται και κάποια άνθη εκλεκτά, κρυμμένα σε μιαν άκρη. Κάποτε φτάνει η ευωδιά τους απρόσκλητη, για να γνωστοποιήσει την ύπαρξή τους. Κι εμείς, αφού τα περιεργαστούμε, συλλέγουμε ανάλογα με τις δυνάμεις και τις διαθέσεις μας εκείνα που μίλησαν στην ψυχή μας. Οταν πειστούμε απ’ την ομορφιά τους, σπεύδουμε να τα μοιραστούμε και με τους άλλους, γνωστούς κι αγνώστους συνοδοιπόρους μας.

Αριστερά: Γιώργος Σαραντάρης Δεξιά: Οδυσσέας Ελύτης

Ετσι κι εγώ επέλεξα σήμερα τους στίχους αυτούς, για να σταθούν σα στέγη προστατευτική στην αρχή τούτου του ταπεινού κειμένου της μνήμης. Γράφτηκαν με το αίμα της ψυχής του έφεδρου ανθυπολοχαγού Οδυσσέα Ελύτη στη μνήμη του αδικοχαμένου στρατιώτη-ποιητή Γιώργου Σαραντάρη. Μυρίζουν δάφνη, θυμίαμα και πόνο. Προσπαθούν το ακατόρθωτο, να ξαναζωντανέψουν το ντελικάτο κορμί του Γιώργου Σαραντάρη, απ’ όπου κάποτε ανέβλυζαν όλοι οι θεσπέσιοι ήχοι της ποίησης. Ο τύφος το έλιωσε σ’ ένα νοσοκομείο της κατοχικής Αθήνας, αφού πρώτα παιδεύτηκε στα βουνά της Αλβανίας.

Ηταν 33 χρόνων και το ημερολόγιο έγραφε 25 Φεβρουαρίου του 1941. Χρόνια μετά θα τον ονειρευόταν τολμηρός ο ποιητής που τον εμνημόνευσε όμορφο να ίπταται στους ουρανούς: Εκείνος καμιά εκατοστή μέτρα πιο μπροστά… τρέχει ανάλαφρος, σχεδόν πετάει πάνω από τα εμπόδια. Η καμπαρντίνα του είναι ανοιχτή στον αέρα κι από το κεφάλι του κρέμεται και τινάζεται πάνω στους ώμους μια χαίτη ωραία μακριά μαλλιά σαν κοπέλας.

Σήμερα, έχουν μισέψει κι εκείνος που μνημόνεψε κι εκείνος που μνημονεύτηκε. Ετσι ορίζει ο νόμος της ζωής. Ας τους φέρουμε ευλαβικά για μια στιγμή στη μνήμη μας, ξαναδιαβάζοντας τους στίχους που τους ένωσαν. Αυτήν τη φορά σαν προσευχή χαμηλόφωνη.


Το κείμενο έχει δημοσιευτεί και στην ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου Αιγαίου

*Μεταπτυχιακός φοιτητής της κλασικής Φιλολογίας, Universität Hamburg/Humboldt-Universität zu Berlin

ΝΗΣΙΔΕΣ
Θα νικήσουμε ή θα πεθάνουμε
Στο αρχείο του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης στην Ηλιούπολη, υπάρχουν επιστολές στρατιωτών από το μέτωπο της Ηπείρου και τα μακεδονικά οχυρά.
Θα νικήσουμε ή θα πεθάνουμε
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ποίηση προσπαθεί να ματαιώσει το μάταιο
Ο Χριστόφορος Λιοντάκης ζήτησε να φωτογραφηθεί στην πλατεία Ομονοίας. Το σημείο της πρωτεύουσας που τον εντυπωσίασε όταν ήρθε να σπουδάσει Νομικά, το 1962. Η κακοποίησή της δεν σβήνει από τη μνήμη του το...
Η ποίηση προσπαθεί να ματαιώσει το μάταιο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η μάχη των Δαρδανελίων
Μια νικηφόρα ναυμαχία, με πρωταγωνιστή το θρυλικό θωρηκτό «Γ. Αβέρωφ», έγραψε, με τον καλύτερο τρόπο για την Ελλάδα, το τέλος του Α’ Βαλκανικού Πολέμου.
Η μάχη των Δαρδανελίων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ανανεωμένη και προκλητική παράδοση
Η νέα ποιητική συλλογή της Σοφίας Πόταρη με τίτλο «Θελκτήρια Ερωτος» επιδιώκει να δώσει ένα έργο διαφορετικό, με ξεκάθαρη στόχευση και τρόπο διατύπωσης.
Η ανανεωμένη και προκλητική παράδοση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι ευχές του «ανθρωπάκου μας»
Στο όνομα της ελευθερίας, ας γίνουμε όλοι, άσπροι, μαύροι, κίτρινοι, κόκκινοι, ένα σώμα. Μια ψυχή... Για να τελειώσουμε μια για πάντα με αυτό το μαύρο σύστημα θανάτου που ζούμε τώρα.
Οι ευχές του «ανθρωπάκου μας»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Paul Celan: Ενα «χριστουγεννιάτικο» ποίημα
Ο Νίκος Τζαβάρας, που μετέφρασε το ποίημα του Πολ Σελάν, γράφει: Ενα «χριστουγεννιάτικο» ποίημα του Πoλ Σελάν στη Γερμανική και μεταφρασμένο στην Ελληνική. Είναι ένα δύσκολο ποίημα, το οποίο επιδέχεται πολλές...
Paul Celan: Ενα «χριστουγεννιάτικο» ποίημα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας